ΓIΩPΓΟΣ ΣKAMΠAPΔΩNHΣ «Tο παρακράτος είναι το ορυκτό της λογοτεχνίας»
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
5 λεπτά  |
 |
|
«Είναι θέμα όρασης, στυλ και γλώσσας η λογοτεχνία. Αρκεί να τους “δεις” τους |
«Δεν υπάρχει λογοτεχνία χωρίς το κακό, παραμύθι χωρίς δράκο. Περιθώριο και
παρακράτος είναι το ορυκτό της λογοτεχνίας. Με γοητεύουν λογοτεχνικά. Αντλώ
από τις ζωές τους το υλικό της πραγματικής ζωής» λέει ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης.
Σελίδες 411 (σε τρία κεφάλαια), όσες και οι μέρες – χρόνος εξέλιξης στο τρίτο
– μετά το «Γερνάω επιτυχώς» και το «Ουζερί Τσιτσάνης» – εγχείρημα
μυθιστοριογραφίας του Γιώργου Σκαμπαρδώνη, που τιτλοφορείται «Πολύ βούτυρο στο
τομάρι του σκύλου».
Παρασκευή 17, Σάββατο 18, Κυριακή 19 Μαΐου. H ημέρα έλευσης στην «μιζερούπολη»
– Θεσσαλονίκη του Γάλλου προέδρου Ντε Γκωλ και τρεις μέρες πριν από τη
δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη. Τούτη τη φορά ο βραβευμένος Θεσσαλονικιός
συγγραφέας αφήνει στην άκρη τις παλιότερες υπερρεαλιστικές του προσεγγίσεις
(τις στέλνει «σπασμωδικά στα όνειρα των ηρώων του») και «αρπάζεται» από ένα
πολυσυζητημένο, στα 43 χρόνια που μεσολάβησαν, θέμα. Το αναποδογυρίζει κι
αρχίζει περίτεχνα τη λοξή, κινηματογραφική, «νουάρ» προσέγγισή του…
«Ο συγγραφέας καλείται να αντιμετωπίσει τους παρακρατικούς όχι ως
δαιμονολογικά κακούς, αλλά μέσα στις συμπληγάδες της ιστορίας ως ήρωες
στρεβλούς, ανάπηρους, ερασιτέχνες» τοποθετείται σχεδόν απνευστί ο συγγραφέας,
σαν έτοιμος από καιρό, στην ερώτηση για τη «λογοτεχνική γοητεία» και
«ηρωοποίηση» του ζόφου που αναδύει η ζωή ρουφιάνων, επιδειξιών, κλεφτρονιών,
παπατζήδων, «κρυπτοομοφιλόφιλων», χαφιέδων και παρακρατικών στο νέο βιβλίο
του. «Ανατρέπω τη μηχανιστική ταξική προσέγγιση αυτών των ανθρώπων. Δεν είναι
ένα στράτευμα εκπαιδευμένο στο κακό, αλλά υπονομευμένοι αλητάμπουρες που
θέλουν απλώς να επιβιώσουν… Οι ήρωές μου είναι φονικοί και τραγικοί.
Σφαγμένα κοκόρια που περπατούν».
Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης απαντά απρόκλητα στην «κατηγορία» περί επαναφοράς σ’
ένα εξαντλημένο θέμα μετά και την κινηματογραφική μεταφορά του «Z» του Βασίλη
Βασιλικού: «Δεν παραβιάζει το θέμα η λογοτεχνικότητα, αλλά η προσωπική όραση
και γραφή. Το “Z” είναι εξόχως σημαντικό έργο για την πυρακτωμένη εποχή στην
οποία γράφηκε. H λογοτεχνία έχει ένα ριζικό προνόμιο, την απόλυτη
ελευθεριότητα. Όσοι τη βλέπουν “ιδεολογικά” δεν την αγαπούν… Με βάση τη
συλλογιστική Σαρτρ, η Ενάτη Συμφωνία του Μπετόβεν δεν υπάρχει, καθώς την
καταργούν οι δεκάδες εκτελέσεις της».
Στην προσωπική εισαγωγή του δηλώνει πως «το βιβλίο αυτό είναι ένα μυθιστόρημα.
Οι ήρωές του είναι πειραματικοί και υπάρχουν και δρουν μόνο μέσα στις σελίδες
του – εκτός βιβλίου δεν υφίστανται, δεν έζησαν, αλλά και να υπήρξαν θα ήταν
άλλοι και αρκετά ή εντελώς διαφορετικοί».
Μυθιστόρημα απλώς; Ιστορικό ή πολιτικό είναι το «βούτυρο» της
«λογοτεχνικότητας» που βάζεις στο «Τομάρι του σκύλου»;
Δεν πιστεύω ότι μπορεί να υπάρξει Ιστορία ως επιστήμη. Είναι συνειδητά
αφαιρετική, ελλειπτική η Ιστορία. Δική μου δουλειά είναι να μπω στα σπλάγχνα
της τραγωδίας. Να την προβάλω σε ένα άλλο «επέκεινα», μυθιστορηματικά
αυτόνομο. Με την οπτική της προσέγγισης των ανθρώπων από κοντά δίνω νέους
τρόπους οράσεως της τραγωδίας. Βασική μου πολιτική όραση είναι η μελαγχολική
δυσπιστία. Όταν δεν είναι θεληματικά ιδεολογικοποιημένη η ιστορία, είναι
αδύνατο να γραφεί. Εξάλλου δεν έχουν βγει τα αρχεία της CIA, της Στάζι, των
Εγγλέζων, ούτε καν του KKE. Το μόνο γεγονός είναι η άφιξη του Ντε Γκωλ.
Έρχεται στη «μιζερούπολη» και βγαίνουν όλα τα σκατά στον αέρα… Ζόφος και
σκατά. Αυτή είναι η λογοτεχνία για μένα.
Επιμένεις με τη Θεσσαλονίκη. Τη χρησιμοποιείς ως λογοτεχνικό σκηνικό;
Είναι περίκλειστη, βυζαντινή, υγρή, βοηθάει στη μυθολογία. Ζω σ’ αυτή πάνω από
50 χρόνια. Δες αυτή την πολυκατοικία απέναντι. Κάθε της διαμέρισμα σού βγάζει
δύο μυθιστορήματα.
Γράφτηκε πως ο τίτλος «Πολύ βούτυρο στο τομάρι του σκύλου» είναι έκφραση του
«λούμπεν περιθωρίου». «Είναι λαϊκή παροιμία μακεδονίτικη» λέει. Κι έχει και
τοπικές παραλλαγές. «Καλό τυρί σε σκύλινο δερμάτι, έλεγε η Θεσσαλή γιαγιά μου
για να περιγράψει τον άξιο επιστήμονα συγγενή που αν και “καλό παιδί”, κατά
βάθος ήταν και αλκοολικός και χαρτοπαίχτης και γυναικάς και…» του λέω.
Ενθουσιάζεται με την παραλλαγή. H γιαγιά εξήγησε πως «το καλό τυρί αν το
βάλεις σε “σκύλινο δερμάτι”, σκεύος φύλαξης από δέρμα βρώμικου σκύλου κι όχι
αγνού προβάτου, βγαίνει αλλοιωμένο, μυρίζει άσχημα, δεν τρώγεται με τίποτα, σε
χαλάει…». Σαν τους ήρωες της ιστορικής συγκυρίας που επιλέγει ο Σκαμπαρδώνης
να μυθιστοριογραφήσει στο βιβλίο του, το οποίο ήδη πουλάει, έναν μόλις μήνα
μετά την κυκλοφορία του, την έβδομη χιλιάδα αντιτύπων του.
«Ο Εμφύλιος δεν ήταν αποτέλεσμα ιδεολογιών»
Πού είναι η Αριστερά στην όραση της τραγωδίας στο βιβλίο;
Εγώ δεν είμαι ινστρούκτορας. Το βιβλίο είναι βαθύτατα πολιτικό υπό την έννοια
ότι πολιτική δεν είναι η προτηγανισμένη ιδεολογία, αλλά μια διαρκής δυσπιστία
και προσπάθεια κατανόησης… H λογοτεχνία ασχολείται με τις γκρίζες ζώνες,
εκεί που ριζώνει η απροσδιοριστία. Με την Αριστερά δεν ασχολούμαι. Αν το ‘κανα
θα χρειαζόμουν 1.200 σελίδες. H ιστορία εκτυλίσσεται υπό τις ανταύγειες του
Εμφυλίου. Ο Εμφύλιος δεν ήταν αποτέλεσμα ιδεολογιών. Δεν ήταν
ιδεολογικοποιημένα τα πλήθη. H Ελλάδα ήταν μπλεγμένη στις μυλόπετρες μιας
ασύνειδης τραγωδίας των μεγάλων δυνάμεων. Και παντού οι πράκτορες. Όχι απλώς
και μόνο η ΚΥΠ, αλλά και η «Κόκκινη προβιά» (ελληνικό συνθηματικό της
εφαρμογής του αμερικανικού δικτύου «stay behind» ανά την Ευρώπη). Είναι ένα
θέμα εξόχως περίπλοκο για μένα. Και το παρακράτος υπόκειται σε πιέσεις ή
αδυναμίες που καθιστούν τα μέλη του τραγικά. Αν δεις αυτούς τους ανθρώπους από
το ύψος της ιστορίας και το πλάτος των περιπλοκών, είναι τραγικοί. Νομίζουν
ότι δρουν, αλλά τελικά ετεροκαθορίζονται. Κανείς δεν είναι απόλυτο τέρας. Ο
απόλυτος άνθρωπος υπάρχει μόνο στους βίους αγίων και στον σοσιαλιστικό
ρεαλισμό. Εκτός από την Αντιγόνη υπήρχε και ο Κρέων. Αν δεν υπήρχε ο Κρέων,
δεν θα υπήρχε η τραγωδία.
INFO
Γιώργος Σκαμπαρδώνης, «Πολύ βούτυρο στο τομάρι του σκύλου», Εκδόσεις Κέδρος,
Σελ. 411. Τιμή: 17,5 ευρώ.
Google news
