Tα μουσεία χτίζουν ξανά το μέλλον τους

Το Μουσείο του Ελληνικού Κόσμου της ελληνικής ομάδας «Αναμόρφωσις» φέρνει μια νέα κατασκευαστική αντίληψη στην έννοια του μουσείου

H ελληνική αρχιτεκτονική δημιουργία προβάλλει το έργο της σε μία μεγάλη
έκθεση, που παρουσιάζει τις πιο σημαντικές προτάσεις-«λύσεις» για τα μουσεία
του 21ου αιώνα. Ανάμεσα στις προτάσεις διεθνών προσωπικοτήτων της
αρχιτεκτονικής όπως οι Ζάχα Χαντίντ, Ταντάο Άντο, Φρανκ Γκέρι, Ζαν Νουβέλ,
Μάριο Μπότα, Ρέντζο Πιάνο, Ντάνιελ Λίμπσκιντ, οι μελέτες για το Μουσείο του
Ελληνικού Κόσμου της ομάδας Αναμόρφωσις και το Νέο Μουσείο Ακροπόλεως των
Μπερνάρ Τσούμι – Μιχάλη Φωτιάδη συνεισφέρουν στον προβληματισμό της
αρχιτεκτονικής σκέψης για το μουσειακό μέλλον.

H έκθεση «Μουσεία στον 21ο αιώνα: Ιδέες, Μελέτες, Κτίρια» που
διοργανώνεται από το Κέντρο Τεχνών της Βασιλείας, γνωστό από τη διεθνή
εικαστική διοργάνωση Documenta, παρακολουθεί την αυξανόμενη ανάγκη για ίδρυση
νέων μουσείων μετά το 2000, την ανακαίνιση και επέκταση των υπαρχόντων, καθώς
και τη μετατροπή παλιών βιομηχανικών κτιρίων σε μουσεία. Μέσα από 26 πρόσφατες
μελέτες παρουσιάζει την ανταλλαγή των δημιουργικών ιδεών σε διεθνές επίπεδο.
Σκίτσα, αρχιτεκτονικά σχέδια, φωτογραφίες και μακέτες μουσείων που μόλις
ανεγέρθηκαν, άλλων των οποίων η κατασκευή συνεχίζεται ή βρίσκονται στο στάδιο
του σχεδιασμού αναδεικνύουν αυτό το ρεύμα της αρχιτεκτονικής των μουσείων.

Το Μουσείο Quai de Branly του Ζαν Νουβέλ στο Παρίσι πρόκειται να λειτουργήσει ως καταφύγιο χωρίς πρόσοψη μέσα σε ένα δάσος, για να στεγάσει θησαυρούς και τέχνες από Αφρική, Ασία, Ωκεανία και Νότια Αμερική

Ο Νίκος Γεωργιάδης, επηρεασμένος από τις θεωρίες ψυχανάλυσης του Λακάν,
τις εφαρμόζει στην αρχιτεκτονική διαμόρφωση του χώρου, δίνοντας έτσι και το
στίγμα της ομάδας Αναμόρφωσις στη μελέτη για το Μουσείο του Ελληνικού Κόσμου.
Ο σχεδιασμός της ομάδας Αναμόρφωσις για το μουσείο «επεξεργάζεται την έννοια
της απώλειας και του θρήνου, βαθιά βιωμένης στην ελληνική παράδοση. Το κτίριο
στεγάζει ένα μουσείο αναφοράς στην Ιστορία του Ελληνισμού χωρίς αυθεντικά
ιστορικά εκθέματα. Το ζητούμενο δεν είναι η έκθεση συμβόλων εθνικής
ταυτότητας, αλλά και η ανάδειξη του τρόπου τεκμηρίωσης της ιστορίας μέσα από
τη δημιουργία ενός μνημείου».

Κύριο χαρακτηριστικό της σύνθεσης είναι η συνεχής αναδιπλούμενη επιφάνεια που
αποδίδει τρεις ομοιόσχημες μορφές, καθεμιά από τις οποίες αντιστοιχεί σε τρεις
κορυφώσεις του Ελληνισμού στη Μικρά Ασία: το θέατρο για την κλασική
αρχαιότητα, ο τρούλλος για το Βυζάντιο και το κέλυφος της αυτοστέγασης για
τους νεώτερους χρόνους με την καταστροφή της Σμύρνης.

H μελέτη για τον φωτισμό -άπλετο, ατμοσφαιρικό και κατανυκτικό, πλάγιο με
μεγάλες σκιές- συμπληρώνει τις συνθήκες του χώρου. Ανάλογα θα λειτουργήσουν τα
υλικά και οι δομικές κατασκευές όπως το μάρμαρο, οι λιθοδομές, το μπετόν, το
γυαλί, οι ξύλινες και μεταλλικές κατασκευές, σε συνάρτηση με φωτογραφικές και
κινηματογραφικές προβολές και τη χρήση πολυμέσων.

«Από τη στιγμή που ο χώρος θα διαμορφωθεί πιστεύουμε ότι ο θεατής θα μπορεί να
αποκτήσει νέα ερεθίσματα και να αναπτύξει τις γνώσεις του. Στο μέλλον τα
μουσεία δεν θα είναι και δεν θα πρέπει να συγχέονται με κέντρα πληροφορίας
(σύγχυση που επικρατεί όλο και περισσότερο σήμερα), και θα οφείλουν να
λειτουργούν σαν πυρήνες χώρου παρά σαν χώροι φιλοξενίας συλλεκτικών
αντικειμένων. Πυρήνες όπου ο χώρος θα λειτουργεί ως μέρος της εκπαιδευτικής
μετάδοσης της γνώσης, παρά σαν κέντρο αναμετάδοσης της πληροφορίας. Το μουσείο
δεν είναι αστικό κέντρο, αλλά κέντρο επίγνωσης του αστικού χώρου».

Με αφετηρία το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης του Ντύσελντορφ, η έκθεση «Μουσεία
στον 21ο αιώνα» θα περιοδεύσει σε δώδεκα πόλεις και σε εννέα χώρες μέχρι το
2010. Πρώτος σταθμός είναι το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης του Ντύσελντορφ, που
φιλοξενεί την πρόσφατη διεθνή αρχιτεκτονική παραγωγή, όπως, μεταξύ άλλων, το
ΜΑΧΧΙ, το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης της Ρώμης, έργο της Ζάχα Χαντίντ, το
Εθνολογικό Μουσείο Κε ντε Μπρανλί στο Παρίσι που κατασκευάζεται από τον Ζαν
Νουβέλ, η Γκαλερί Κόρκοραν στην Ουάσιγκτον από τον Φρανκ Ο. Γκέρι, το
μάστερπλαν για το Museumsinsel του Βερολίνου από τον Ντέιβιντ Τσίπερφιλντ, το
Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης του Τορίνου από τον Μάριο Μπότα, το Μουσείο Τέχνης
Τσίτσου στην Ιαπωνία από τον Ταντάο Άντο, η επέκταση του Μουσείου Τέχνης του
Ντένβερ από τον Ντάνιελ Λίμπσκιντ, το Μουσείο Πάουλ Κλίτζεντρουμ στη Βέρνη από
το εργαστήριο του Ρέντζο Πιάνο και το μουσείο Mercedes Benz από τους Μπεν βαν
Μπέρκελ – Κάρολιν Μπος.

«Όχι στα υπερσχεδιασμένα κτίρια»

H ιδέα της Ζάχα Χαντίντ για το Μουσείο Τέχνης της Ρώμης ΜΑΧΧΙ αφορά την «άρδευση» του αστικού χώρου σε μεγάλη κλίμακα με την επίδειξη γραμμικών επιφανειών

«Ο θεατής των μουσείων της μεταμοντέρνας εποχής είναι συνήθως ένας επισκέπτης
που προσελκύεται από την κοσμοπολίτικη ατμόσφαιρα των εκθεσιακών κέντρων και
είναι απρόθυμος να μετέχει σε διαδικασίες παρατήρησης, γνώσης και άσκησης»,
εξηγεί ο ψυχολόγος – αρχιτέκτονας της ελληνικής ομάδας Αναμόρφωσις Νίκος
Γεωργιάδης. Μουσειολόγοι, καλλιτέχνες και ιστορικοί τέχνης, προσθέτει,
αναγνωρίζουν την ανάγκη για αρχιτεκτονικό σχεδιασμό στα μουσεία και τις
εκθέσεις τους. Όμως η αρχιτεκτονική των μουσείων «καλλιτεχνοποιήθηκε».
«Σχεδιάζονται κτίρια που μοιάζουν με γλυπτά, εκφραστικά της προσωπικής
μανιέρας του αρχιτέκτονα. H αρχιτεκτονική αυτή προάγει τα μουσεία ως κτίρια
γοήτρου, εμβληματικά πολιτιστικών, εθνικών ή εταιρικών ταυτοτήτων. Έτσι,
υπερσχεδιασμένα κτίρια λειτουργούν ως ουδέτεροι χώροι επίδειξης που θα
μπορούσαν με την ίδια ευκολία να φιλοξενούν από αυτοκίνητα μέχρι έργα τέχνης».

INFO

«Μουσεία στον 21ο αιώνα» στο Μουσείο Kunstsammlung στο Ντύσελντορφ, έως 25/6.
Ίντερνετ: http: //www.artcentrebasel.ch/exhibitions319.htm