Eπαγγελματίες χωρίς σύνορα

Δικηγόροι, συμβολαιογράφοι, μεταφορείς και άλλοι επαγγελματίες έχουν μπει στο
μικροσκόπιο της Επιτροπής Ανταγωνισμού, η οποία διερευνά, σύμφωνα με
πληροφορίες, κατά πόσον τα επαγγέλματά τους έχουν χαρακτηριστικά που τα
καθιστούν «κλειστά» και, συνεπώς, πρέπει να «ανοίξουν», καταργώντας προνόμια
και κεκτημένα.

Πρόκειται για την πιο αποφασιστική, ενδεχομένως, τροπή που παίρνει η υπόθεση
του ανοίγματος των κλειστών επαγγελμάτων, αφού η Επιτροπή Ανταγωνισμού, μια
ανεξάρτητη αρχή, απαλλαγμένη από τον φόβο του πολιτικού κόστους, θα μπορέσει
να γνωμοδοτήσει επί της ουσίας του θέματος, δίνοντας άλλοθι στην κυβέρνηση να
προχωρήσει και σε νομοθετικά μέτρα, αν χρειασθεί.

Πέφτουν τα σύνορα

Το επικείμενο άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων συνδυάζεται, μάλιστα, με την
κατάργηση των συνόρων στην παροχή υπηρεσιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αλλάζοντας
σταδιακά το πλαίσιο λειτουργίας των ελεύθερων επαγγελματιών. Στο νέο πλαίσιο
λειτουργίας προβλέπεται να είναι ευκολότερη η πρόσβαση στα επαγγέλματα και να
καταργηθούν πολλά από τα προστατευτικά καθεστώτα που ισχύουν σήμερα.

Με βάση την Οδηγία για τις υπηρεσίες, που υιοθετήθηκε την περασμένη Δευτέρα
από τους υπουργούς της Ευρωπαϊκής Ένωσης και αναμένεται να εγκριθεί οριστικά
από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τον Δεκέμβριο, ο Πολωνός υδραυλικός, η λιθουανική
κατασκευαστική εταιρεία και – σύντομα – ο Βούλγαρος ηλεκτρολόγος θα μπορούν
ευκολότερα να παρέχουν τις φθηνές υπηρεσίες τους στην Αθήνα, την Κόρινθο και
την Κομοτηνή, από το 2010.

H νέα Οδηγία

H Οδηγία απέχει από την αρχική ιδέα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη χωρίς
περιορισμούς παροχή υπηρεσιών από μια εταιρεία ή έναν επαγγελματία σε όλη την
Ευρωπαϊκή Ένωση, με βάση τα ισχύοντα (μισθούς, ασφάλιση, αδειοδότηση κ.λπ.)
στη χώρα καταγωγής του. H πρόταση εκείνη, απολύτως προσανατολισμένη στην
εξυπηρέτηση των συμφερόντων των επιχειρήσεων, συνάντησε τεράστιες αντιδράσεις,
καθώς οι εργαζόμενοι της «παλιάς Ευρώπης» αισθάνθηκαν να απειλούνται από τον
περίφημο «Πολωνό υδραυλικό», ο οποίος θα έπαιρνε τις δουλειές τους και θα
οδηγούσε σε μεροκάματα Ανατολικής Ευρώπης. H Οδηγία Μπολκεστάιν μετονομάσθηκε,
μάλιστα, σε Φρανκενστάιν σε ένδειξη της απέχθειας που προκαλούσε και θεωρείται
ότι αποτέλεσε μια από τις βασικές αιτίες για τις οποίες καταψήφισαν οι Γάλλοι
πριν από έναν χρόνο το Ευρωσύνταγμα.

Τι προβλέπει

H νέα Οδηγία είναι πιο ισορροπημένη υπέρ των συμφερόντων των εργαζομένων και
των καταναλωτών. H αρχή της χώρας καταγωγής έχει απαλειφθεί και τη θέση της
έχει πάρει η ελεύθερη παροχή υπηρεσιών. Τι σημαίνει αυτό:

1. Μια εταιρεία παροχής υπηρεσιών ή ένας ελεύθερος επαγγελματίας
μπορούν να έλθουν στην Ελλάδα (ή αντίστοιχα μια ελληνική εταιρεία ή ένας
επαγγελματίας να πάει σε άλλη ευρωπαϊκή χώρα) και να παρέχουν ελεύθερα τις
υπηρεσίες τους ορίζοντας την τιμή που θέλουν. Για να το κάνουν αυτό, δεν είναι
υποχρεωμένοι να ανοίξουν γραφείο ή αντιπροσωπεία. Έτσι, ο ανταγωνισμός
οξύνεται, αφού κατά κανόνα οι φθηνότεροι θα επιλέγουν τις ακριβότερες αγορές.

2. Οι εργαζόμενοι, όμως, που θα απασχολεί η εταιρεία παροχής
υπηρεσιών, εφόσον αποσπώνται στη χώρα που παρέχεται η υπηρεσία, θα αμείβονται
με τα ισχύοντα σε αυτήν. Δηλαδή, η πολωνική εταιρεία που θα έρχεται στην
Ελλάδα, θα αμείβει τους Πολωνούς εργαζόμενους με ελληνικές αμοιβές.

3. Οι καταναλωτές προστατεύονται με βάση το δίκαιο της χώρας όπου
κατοικούν. Δηλαδή, αν η Ρουμάνα κομμώτρια κάψει τα μαλλιά της πελάτισσάς της
στην Ελλάδα, θα υποστεί τις κυρώσεις με βάση τα προβλεπόμενα από το ελληνικό
δίκαιο.

4. Όλα τα κράτη-μέλη είναι υποχρεωμένα, τα επόμενα 3 χρόνια, να
καταρτίσουν καταλόγους με τις άδειες που απαιτούν, προκειμένου να ασκήσει
κάποιος οποιαδήποτε υπηρεσία στο έδαφός τους. Ιδανικά, η Επιτροπή περιμένει
ότι πολλές άδειες θα καταργηθούν και θα αρκεί μια απλή δήλωση για να ασκήσει
κανείς ένα επάγγελμα.

5. Οι περιορισμοί που θέτουν τα κράτη-μέλη στην άσκηση ενός
επαγγέλματος ή την παροχή μιας υπηρεσίας πρέπει να δικαιολογηθούν. Σύμφωνα με
την Επιτροπή, ως άσκοπα εμπόδια στην άσκηση ενός επαγγέλματος νοούνται τα
επιχειρήματα περί κορεσμού της αγοράς, οι πολύπλοκες, χρονοβόρες και δαπανηρές
διαδικασίες έγκρισης και αδειοδότησης, καθώς και η επιβολή ποσοστώσεων ή άλλων
περιορισμών σχετικά με τον αριθμό των εταιρειών στις οποίες χορηγείται άδεια
λειτουργίας. Έτσι, εμμέσως, η Οδηγία για την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών θα
συμβάλει και στο άνοιγμα των κλειστών επαγγελμάτων.

Ποιους αφορά, ποιους εξαιρεί η Οδηγία

H πρόταση Οδηγίας είναι «οριζόντια», δηλαδή αφορά κάθε πιθανή υπηρεσία, με
εξαίρεση όσες ρητά ορίζονται: χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, υπηρεσίες μεταφορών
και τηλεπικοινωνιών, οπτικοακουστικές υπηρεσίες, κοινωνικές υπηρεσίες,
υπηρεσίες ασφαλείας, τυχερά παιχνίδια, γραφεία προσωρινής εύρεσης εργασίας,
συμβολαιογράφοι και δικαστικοί επιμελητές. Εξαιρέθηκαν, επίσης, οι υπηρεσίες
υγείας και οι μη οικονομικές υπηρεσίες γενικού συμφέροντος (ασφάλεια, άμυνα,
δικαιοσύνη).

Στην εισηγητική έκθεση της Οδηγίας αναφέρονται ενδεικτικά ορισμένες υπηρεσίες
που καλύπτονται: Πρώτον, υπηρεσίες προς τις επιχειρήσεις, όπως σύμβουλοι
επιχειρήσεων, πιστοποίησης και ελέγχου, συντήρηση γραφείου, διαφήμιση,
εξεύρεση προσωπικού. Επίσης, καλύπτονται υπηρεσίες που απευθύνονται τόσο προς
τις επιχειρήσεις όσο και προς τους καταναλωτές, όπως νομικές και φορολογικές
συμβουλές, υπηρεσίες ακινήτων, κατασκευές, υπηρεσίες αρχιτεκτόνων, εμπόριο,
οργάνωση εκθέσεων, ενοικίαση αυτοκινήτων, ταξιδιωτικά πρακτορεία. Ακόμη, η
Οδηγία αφορά τις υπηρεσίες που απευθύνονται αμιγώς σε καταναλωτές, όπως ο
τουρισμός, περιλαμβανομένων των οδηγών (αν και για τους ξεναγούς διασφαλίσθηκε
έμμεσα προστασία, χωρίς να έχουν εξαιρεθεί), κέντρα αθλητισμού και αναψυχής,
ακόμη και βοήθεια προς τους ηλικιωμένους. Διευκρινίζεται, επίσης, ότι οι
υπηρεσίες μπορεί να παρέχονται είτε από κοντά είτε εξ αποστάσεως ή και μέσω
Ίντερνετ. Πάντως, πρέπει να σημειωθεί ότι όπου υπάρχουν υπηρεσίες που
καλύπτονται από υφιστάμενες Οδηγίες, υπερισχύουν οι υφιστάμενες Οδηγίες.

Ποια είναι τα κλειστά επαγγέλματα

Το θέμα των κλειστών επαγγελμάτων έφτασε στα χέρια της Επιτροπής Ανταγωνισμού,
επειδή τα επιμέρους αρμόδια υπουργεία, στα οποία είχε ανατεθεί η εξέταση του
θέματος από την κυβέρνηση, «σήκωσαν τα χέρια ψηλά». Σύμφωνα με παλαιότερη
μελέτη του ΚΕΠΕ, σε περίπου 90 επαγγέλματα ισχύουν γραφειοκρατικές διαδικασίες
αντίθετες με τον ελεύθερο ανταγωνισμό.

Πρώτα πρώτα στη λίστα ήταν τα επαγγέλματα των δικηγόρων (το κράτος ορίζει τις
τιμές των δικαστικών παραστάσεων και δημιουργεί τεχνητή ζήτηση με την
υποχρεωτική παράστασή τους, για παράδειγμα στην υπογραφή συμβολαίων
μεταβίβασης ακινήτων), των μηχανικών (το κράτος ορίζει τις τιμές των υπηρεσιών
τους και εγγυάται την προείσπραξη των αμοιβών τους, προκειμένου να εκδώσει
άδειες για κατασκευές) και των συμβολαιογράφων (χωρική αρμοδιότητα,
υποχρεωτικότητα πράξεων, ορισμός του αριθμού των θέσεων με κρατικές
αποφάσεις).

Πιθανώς, η Επιτροπή Ανταγωνισμού να διερευνήσει και άλλα επαγγέλματα, όπως των
μεταφορέων και των ιδιοκτητών ταξί.