Aυτές που… έσπασαν την μπάρα της μειονότητας

«Μετά το σχολείο, για τις περισσότερες γυναίκες της μειονότητας η επιλογή
είναι μία: γάμος και μαντίλα. Τα πράγματα έχουν αρχίσει να αλλάζουν κυρίως για
εμάς που ζούμε στις πόλεις. Τον δικό μου δρόμο για το Πανεπιστήμιο τον είχε
ανοίξει η θεία μου, που ήταν δασκάλα και μάλιστα η πρώτη γυναίκα από τη
μειονότητα που διορίστηκε».

Ο Εχίνος είναι μειονοτικό χωριό. Από μακριά ο επισκέπτης ξεχωρίζει τους τρεις μιναρέδες, στο χωριό όμως τον «υποδέχεται» η εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, που βρίσκεται σε απόσταση λίγων μέτρων από το Αστυνομικό Τμήμα. Οι αστυνομικοί και οι στρατιώτες είναι οι μόνοι χριστιανοί στην περιοχή

H Ντιλέκ Χαμπίμπ είναι κοινωνιολόγος, μόνιμη υπάλληλος του ΟΓΑ στην Κομοτηνή
και αυτή την περίοδο αποσπασμένη στο γραφείο του υπερνομάρχη Έβρου – Ροδόπης
Χρήστου Χατζόπουλου. Είναι σύμβουλός του σε θέματα της μουσουλμανικής
μειονότητας και παράλληλα ασχολείται με την προώθηση ευρωπαϊκών προγραμμάτων.
«Τώρα δουλεύουμε για την αναδιάρθρωση των καλλιεργειών και προωθούμε το
σπαράγγι, αφού η μονοκαλλιέργεια του καπνού δεν αποδίδει πλέον» λέει.

H υποψηφιότητα της Γκιουλ Μπεϊάζ Καραχασάν ξάφνιασε: η εικόνα της ξεφεύγει
κατά πολύ από το στερεότυπο της μαντιλοφορεμένης και υποταγμένης -αγράμματης
κατά κανόνα -γυναίκας. Όμως οι μουσουλμάνες της Θράκης τα τελευταία χρόνια
έχουν αρχίσει να διεκδικούν το δικαίωμά τους στη μόρφωση, στη δουλειά και
κάνουν τις επιλογές τους για τη ζωή τους με βάση εκείνα που επιθυμούν.
Γιατρίνες, δικηγόροι, επιχειρηματίες, πολλές «Καραχασάν» ξεχωρίζουν στην Ξάνθη
και την Κομοτηνή.

«Μάχες». H 38χρονη Ντιλέκ Χαμπίμπ φορά στο γραφείο της ένα ανοιχτόχρωμο
μπλουζάκι και τζιν παντελόνι: δεν θυμίζει σε τίποτα τις ομόθρησκές της στην
Ξάνθη και την Κομοτηνή που παρά την αποπνικτική ζέστη και την υγρασία στις δύο
πόλεις κυκλοφορούν καλυμμένες έως τους αστραγάλους και με τις μαντίλες να
κρύβουν τα μαλλιά και τον λαιμό τους. Όπως και η υποψήφια υπερνομάρχης Γκιουλ
Μπεϊάζ Καραχασάν, η κ. Χαμπίμπ έχει δώσει τις μάχες της «για να αποκτήσει
πρόσωπο στον δημόσιο βίο, αυτό που δεν έχουν οι γυναίκες της μειονότητας».
«Πριν από την πρόσληψή μου στο Δημόσιο εργαζόμουν σε μεγάλη ιδιωτική εμπορική
επιχείρηση με υποκαταστήματα σε όλη την Ελλάδα. Το “αμάρτημά” μου μου ήταν ότι
ήμουν στέλεχος της επιχείρησης, πράγμα που δεν ήταν αποδεκτό από τον περίγυρο.
H επιχείρηση δέχθηκε απειλητικά τηλεφωνήματα και έπειτα από ένα διάστημα
αναγκάστηκαν να με απολύσουν. Μου είπαν τότε ότι έκαναν έρευνα γνώμης που τους
έδειξε ότι η Κομοτηνή δεν ήταν έτοιμη να δεχθεί γυναίκα από τη μειονότητα σε
τέτοια θέση».

Οι αντιδράσεις, όμως, δεν μπόρεσαν να αναγκάσουν την κ. Χαμπίμπ να επιστρέψει
στο σπίτι της, όπως αρκετά χρόνια πριν δεν είχαν κάμψει και το πείσμα της
θείας της να μπει στα μειονοτικά σχολεία και να διδάξει: «Υπήρχε ο φόβος να
μην αφήσουν οι γονείς τα παιδιά να μπουν στην τάξη. Τελικά ο φόβος αποδείχθηκε
μεγαλύτερος από τις αντιδράσεις και οι μαθητές -ανάμεσά τους και ο πρώην
βουλευτής του Συνασπισμού Μουσταφά Μουσταφά -ήταν περήφανοι για τη δασκάλα
τους, τη Σεμπιλέ Γκιουνέζ».

H Τουγτσέ Ντεντέ μετά τη διάλυση του γάμου της επέστρεψε στην πατρική της εστία, αλλά κρατά τη ζωή της στα χέρια της. Ο δεκάχρονος γιος της είναι συμμαθητής στην ίδια τάξη με τον αδελφό της. Το γεγονός ότι προέρχεται από οικογένεια με ιερωμένους «εξηγεί» τη μαντίλα που έχει επιλέξει να φορά -συνδυασμένη με το νεανικό μπλου τζίν

Συμπάθεια. Ωστόσο, όταν ανακοινώθηκε η υποψηφιότητα της Γκιουλ
Καραχασάν, όπως λέει η κ. Χαμπίμπ, «σκέφθηκα αυτόματα: έχει καταλάβει τι έχει
να τραβήξει; Ελπίζω να καταφέρει ν’ αντέξει, αν και δείγμα τού τι την
περιμένει έχει πάρει ήδη».

Οι γυναίκες της μειονότητας μιλούν με συμπάθεια για την υποψήφια υπερνομάρχη.
Ωστόσο, ακόμη τουλάχιστον, δεν τις έχει πείσει όλες. H 26χρονη Τουγτσέ Ντεντέ
είναι μια από αυτές. «Είναι σημαντικό να επιλέγεται μια γυναίκα από τη
μειονότητα, όμως πιστεύω ότι δεν είναι αρκετά δυναμική. Βέβαια, δεν την έχουν
αφήσει ακόμη να πει τι σχεδιάζει να κάνει -εκεί θα κριθεί» λέει. H Τουγτσέ
ακολουθώντας την οικογενειακή της παράδοση φορά τη μαντίλα για να καλύπτει τα
μαλλιά της -επιτρέπεται να τα βλέπει μόνον ο άνδρας της -και ένα λευκό
πουκάμισο και μπλουτζίν. Μιλάει κοφτά, είναι μια νέα γυναίκα που έχει πάρει τη
ζωή της στα χέρια της: «Σταμάτησα το σχολείο στη B’ Λυκείου γιατί κλέφτηκα,
παντρεύτηκα και απέκτησα τα δυο μου παιδιά» λέει. Τώρα, δέκα χρόνια μετά, η
Τουγτσέ έχει επιστρέψει στο σχολείο -το Εσπερινό Λύκειο -εργάζεται στον
ραδιοφωνικό σταθμό του πατέρα της και όσο για τον σύζυγό της ελπίζει «να είναι
καλά». «Από τη στιγμή που δεν τα βρίσκαμε, δεν είχα κανέναν λόγο να παραμείνω
παντρεμένη. Είμαστε στη διαδικασία του διαζυγίου» εξηγεί.

Παιδίατρος. H Γκιουλ Καραχασάν είναι μια από τις ελάχιστες γυναίκες της
μειονότητας που έχει πτυχίο από ελληνικό Πανεπιστήμιο: έως το 1996, άλλωστε,
οπότε καθιερώθηκε ποσόστωση για την εισαγωγή στα AEI και TEI μαθητών από τη
μειονότητα, ήταν εξαιρετικά δύσκολη η είσοδος των παιδιών τής μειονότητας στα
Πανεπιστήμια. Όπως εξηγεί η κ. Ντιλέκ Εκίν, παιδίατρος στην Κομοτηνή -η πρώτη
γυναίκα της μειονότητας που έκανε αναγνώριση και της ειδικότητάς της, εκτός
του πτυχίου της στο ΔΙΚΑΤΣΑ -«οι γυναίκες έμεναν κλεισμένες στο σπίτι, όπου
κανείς δεν μιλούσε ελληνικά. Πήγαιναν στο μειονοτικό σχολείο και πάλι δεν
μάθαιναν ελληνικά. Έτσι, μεγάλωνε ο τοίχος της απομόνωσής τους από την
υπόλοιπη κοινωνία και έχαναν κάθε δυνατότητα όχι μόνο να σπουδάσουν, αλλά και
να βρουν οποιαδήποτε δουλειά πέρα από τα χωράφια της οικογένειας». Για την
οικογένεια της κ. Εκίν οι σπουδές των δύο κοριτσιών ήταν «αυτονόητες». H
οικογένεια είχε την οικονομική δυνατότητα και τόσο η 40χρονη σήμερα Ντιλέκ όσο
και η αδελφή της Χούλια, που είναι δημοσιογράφος στην Κομοτηνή, σπούδασαν στην
Κωνσταντινούπολη. Την πόρτα του ιατρείου της, στο κέντρο της πόλης, περνούν
μουσουλμάνοι και χριστιανοί: η ίδια άλλωστε, είναι ιδιαίτερα γνωστή στη Ροδόπη
έχοντας εκλεγεί νομαρχιακή σύμβουλος το 1998, με τον συνδυασμό του ΠΑΣΟΚ.

H Σερπήλ Σαλή Αλή είναι από τον Νοέμβριο επιχειρηματίας, με δικό της γυμναστήριο. Σπούδασε με την προτροπή του παππού της, το παράδειγμά της ωστόσο δεν ακολούθησε ο αδελφός της

Στην Προύσα. Στη Γυμναστική Ακαδημία της Προύσας πήρε το πτυχίο της η
30χρονη Σερπήλ Σαλή Αλή. Από τον Νοέμβριο είναι ιδιοκτήτρια γυμναστηρίου στην
Κομοτηνή. Πολλές φορές, όπως λέει, «νιώθει πελαγωμένη ανάμεσα στη δουλειά, τις
γραφειοκρατικές διαδικασίες και τα πάρε – δώσε με την Εφορία», αλλά
τουλάχιστον «η δουλειά πηγαίνει καλά και στο μέλλον θα πάει και καλύτερα». H
οικογένεια «και ειδικά ο παππούς της» έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στη ζωή της. Το
γεγονός ότι ο αδελφός της «δεν ήθελε και δεν σπούδασε», δεν επηρέασε τα δικά
της σχέδια. «Ο παππούς μου από την πλευρά τού πατέρα μου ήταν αυτός που
επέμενε να σπουδάσω. Οι αντιρρήσεις από την πλευρά της μητέρας μου κάμφθηκαν
πολύ γρήγορα» λέει.

Το γεγονός ότι η Σερπήλ δεν είναι ακόμη παντρεμένη ξενίζει αρκετούς από τους
ομοθρήσκους της. Για εκείνη όμως, «ο γάμος και τα παιδιά θα έρθουν όταν είναι
να ‘ρθουν». H συνομήλική της Ζεϊνέμπ Τεφίκογλου περιμένει το πρώτο της παιδί.
Ζει σε ένα πολύ μοντέρνο διαμέρισμα στην Κομοτηνή και μαζί με το δωμάτιο του
μωρού ετοιμάζει και το εργαστήρι κεραμικής στο οποίο θα δουλέψει. «Όταν πήγα
στην Κωνσταντινούπολη είχα ήδη εναντιωθεί στην επιθυμία του πατέρα μου να γίνω
οδοντίατρος -βέβαια, στη συνέχεια παντρεύτηκα οδοντίατρο και έτσι το
“διόρθωσα” λιγάκι» λέει χαμογελώντας. «Είχα αποφασίσει να σπουδάσω Αγγλική
Φιλολογία, αλλά στα δύο χρόνια ανακοίνωσα στους δικούς μου ότι θα γινόμουν
κεραμίστρια. Έδωσα εξετάσεις και πέρασα στη Σχολή Καλών Τεχνών.
Στενοχωρήθηκαν, μου ζήτησαν έστω να τελειώσω πρώτα τη Φιλολογία, αλλά εγώ
ήμουν ευτυχισμένη στην Καλών Τεχνών. Τώρα, ευτυχώς, βοηθούν για να φτιάξω το
εργαστήριο και να αρχίσω να δουλεύω…».

Ζωή… μισή στα Πομακοχώρια

H 18χρονη κόρη της οικογένειας Χαφουζόγλου από τον Εχίνο δουλεύει μαυροντυμένη στο καπνοχώραφο. Δεν είχε καμία άλλη επιλογή από τη στιγμή που ο άνδρας της, αμέσως μετά τον γάμο τους -πριν από τρία χρόνια -έφυγε στη Γερμανία να δουλέψει

«Πέρυσι πουλήσαμε τα καπνά 4 ευρώ το κιλό. Φέτος, μας τα παίρνουν για 70
λεπτά, ένα ευρώ το πολύ…». H Χασιζέ Χαφούζογλου ξυπόλητη, μαζί με την
οικογένειά της -πατέρα, κόρη, αδελφές -πάλευε για να φυτέψει μπασμά σε ένα
χωραφάκι που ήταν – δεν ήταν μισό στρέμμα. Ο άντρας της δουλεύει στη Γερμανία,
το ίδιο και ο γαμπρός της. Οι Πομάκοι της Ξάνθης περνούν φέτος μία από τις
χειρότερές τους χρονιές: το προϊόν τους, ο καπνός -που αποτελεί
μονοκαλλιέργεια -πωλείται σε εξευτελιστικές τιμές, τόσο όσο να μη βγάζει καλά
καλά τα έξοδα.

Περίπου είκοσι χιλιόμετρα από την Ξάνθη, στον Εχίνο, ένα από τα μεγαλύτερα
μειονοτικά χωριά, η 18χρονη κόρη τής Χασιζέ έχει ακούσει για την Γκιουλ Μπεϊάζ
Καραχασάν. Όμως, για την κοπέλα που δουλεύει μαυροντυμένη και ξυπόλητη μέσα
στον ήλιο, οι εκλογές είναι μια αδιάφορη υπόθεση, οι σπουδές τής Γκιουλ
άγνωστες λέξεις και το ευρωπαϊκό ντύσιμο αδιανόητο. Όπως λέει η μητέρα της για
λογαριασμό της, «παντρεύτηκε πριν από τρία χρόνια, στα δεκαπέντε της. Ο άντρας
της έφυγε σχεδόν αμέσως για τη Γερμανία και το κορίτσι έμεινε πίσω στα χωράφια
με τη μάνα της».

Ο Εχίνος, η Γλαύκη, η Μύκη, ο Κένταυρος και η Σμίνθη είναι τα πέντε
κεφαλοχώρια του Δήμου Μύκης. Σ’ αυτά και τους 42 οικισμούς του ζουν περίπου
18.000 Πομάκοι.

ΔΗΜΟΣΙΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ-ΛΥΚΕΙΟ

H αντεπίθεση του μπλου τζην στα σχολεία των μουσουλμάνων

H ίδρυση του Δημόσιου Γυμνασίου – Λυκείου στη Γλαύκη -όπου φοίτησε και η κ. Γκιουλ Καραχασάν -προκάλεσε πολλές αντιδράσεις, αφού οι επικεφαλής της μειονότητας υποστήριζαν ότι τα μαθήματα δεν θα έπρεπε να γίνονται στα ελληνικά. Εννέα χρόνια μετά την ίδρυσή του, ωστόσο, οι μαθητές πληθαίνουν χρόνο με τον χρόνο και τα κορίτσια -με μαντίλες ή μπλουτζίν -κάθονται στα ίδια θρανία με τα αγόρια

Απέχει λιγότερο από εκατό μέτρα από το ερειπωμένο στρατιωτικό φυλάκιο, δίπλα
στην περίφημη μπάρα, έξω από τη Γλαύκη. Το δημόσιο Γυμνάσιο – Λύκειο
λειτουργεί εκεί από το 1997 και το πρόγραμμά του δεν διαφέρει από τα υπόλοιπα
Γυμνάσια και Λύκεια όλης της Ελλάδας παρά μόνο στο ότι δεν διδάσκονται
θρησκευτικά. Πριν από τέσσερα χρόνια, μάλιστα, άρχισε να λειτουργεί και
Τεχνικό Επαγγελματικό Λύκειο στον ίδιο χώρο.

Το σχολείο προκάλεσε πολύ μεγάλες αντιδράσεις στη μειονότητα: τέτοιες, που ο
Δήμος Μύκης να μη δίνει νερό, να μην αποδέχεται τα χρήματα για τα λειτουργικά
του έξοδα, ακόμη και για τη θέρμανση των παιδιών. «Στην αρχή δεν άφηναν τα
παιδιά τους να έρθουν», θυμάται ο κ. Χρήστος Χούχος, φυσικός, συνταξιούχος εδώ
και ένα χρόνο. Από τα χέρια του πέρασαν «οκτώμισι χιλιάδες μαθητές σε σαράντα
χρόνια καριέρας» και από το 1998 έως τη συνταξιοδότησή του υπηρέτησε στο
Γυμνάσιο – Λύκειο Γλαύκης. «Οι γονείς δεν ήθελαν να αφήσουν τα παιδιά τους να
έρθουν στο σχολείο γιατί τα μαθήματα γίνονται στα ελληνικά, όπως σε όλα τα
σχολεία. Με τον χρόνο, όμως, κατάλαβαν ότι τα παιδιά τους θα είχαν την
ευκαιρία να ζήσουν καλύτερα τελειώνοντας το Λύκειο και προσπαθώντας να
σπουδάσουν. Το γεγονός ότι ιδρύθηκε και το TEE δίνει τη δυνατότητα σε αρκετούς
να μάθουν μια τέχνη. Χρόνο με τον χρόνο, πάντως, έρχονται περισσότεροι
μαθητές, η καχυποψία περιορίζεται. Άφησα πέρσι 97 παιδιά, φέτος είναι 116».
Στην αυλή του σχολείου κινούνται άνετα αγόρια και κορίτσια: κάποια, μάλιστα,
χωρίς μαντίλες. Όπως λέει ο κ. Χούχος οι νέοι γονείς επιδιώκουν να σπουδάσουν
τα παιδιά τους. Ο 30χρονος Μεχμέτ Γκιρικλί που ζει στη Σμίνθη, το
χωριό-εμπορικό κέντρο του Δήμου Μύκης, είναι ένας από αυτούς. «H κόρη μου
είναι δέκα χρόνων και πάει στην τετάρτη τάξη. Ο γιος μου στην πρώτη. Δεν θέλω
να γίνουν αγρότες. Μακάρι να σπουδάσουν και να ζήσουν καλύτερα», λέει.

Τους γιατρεύει όλους

H παιδίατρος Ντιλέκ Εκίν (αριστερά) ήταν η πρώτη γυναίκα γιατρός από τη
μειονότητα που αναγνώρισε μέσω του ΔΙΚΑΤΣΑ το πτυχίο και την ειδικότητά της.
Έκανε το αγροτικό της στον Δήμο Ιάσμου -οι κάτοικοί του είναι χριστιανοί και
μουσουλμάνοι -και τώρα ως συμβεβλημένη παιδίατρος με το TEBE εξετάζει παιδιά
χριστιανών και μουσουλμάνων στο ιατρείο της, στην Κομοτηνή. H κ. Εκίν, όπως
και η ομόθρησκή της Ζεϊνέμπ Τεφίκογλου, κεραμίστρια, πτυχιούχος της Σχολής
Καλών Τεχνών της Κωνσταντινούπολης, είναι γυναίκες που το γεγονός ότι ανήκουν
στη μειονότητα δεν εμπόδισε τις επιλογές για τη ζωή τους

«Να αντέξει»

H κ. Ντιλέκ Χαμπίμπ στο γραφείο της, στην Υπερνομαρχία Έβρου – Ροδόπης. Όπως
λέει βρήκε τον δρόμο ανοιχτό προς το Πανεπιστήμιο από τη θεία της, που ήταν η
πρώτη που διορίστηκε ως δασκάλα σε μειονοτικό σχολείο. Παρά το γεγονός ότι ο
σύζυγός της «είχε εκφράσει την επιθυμία να μη δουλέψει», εκείνη επέμεινε,
ένιωσε στο πετσί της τις αντιδράσεις, και εύχεται «να αντέξει και η κ.
Καραχασάν»

Φωτογραφίες: Γιώργος Γιακουμίδης