Οι αστέρες του Xόλιγουντ δεν κόβουν το τσιγάρο…

Στην ταινία «Καζαμπλάνκα» δεν καπνίζει ούτε μια γυναίκα. Καπνίζουν οι
άνδρες. Ο Μπόγκαρτ. Αλλά οι γυναίκες ποτέ. Μπορεί πού και πού να κρατούν
κανένα τσιγάρο. Μα δεν το καπνίζουν. Υπάρχει μάλιστα μία σκηνή, στην αρχή,
όπου μια γυναίκα δίπλα στον Σαμ, που κάθεται στο πιάνο, κάνει να φέρει ένα
τσιγάρο στο στόμα της, αλλά ύστερα, σαν να το σκέφτεται καλύτερα, σταματάει.

Ο Ρίτσαρντ Κλάιν, που έχει γράψει το βιβλίο «Τα τσιγάρα είναι υπέροχα», λέει
ότι ίσως να της έκανε σινιάλο ο σκηνοθέτης. Ήταν το 1942 κι ήταν μια κλασική
χολιγουντιανή ταινία. Οι γυναίκες δεν κάπνιζαν τότε.

Ας περάσουμε 63 χρόνια αργότερα, το 2005, στο «Ρομάντσο και τσιγάρα». Όποτε η
Κέιτ Γουίνσλετ (Τούλα) ρουφάει από τη μια του άκρη ώς την άλλη ένα τσιγάρο κι
ύστερα το λειώνει μέσα στο τασάκι πασαλειμμένο με κραγιόν, είναι προφανές
ακόμη και στον πιο αφελή θεατή πως αυτό το τσιγάρο αντιπροσωπεύει κάτι άλλο. H
ταινία «Σας ευχαριστώ που καπνίζετε», που άρχισε να προβάλλεται στη Βρετανία,
είναι μια σάτιρα που περιστρέφεται γύρω από έναν άνθρωπο ο οποίος θέλει να
ξαναφέρει το κάπνισμα στον κινηματογράφο. «Ας το κάνουμε όπως τον παλιό
καιρό», λέει ο Άαρον Έκαρτ. Όμως, αυτό που θέλει να κάνει, έχει γίνει ήδη.

H βιομηχανία. Σύμφωνα με έρευνα δύο επιστημόνων του Πανεπιστημίου της
Καλιφόρνιας, σήμερα καπνίζουν στη μεγάλη οθόνη τόσοι πολλοί όσο και στη
δεκαετία του 1950 (κι αυτό παρά το γεγονός ότι ο αριθμός των καπνιστών στην
Αμερική έχει περιοριστεί στο μισό). Στην έρευνά τους που επιγράφεται «Το
κάπνισμα και η βιομηχανία του κινηματογράφου», η Ανμαρί Τσάρλσγουερθ και ο
Στάντον Γκλαντς διαπιστώνουν ότι στις ταινίες του 1950 υπάρχουν 10,7
«περιστατικά καπνίσματος» την ώρα (κάπνισμα, διαφημίσεις προϊόντων καπνού,
τασάκια). Το 1982 αυτός ο αριθμός είχε περιοριστεί στο 4,9. Αλλά το 2002 είχε
επιστρέψει στο 10,9. Στα επίπεδα της «Καζαμπλάνκα», με άλλα λόγια. Τι συνέβη;
Γιατί ο κινηματογράφος επέστρεψε στο κάπνισμα; Αν αφήσουμε κατά μέρος τη
δεοντολογία, το πάντρεμα της οθόνης με το κάπνισμα πάντα πήγαινε καλά. Για τις
εταιρείες καπνού, τα οφέλη είναι προφανή: στην Αμερική, οι 390.000 νεαροί που
αρχίζουν το κάπνισμα κάθε χρόνο, σημαίνουν γι’ αυτές τις εταιρείες πωλήσεις
αξίας 4,1 δισ. δολαρίων στη διάρκεια της ζωής τους. Για τους
κινηματογραφιστές, εκτός από το χρήμα, τα τσιγάρα είναι χρήσιμα και
καλλιτεχνικά. Τονίζουν κάποιους χαρακτήρες.

Ο εθισμός. Στη δεκαετία του 1980, το κάπνισμα στην οθόνη είχε ήδη αρχίσει
να πεθαίνει. Από το 1981, η Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία είχε διακηρύξει
ότι το Χόλιγουντ είχε «απαλλαγεί από τον εθισμό του καπνίσματος». Το κάπνισμα
δεν ήταν καλό. Και στις ταινίες, οι χαρακτήρες που κάπνιζαν, ήταν επειδή ο
σκηνοθέτης ήθελε να αναδείξει σε αυτούς κάποιο ελάττωμα, κάποιο ψεγάδι. Όπως ο
Μάικλ Ντάγκλας στο «Βασικό ένστικτο»: βρώμικος, ανικανοποίητος, εθισμένος.

Το 2002, ο Τζο Έστερχας, σεναριογράφος του «Βασικού ενστίκτου», ζήτησε
συγγνώμη (όχι για το σενάριο). Ανέρρωνε από μια εγχείρηση για καρκίνο του
λάρυγγα, όταν ανακοίνωσε: «Ένα τσιγάρο στα χέρια ενός αστέρα του Χόλιγουντ
είναι ένα όπλο που σημαδεύει 12χρονα και 14χρονα παιδιά». Σαν κάθε άλλον
αποτυχημένο πρώην καπνιστή, τώρα το Χόλιγουντ επιστρέφει σε αυτή την κακή
συνήθεια. Έτσι δεν κάνουμε όλοι;

© The Times, 2006