TPITH AΠOΨH Παραπομπή στη Xάγη

Μέσα από τη δημόσια συζήτηση που άνοιξε με τα πρόσφατα άρθρα του Κωστή
Στεφανόπουλου αρχίζει να γίνεται προφανές ότι μόνο δύο από τις λεγόμενες
ελληνοτουρκικές διαφορές αποτελούν ζητήματα εθνικής κυριαρχίας: το καθεστώς
των βραχονησίδων και το εύρος των χωρικών υδάτων.

Ως προς τις υποτιθέμενες «γκρίζες ζώνες», τα πράγματα δεν είναι καθόλου
γκρίζα: με βάση τις διμερείς και διεθνείς συνθήκες, οι αμφισβητούμενες από την
Τουρκία βραχονησίδες ανήκουν στην Ελλάδα. Όμως, τα χωρικά μας ύδατα είναι
θολά, για δύο λόγους: Πρώτον, διότι η Ελλάδα υπερασπίζεται ένα παγκοσμίως
ιδιότυπο καθεστώς «διπλής ζώνης», έξι μιλίων για τη χωρική θάλασσα, αλλά δέκα
μιλίων για τον εθνικό εναέριο χώρο, που ωστόσο δεν νοείται διεθνώς παρά μόνο
αν υπάρχει υποκείμενη εθνική επικράτεια. Στην περίπτωσή μας, τα επιπλέον
τέσσερα μίλια βρίσκονται κυριολεκτικά στον αέρα. Δεύτερον, διότι με βάση τη
Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας (1982), η Ελλάδα έχει δικαίωμα να
επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στα δώδεκα μίλια. Ο κύριος λόγος για τον οποίο
δεν το πράττει είναι η απειλή πολέμου της Τουρκίας.

Τα υπόλοιπα ζητήματα δεν αφορούν στην εθνική κυριαρχία. Τα σχετικά με το FIR
και τη θαλάσσια διάσωση αφορούν σε διεθνείς υποχρεώσεις και όχι σε κυριαρχικά
δικαιώματα. Ο προσδιορισμός της υφαλοκρηπίδας, που καθορίζει το δικαίωμα
εκμετάλλευσης του υποθαλάσσιου πλούτου σε διεθνή ύδατα, είναι θέμα εθνικού
συμφέροντος εκτός της ελληνικής επικράτειας.

Για τον λόγο αυτό, ο προσδιορισμός της υφαλοκρηπίδας προϋποθέτει τον
προσδιορισμό των χωρικών υδάτων, δηλαδή της αιγιαλίτιδος ζώνης. «H
υφαλοκρηπίδα ξεκινάει εκεί που τελειώνει η αιγιαλίτιδα ζώνη» (πανομοιότυπες
διατυπώσεις σε άρθρα του γράφοντος στα «NEA», 3-1-2005, και του Στ. Μάνου στην
«Καθημερινή», 4-6-2006).

Με βάση το Διεθνές Δίκαιο, η επέκταση της αιγιαλίτιδος ζώνης μέχρι τα δώδεκα
μίλια αποτελεί μονομερές δικαίωμα της ενδιαφερόμενης χώρας. Ωστόσο, δεν
συνιστά και εθνική υποχρέωσή της. Επιπλέον, η οριοθέτηση αιγιαλίτιδος ζώνης
δώδεκα μιλίων παντού στο Αιγαίο θα καταργούσε πρακτικά τα διεθνή ύδατα στην
περιοχή.

Εκ των πραγμάτων, η λύση του προβλήματος δεν θα προέλθει από μια μονομερή
απόφαση. Θα μπορούσε, όμως, να ανατεθεί στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης,
εφόσον είμαστε διατεθειμένοι να αποδεχθούμε ότι, στη χειρότερη περίπτωση, τα
χωρικά μας ύδατα θα ορίζονται αλλού σε δώδεκα μίλια και αλλού σε λιγότερα,
αλλά πουθενά κάτω από τα σημερινά έξι. Στην ουσία, δεν έχουμε τίποτα να
χάσουμε από μια τέτοια ρύθμιση, αν εξαιρέσουμε (στις περιοχές εκείνες όπου τα
χωρικά ύδατα θα προσδιορίζονταν ενδεχομένως κάτω από τα δέκα μίλια) τον
σημερινό κοπανιστό αέρα του εθνικού εναέριου χώρου πάνω από διεθνή ύδατα, τον
οποίο απολαμβάνουμε με συνεχείς αερομαχίες. Αντίθετα, είναι βέβαιο ότι η
πραγματική εθνική επικράτεια θα διευρυνθεί με τη συνολική επέκταση της
πραγματικής χωρικής θάλασσας.

Συμπερασματικά, από το Διεθνές Δικαστήριο μόνο κέρδος για την Ελλάδα μπορεί να
προκύψει, εφόσον θεωρούμε ως δεδομένο ότι το ζήτημα των υποτιθέμενων «γκρίζων
ζωνών» θα κριθεί υπέρ της χώρας μας. Για τον λόγο αυτό, δεν πρέπει να
εμποδίσουμε την Τουρκία να το θέσει. Όμως, και για όλους τους παραπάνω λόγους,
είναι εξαιρετικά αμφίβολο αν η γείτων θα θελήσει να προσφύγει μαζί μας στη
Χάγη, παραιτούμενη, διά του συνυποσχετικού που θα συνυπογράψουμε, από κάθε
περαιτέρω διεκδίκησή της. Αλλά, εντέλει, η Ελλάδα έχει συμφέρον να επιδιώκει
ενεργητικά την παραπομπή των ζητημάτων στη Χάγη, αντί να αδρανεί δίνοντας
διεθνώς την εντύπωση ότι θεωρεί το ασταθές status quo προτιμότερο από ό,τι
ενδεχομένως προκύψει από τη διαδικασία επίλυσης του Διεθνούς Δικαστηρίου.

Για να φτάσουμε εκεί, είναι προφανές ότι οι πολιτικοί μας θα πρέπει να
ενημερώσουν με παρρησία και νηφαλιότητα την εγχώρια κοινή γνώμη, ώστε να
αποκολληθούμε επιτέλους από τους προσφιλείς περιρρέοντες εθνικούς μύθους. Και
για τούτο απαιτείται μια διακομματική συνεννόηση. H πρωτοβουλία που
αναλαμβάνει ο Γιώργος Παπανδρέου θα μπορούσε να αποτελέσει μια καλή αφετηρία
προς αυτή την κατεύθυνση.

H άλλη οδός, είναι η προσφιλής στην κυβέρνησή μας μέθοδος της ακινησίας, που
υποδηλώνει έλλειψη αυτοπεποίθησης και αποπνέει ηττοπάθεια. Είναι ο εύκολος
δρόμος μιας ανεύθυνης διακυβέρνησης. Να συνεχίσουμε να κοροϊδεύουμε τους
εαυτούς μας διατηρώντας την «επιφύλαξη άσκησης του δικαιώματός μας» να
επεκτείνουμε τα χωρικά μας ύδατα στο αόριστο μέλλον, λαϊκίζοντας στο εσωτερικό
για το αδιαπραγμάτευτο των «εθνικών δικαίων» μας, και ελπίζοντας ότι οι δόσεις
του φόρου αίματος και χρήματος που πληρώνουμε θα διατηρούνται σε επίπεδα
συμβατά με τον εθνικό μας στρουθοκαμηλισμό.

Ο Αλέξης Καλοκαιρινός είναι αναπληρωτής καθηγητής της Φιλοσοφικής Σχολής
του Πανεπιστημίου Κρήτης.