ΠATPIK ΛI ΦEPMΟP «Δεν βλέπω πια παρέες να τραγουδούν»

«Είναι ένα επικίνδυνο μείγμα κουλτούρας και αψηφισιάς, γεγονός που μας δημιουργεί άγχος για την επιρροή του στους άλλους μαθητές», έγραφε ένας από τους δασκάλους του Φέρμορ, όταν εκείνος ήταν 16 ετών. Ο Φέρμορ είναι ακόμα περήφανος για εκείνη τη διαπίστωση. Παρ’ όλο που κανένα σχολείο ­ όπως λέει ­ δεν κατάφερε να τον κρατήσει «φυλακισμένο» για πολύ

«Δεν μ’ αρέσει που η Ελλάδα εκσυγχρονίστηκε. Στην πραγματικότητα, δεν συμφωνώ
καθόλου με τον εκσυγχρονισμό. Έχει ομογενοποιήσει τα πάντα. Είσαι στην Αθήνα
και νομίζεις ότι είσαι στο Λονδίνο. Το ίδιο παντού. Νομίζω πως η Ελλάδα έχασε
κάτι από το παρελθόν της. Και οι άνθρωποι δεν είναι πια οι ίδιοι. Δεν τους
βλέπω πια να τραγουδούν τα βράδια στις παρέες όπως παλιά»…

Ο «Μιχάλης», ο Πάντι, ο Βρετανός κομάντο που πολέμησε εναντίον των Γερμανών
στην κρητική αντίσταση, ο Πάτρικ Λι Φέρμορ που πρωτοταξίδεψε στην Ελλάδα το
1935 κι έκτοτε τη λάτρεψε και ζει μόνιμα στη Μάνη, δεν είναι μόνο ο ταξιδιώτης
που αγάπησε τις πιο ταπεινές πλευρές της ελληνικής ζωής. Είναι η ζώσα ιστορία
μιας άλλης εποχής· μιας άλλης Ελλάδας.

Στη διάρκεια του B’ Παγκοσμίου Πολέμου πολέμησε στην Ελλάδα, ιδίως στην Κρήτη,
όπου, μεταμφιεσμένος σε βοσκό, έζησε κρυμμένος στα βουνά πάνω από δύο χρόνια,
«φυτεμένος στον νησιώτικο ασβεστόλιθο», καθώς ο ίδιος λέει: οργάνωσε
αντιστασιακές ομάδες, επιδόθηκε με επιτυχία στον άτακτο πόλεμο και απήγαγε, σε
συνεργασία με τους Έλληνες, τον Γερμανό διοικητή του νησιού, στρατηγό Κράιπε.

Τις νύχτες που δεν υπήρχαν πυροβολισμοί, ο αιχμάλωτος και ο Βρετανός
αξιωματικός – απαγωγέας μιλούσαν για την ποίηση και απήγγελλαν στίχους από τον
Οράτιο: «Τα πηγαίναμε πολύ καλά», θυμάται σήμερα ο Φέρμορ μιλώντας στα «NEA».
«Είναι παράξενο. Αλλά και οι δύο αισθανόμασταν παιδιά του ίδιου μεγάλου
πολιτισμού, του ρωμαϊκού και του ελληνικού, που είχαν καταφέρει να κρατήσουν
την Ευρώπη ενωμένη για περισσότερα από 1.000 χρόνια».

Την εμπειρία του αντάρτικου στην Κρήτη τη θυμάται με νοσταλγία: «Ήταν υπέροχα,
συναρπαστικά. Υπήρχε πολύς πόνος αλλά και πολλή γοητεία. Απόλαυσα αυτά που
έπρεπε να κάνω, τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, το ότι βάζαμε όπλα στο νησί». Ο
Φέρμορ αγαπά ιδιαιτέρως τους Κρήτες. Και εξομολογείται ότι ευχαρίστως θα ζούσε
στην Κρήτη, αλλά επέλεξε τη Μάνη επειδή «ξέρω τόσους ανθρώπους στην Κρήτη, που
αν είχα μείνει δεν θα μπορούσα να δουλέψω καθόλου. Θα έτρεχα από τραπέζι σε
τραπέζι. Στη Μάνη είναι διαφορετικά. Οι άνθρωποι είναι επίσης καταπληκτικοί,
αλλά ταυτόχρονα πολύ διακριτικοί».

Ο νέος που στα 18 του (το 1933) σεργιάνισε την Ευρώπη σαν «απλός αλήτης», σαν
«φτωχός προσκυνητής», αντί να ακολουθήσει τη στρατιωτική σταδιοδρομία για την
οποία τον προόριζαν, πέρασε τη Μάγχη και κίνησε για να διασχίσει την Ευρώπη με
τα πόδια: προορισμός του η Κωνσταντινούπολη. Υποκινημένος από την ασίγαστη
περιέργειά του για τον κόσμο, πραγματοποίησε αυτό το μυθικό κατόρθωμα,
περνώντας από δοκιμασίες και περιπέτειες.

«H εποχή της δωρεάς», το συναρπαστικό χρονικό του νεανικού ταξιδιού του από
την Ολλανδία μέχρι την ουγγρική μεθόριο, που τιμήθηκε το 1978 με το W.Η. Smith
Literary Award και χαρακτηρίστηκε ως ένα από τα ωραιότερα ταξιδιωτικά βιβλία
του 20ού αιώνα, επανεκδόθηκε πρόσφατα στις ΗΠΑ, μαζί με τον δεύτερο τόμο αυτής
της περιήγησης («Between the Woods and the Water») ο οποίος παρακολουθεί τις
περιπλανήσεις του στα Βαλκάνια. Ο τρίτος γράφεται ακόμη, όπως λέει ο 91χρονος
συγγραφέας στα «NEA». «Και δεν ξέρω πότε θα τελειώσει. Ελπίζω, όμως, σύντομα».

Γιατί, όμως, τα έργα του, έργα μιας άλλης εποχής, διαβάζονται ακόμη; «Πιστεύω
πως τα έργα μου διαβάζονται ακόμα επειδή πρόκειται για απλές και
διασκεδαστικές ιστορίες. Είναι μια περιπετειώδης και συναρπαστική δουλειά.
Και, επιπλέον, πρόκειται για μια εποχή με μεγάλο πολιτικό ενδιαφέρον», απαντά.

«Το μόνο που ήθελα ήταν να γράφω»

Στην «Εποχή της Δωρεάς» ο Πάτρικ Λι Φέρμορ ξεκινά από το Λονδίνο, διασχίζει
την Ολλανδία, φτάνει στη Γερμανία, όπου μόλις 10 μήνες νωρίτερα ο Χίτλερ έχει
πάρει την εξουσία, περνάει στην Αυστρία και καταλήγει στην Ουγγαρία. Περνάει
από τη Γερμανία όταν ο εθνικοσοσιαλισμός έχει ήδη εξασφαλίσει εκπληκτική
μαζικότητα και στην Αυστρία η τάξη έχει διασαλευτεί από τις προβοκάτσιες των
ναζί και των οπαδών τους.

Στα 18 του, όμως, δεν φαινόταν να είχε συνειδητοποιήσει την ιστορικότητα των
όσων συμβαίνουν γύρω του. Όπως λέει σήμερα, «εκ των υστέρων κατάλαβα πόσο
σημαντική εποχή ήταν. Τότε διαδραματίζονταν όλες οι διεθνείς αλλαγές που
οδήγησαν στον B’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ήταν η πρώτη φορά που ήρθα σε επαφή με την
πολιτική κι αυτό με επηρέασε βαθύτατα έκτοτε». Βέβαια, εξομολογείται, «ποτέ
δεν είχα ιδιαίτερη πολιτική σκέψη. Το μόνο που ήθελα ήταν να γράφω. Αλλά δεν
ξέρω τι προηγείται. H εμπειρία, ή το γράψιμο ως φυσική αντίδραση. Αν ήμουν
σήμερα 18, θα έκανα ακριβώς τα ίδια».

Πρόσφατα, σε εκτενέστατο άρθρο του στο περιοδικό «New Yorker», ο Άντονι Λέιν
τον χαρακτήρισε τον «τελευταίο τζέντλεμαν τυχοδιώκτη», που «κατάφερε να
θολώσει τη γραμμή ανάμεσα στον εστέτ τύπο και τον άνθρωπο της δράσης». «Έχω
ίσες δόσεις κι από τα δύο στοιχεία. Αν και, στα 91 μου πια, δεν μπορώ να πω
ότι είμαι άνθρωπος της δράσης!», λέει σήμερα ο Φέρμορ με το αυθόρμητο γέλιο
της αθωότητας και της ανεμελιάς των άλλοτε 18 του χρόνων.

«Μην παραπονιέστε για την Ελλάδα»

«Λατρεύω την Ελλάδα», επαναλαμβάνει συνέχεια κατά τη διάρκεια της συνομιλίας ο
Σερ Φέρμορ. «Λατρεύω και τη χώρα και τους ανθρώπους». Μάλιστα, σημειώνει, «δεν
πρόκειται για κάτι πολύπλοκο. Τα συναισθήματά μου για την Ελλάδα είναι πολύ
απλά: μου αρέσει πάρα πολύ». Για τους Έλληνες που μονίμως παραπονιούνται για
τα στραβά της χώρας τους, λέει απλά πως «καθένας έχει δικαίωμα να
παραπονιέται». Όσο για εκείνους – Έλληνες και ξένους – που βάλλουν εναντίον
της Ελλάδας και την αντιμετωπίζουν αφοριστικά, ο Φέρμορ τούς σχολιάζει εξίσου
αφοριστικά: «Όλοι αυτοί είναι γελοίοι…».

INFO

Στα ελληνικά κυκλοφορούν τέσσερα βιβλία του. «H εποχή της Δωρεάς» (Μεταίχμιο),
«Μάνη» (Κέδρος), «Ρούμελη» (Ωκεανίδα), «Τα βιολιά του Σαιν Ζακ» (Εστία).