30 δισ. ευρώ «ρίχνουν τα σύνορα» στα Bαλκάνια

Πέφτουν τα σύνορα για το εμπόριο στα Βαλκάνια και την ευρύτερη περιοχή της NA
Ευρώπης, που αποτελεί ήδη πόλο έλξης για μεγάλες επενδύσεις σε υποδομές
(μεταφορές – ενέργεια) και τράπεζες αλλά και πεδίο δράσης μεγάλων
επιχειρήσεων.

Δύο συμφωνίες που δρομολογήθηκαν στο πλαίσιο της Διαβαλκανικής Συνδιάσκεψης
της Θεσσαλονίκης, η δημιουργία ζώνης ελεύθερου εμπορίου στα Βαλκάνια και το
σχέδιο για την κατασκευή δικτύου σιδηροδρόμων υψηλών προδιαγραφών, δίνουν
ακόμη μεγαλύτερη ώθηση για επενδύσεις από πολυεθνικές – αλλά και μεγάλες
ελληνικές επιχειρήσεις – στην ευρύτερη περιοχή. Εκτιμήσεις θέλουν την περιοχή
να αναδεικνύεται, μέσα στην επόμενη δεκαετία, σε έναν ενιαίο οικονομικό χώρο
με πρωτοφανείς ρυθμούς ανάπτυξης. Οι επενδύσεις σε υποδομές στο διάστημα αυτό
εκτιμάται ότι θα αγγίξουν τα 30 δισ. ευρώ.

H κατάργηση των εμπορικών «τειχών» μεταξύ των χωρών των Βαλκανίων – εξίσωση
δασμών, μείωση γραφειοκρατίας, ελεύθερη κυκλοφορία εμπορευμάτων – αναμένεται,
σύμφωνα με μελέτη του Οργανισμού για το Σύμφωνο Σταθερότητας Νοτιοανατολικής
Ευρώπης, να φέρει κατακόρυφη αύξηση του τζίρου στις διασυνοριακές συναλλαγές
των επιχειρήσεων των κρατών της περιοχής. Ταυτόχρονα, το σχέδιο αναβάθμισης
των σιδηροδρομικών δικτύων όχι μόνο θα αλλάξει το τοπίο στις μεταφορές
εμπορευμάτων και εργαζομένων μειώνοντας χρόνο και κόστος, αλλά και θα
αποτελέσει πεδίο διεκδίκησης από όλους τους μεγάλους ευρωπαϊκούς και
ελληνικούς κατασκευαστικούς ομίλους. Στελέχη των μεγάλων ελληνικών τεχνικών
ομίλων δεν κρύβουν τα σχέδιά τους για τα έργα αυτά, σε συνεργασία και με
μεγάλους ευρωπαϊκούς ομίλους. Ωφελημένες θα είναι οι κατασκευαστικές
εταιρείες, καθώς και οι προμηθευτές εξοπλισμού, και από τις επενδύσεις σε
υποδομές που προγραμματίζεται να γίνουν στον τομέα της ενέργειας στην ευρύτερη
περιοχή (μονάδες ηλεκτρισμού, δίκτυα μεταφοράς ρεύματος, υδροηλεκτρικά έργα,
αγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου κ.λπ.). Μόνο για τις υποδομές στην
ενέργεια και τις μεταφορές, οι επενδύσεις που αναμένονται μέσα στην επόμενη
15ετία στη Νοτιοανατολική Ευρώπη εκτιμώνται σε τουλάχιστον 21 δισ. ευρώ,
σύμφωνα με τον κοινοτικό Επίτροπο Άντρις Πίλμπαγκς.

Ενδεικτικό είναι ότι ο περιφερειακός οργανισμός Σύμφωνο Σταθερότητας για τη NA
Ευρώπη, που έχει συσταθεί για την ανασυγκρότηση των οικονομιών των χωρών της
περιοχής, ήδη χρηματοδοτεί ή πρόκειται να χρηματοδοτήσει στο μέλλον έργα ύψους
5,2 δισ. ευρώ. Από αυτά, τα 3 δισ. ευρώ αφορούν οδικούς και σιδηροδρομικούς
άξονες, τα 1,7 δισ. ευρώ την ενέργεια και τα υπόλοιπα 500 εκατ. ευρώ έργα
στέγασης, ύδρευσης και προστασίας του περιβάλλοντος.

Και οι δύο συμφωνίες – τόσο για το ελεύθερο εμπόριο όσο και για τον
εκσυγχρονισμό των σιδηροδρομικών δικτύων – έχουν ορίζοντα δεκαετίας και
αναμένεται να αυξήσουν την παρουσία ελληνικών επιχειρήσεων στη NA Ευρώπη,
όπου, σύμφωνα με την υπουργό Εξωτερικών Ντόρα Μπακογιάννη, ήδη το συνολικό
επενδεδυμένο ελληνικό κεφάλαιο ξεπερνάει τα 8 δισ. ευρώ. Αν προστεθεί και η
πρόσφατη εξαγορά της τουρκικής Finansbank από την Εθνική Τράπεζα, τα ελληνικά
κεφάλαια ανέρχονται σε 10,7 δισ. ευρώ. Παράλληλα, 3.500 ελληνικές επιχειρήσεις
έχουν αναπτυχθεί σε όλη την περιοχή των Βαλκανίων, απασχολώντας πάνω από
64.000 εργαζομένους, ενώ η Ελλάδα καθίσταται πρωταγωνιστής στην τραπεζική
αγορά της ευρύτερης περιοχής.

Ίδιοι δασμοί σε όλες τις χώρες

H συμφωνία για το ελεύθερο εμπόριο στη NA Ευρώπη έρχεται να αντικαταστήσει ένα
περίπλοκο, γραφειοκρατικό και αναποτελεσματικό δίκτυο 31 διμερών συμφωνιών
ελεύθερου εμπορίου που ισχύει εδώ και δεκαετίες. Το νέο πλαίσιο προβλέπει τον
μετασχηματισμό, ουσιαστικά, των Βαλκανίων σε μια ενιαία ζώνη ελεύθερου
εμπορίου – κάτι σαν την E.E. στα πρώτα της βήματα στη δεκαετία του 1960 -, η
οποία αποσκοπεί στην κατάργηση των εμποδίων και στην ελεύθερη κυκλοφορία
εμπορευμάτων, υπηρεσιών και χρημάτων.

Στο νέο αυτό περιβάλλον, θα καταργηθούν οι πολλοί και διαφορετικού ύψους
δασμοί που υπάρχουν σήμερα – π.χ. άλλο καθεστώς έχει η Βουλγαρία για τις
εισαγωγές αγροτικών προϊόντων από τη Ρουμανία και άλλο όταν τα είδη αυτά
εισάγονται από την Αλβανία – οι οποίοι θα αντικατασταθούν αρχικά με ένα ενιαίο
δασμολογικό καθεστώς, μέχρι να καταργηθούν εντελώς οι δασμοί. Αποτελεί,
δηλαδή, η συμφωνία έναν προθάλαμο για να ενταχθούν οι χώρες αυτές στην E.E.

Γρήγορα τρένα στη Βαλκανική

Το σχέδιο αναβάθμισης των σιδηροδρομικών δικτύων της περιοχής προβλέπει τη
δρομολόγηση γρήγορων συρμών σε 16 διαδρομές στα Βαλκάνια, οι οποίες θα
συνδέουν πρωτεύουσες και βασικούς προορισμούς με στόχο τη δραστική μείωση του
χρόνου των μετακινήσεων. Σήμερα, για παράδειγμα, όταν ένας συρμός φτάνει στα
σύνορα μιας χώρας, σταματάει για να ανέβουν οι τελωνειακοί υπάλληλοι για
έλεγχο.

Στο μέλλον, οι έλεγχοι θα γίνονται μέσα στους συρμούς, ενώ θα βρίσκονται σε
κίνηση, προκειμένου να μειωθεί ο χρόνος των μετακινήσεων. Το χρονοδιάγραμμα
προβλέπει η αναβάθμιση των υποδομών του σιδηροδρομικού δικτύου της NA Ευρώπης
να έχει ολοκληρωθεί έως το 2020 και, παρ’ ότι δεν υπάρχει πρόβλεψη για τα
κονδύλια που θα απαιτηθούν, εκτιμάται ότι ο προϋπολογισμός θα είναι αρκετών
εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ. Θεωρείται, επίσης, βέβαιο ότι οι μεγάλοι
ελληνικοί κατασκευαστικοί όμιλοι θα επιδιώξουν να διεκδικήσουν μερίδιο της
πίτας των έργων που θα γίνουν, δημιουργώντας έτσι χιλιάδες θέσεις εργασίας.

«Μίνι E.E.» στα ενεργειακά

Εξαιρετικό ενδιαφέρον αναμένεται να έχει και το ενεργειακό παιχνίδι στα
Βαλκάνια, που την περίοδο αυτή βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη. H μάχη των αγωγών,
το αμερικανικό «βέτο» στα σχέδια της Ρωσίας να ελέγξει τους δρόμους του
πετρελαίου και του φυσικού αερίου που διασχίζουν την περιοχή, αλλά και τα
σχέδια για ανασυγκρότηση της αγοράς ηλεκτρισμού των Βαλκανίων, συνηγορούν σε
επενδύσεις πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ. Σύμφωνα με τον κοινοτικό Επίτροπο
Άντρις Πίλμπαγκς, μέσα στην επόμενη 15ετία στη NA Ευρώπη, μόνο για τον
εκσυγχρονισμό και την αναβάθμιση των ενεργειακών δικτύων και υποδομών
μεταφοράς θα απαιτηθούν επενδύσεις που θα ξεπεράσουν τα 21 δισ. ευρώ. Με βάση
τις μελέτες της E.E, από αυτά, τα 12,5 δισ. ευρώ θα αφορούν υποδομές για
παραγωγή ενέργειας (π.χ. νέες μονάδες ηλεκτρισμού) και τα 8,5 δισ. ευρώ
υποδομές σε δίκτυα μεταφοράς. Ενδιαφέρον για χρηματοδότηση των επενδύσεων
αυτών έχουν ήδη εκδηλώσει διεθνείς τράπεζες, όπως η Παγκόσμια Τράπεζα (World
Bank) και η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης (EBRD). Ταυτόχρονα,
η συνθήκη για την Ενεργειακή Κοινότητα της NA Ευρώπης που υπεγράφη πέρυσι στην
Αθήνα από τις χώρες της περιοχής (πλην της Τουρκίας), δημιουργεί στα Βαλκάνια
μια «μίνι E.E.» αποκλειστικά για τα ενεργειακά.

Τα Βαλκάνια θα αποτελέσουν σταδιακά μια ενιαία αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και
φυσικού αερίου, στο πλαίσιο της οποίας η Βουλγαρία, η Ρουμανία, τα Σκόπια, η
Αλβανία, η Βοσνία, η Σερβία – Μαυροβούνιο και η Κροατία θα μπουν σε τροχιά
εναρμόνισης του εσωτερικού τους δικαίου στην ενέργεια με τα όσα ισχύουν στην
E.E. (κοινοτικό κεκτημένο). Έτσι, αφενός μειώνεται το ρίσκο στις χώρες αυτές
για ξένες επενδύσεις από ενεργειακές εταιρείες της E.E. και αφετέρου γίνονται
πιο εύκολες οι διασυνοριακές ανταλλαγές ενέργειας. Σήμερα για παράδειγμα, η
Ελλάδα επειδή έχει έλλειμμα σε ηλεκτρικό ρεύμα, ειδικά το καλοκαίρι, εισάγει
σημαντικές ποσότητες από τη Βουλγαρία. Στο μέλλον, οι διαδικασίες εισαγωγής θα
γίνουν πιο εύκολες, με λιγότερη γραφειοκρατία και ίσως και πιο φθηνές.

Σύγκρουση συμφερόντων για τους αγωγούς

Κεντρική θέση στις ενεργειακές επενδύσεις έχει ο σχεδιαζόμενος
ελληνο-τουρκο-ιταλικός αγωγός, συνολικού ύψους 360 εκατ. ευρώ, ο οποίος
βρέθηκε πρόσφατα στο επίκεντρο της διαμάχης Ρωσίας – ΗΠΑ για τον έλεγχο των
ενεργειακών διαδρομών. Ο αγωγός, ο οποίος έχει σχεδιαστεί ως εναλλακτικός
δρόμος για την τροφοδοσία της Δυτικής Ευρώπης με φυσικό αέριο από τις πηγές
της Κασπίας, βρίσκεται στο επίκεντρο των ενεργειακών εξελίξεων εδώ και καιρό.
Η κρίση Ρωσίας – Ουκρανίας στις αρχές του χρόνου αναβάθμισε τη σημασία του. Η
ρωσική Gazprom, η μεγαλύτερη εταιρεία αερίου στον κόσμο, βασικός προμηθευτής
της Ευρώπης (την καλύπτει κατά το ένα τέταρτο των αναγκών της) και κύριος
προμηθευτής της Ελλάδας, διαβλέποντας την αξία του «νότιου δρόμου», επεδίωξε
να εξασφαλίσει από τον ελληνικών συμφερόντων αγωγό τη μεταφορά ρωσικού αερίου.
Το αίτημα διατυπώθηκε επίσημα από τον πρόεδρο της Gazprom, Αλεξέι Μίλερ, στην
αιφνιδιαστική επίσκεψή του στην Αθήνα, τον Φεβρουάριο. Μάλιστα, ο κ. Μίλερ δεν
πρόσφερε μόνο αέριο, αλλά και τη συμμετοχή της πετρελαϊκής θυγατρικής του
ομίλου της Gazprom, της Sibneft, στον πετρελαιαγωγό Μπουργκάς –
Αλεξανδρούπολης, προϋπολογισμού 700 εκατ. ευρώ, ο οποίος από τότε επανήλθε
δυναμικά στο προσκήνιο: Κατάφερε να κερδίσει μέσα σε δύο μήνες την υποστήριξη
όχι μόνο των ρωσικών εταιρειών Rosneft και Sibneft και της βρετανορωσικής ΤΝΚ
– ΒΡ, αλλά και της αμερικανικής Chevron, που έχει συμφέροντα στα πετρέλαια του
Καζαχστάν.

Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη

Το θρίλερ σχετικά με την κατασκευή του πετρελαιαγωγού, που εκτυλίχθηκε την
περασμένη εβδομάδα, έφερε στην επιφάνεια τη μεγάλη μάχη για τους αγωγούς που
μαίνεται τα τελευταία 15 χρόνια. Τουλάχιστον έξι χώρες (Ουκρανία, Ελλάδα,
Τουρκία, Βουλγαρία, Ρουμανία και Αλβανία) προωθούν, η καθεμία χωριστά ή σε
συνεργασία με άλλες, τον δικό τους αγωγό που θα μεταφέρει τα πετρέλαια της
Κασπίας Θάλασσας στις αγορές της Δύσης. Πρόκειται για αγωγούς ευθέως
ανταγωνιστικούς του Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολης, ορισμένοι εκ των οποίων, όπως
ο Σαμσούντα – Τσεϊχάν, έχουν και τις «ευλογίες» των Αμερικανών. Για τον αγωγό
Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολης, τρεις μεγάλες ρωσικές εταιρείες, οι Gazprom,
ΤΝΚ-ΒΡ και Rosneft, καθώς και η Chevron, έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον να τον
τροφοδοτήσουν με πετρέλαιο από κοιτάσματα στην Κασπία, που εκμεταλλεύονται.
Επιπλέον, θεωρείται πιο οικονομικός σε σχέση με τους άλλους, καθώς έχει το
μικρότερο μήκος, επομένως – εφόσον ξεκινήσει – θα τελειώσει και νωρίτερα.

Δείτε αναλυτικά την έκθεση του Συμφώνου Σταθερότητας για τη Νοτιοανατολική
Ευρώπη για το 2005 στο: https://www.tanea.gr/docs/stabpackapril05.pdf