Δρόμοι

Με ένα άγχος…

… διαρκές ζουν οι φυσικοί: σαν να είναι οι θεωρίες που διατυπώνουν κάθε τόσο
μια παραφουσκωμένη σαμπρέλα, φοβούνται μήπως κάτι βρεθεί απροσδόκητα μια μέρα
στον δρόμο τους και την τρυπήσει. Αυτό ακριβώς φαίνεται πως συνέβη με τις
περίφημες «θεμελιώδεις σταθερές» της φύσης. Πρόκειται για αριθμούς που
εκφράζουν σε μαθηματικές εξισώσεις τους νόμους με τους οποίους υποτίθεται ότι
λειτουργεί η φύση. Οι φυσικοί τους μετρούν και τους ξαναμετρούν στα εργαστήριά
τους με τη μεζούρα. Και υποθέτουν, χωρίς καμιά απόδειξη, πως αυτοί οι αριθμοί
είναι οι ίδιοι παντού στο Σύμπαν και πως παραμένουν σταθεροί και απαράλλαχτοι
στον αιώνα τον άπαντα. Νέες έρευνες, όμως, δείχνουν πως τα πράγματα δεν είναι
έτσι.

Οι έρευνες…

… αυτές, αν τελικά αποδείξουν πως έστω και μια από τις λεγόμενες σταθερές
είναι στην πραγματικότητα μεταβλητή, θα υποχρεώσουν τους φυσικούς να
παραδεχθούν πως οι θεωρίες τους για το Σύμπαν έχουν ξεφουσκώσει. Στις σταθερές
που κινδυνεύουν περιλαμβάνονται η ταχύτητα του φωτός σε κενό (μια σταθερά που
χρησιμεύει στον προσδιορισμό της βαρύτητας), η σταθερά που καθορίζει την ισχύ
των ηλεκτρομαγνητικών δυνάμεων και ο λόγος της μάζας ενός πρωτονίου προς τη
μάζα ενός ηλεκτρονίου. Αυτή τελευταία έχει να κάνει με την ισχύ που συγκρατεί
μαζί τους ατομικούς πυρήνες. Στο τελευταίο τεύχος των «Επιστολών Φυσικής
Επιθεώρησης», ο Βιμ Ούμπαχ από το Πανεπιστήμιο Φρίγιε του Άμστερνταμ και
συνάδελφοί του από άλλες χώρες αποκαλύπτουν ότι αυτή η μάζα ίσως να έχει
συρρικνωθεί κατά 0,002% στη διάρκεια των τελευταίων 12 δισεκατομμυρίων ετών.
Κατέληξαν σε αυτό το συμπέρασμα μετρώντας το φως που φτάνει από μακρινά
ουράνια αντικείμενα, τα οποία έχει βάλει στο «μάτι» το ευρωπαϊκό αστεροσκοπείο
της Χιλής.

Οι φυσικοί…

… πριν καλά καλά προλάβουν να συνέλθουν από το πρώτο σοκ, ενημερώθηκαν από
το αμερικανικό Εθνικό Ινστιτούτο Προτύπων και Τεχνολογίας ότι κατόρθωσε να
μετρήσει το ενεργειακό επίπεδο των μορίων με μια μέθοδο που είναι 10-25 φορές
ακριβέστερη από την προηγούμενη ­ κάτι που θα κάνει τους φυσικούς να το
ξανασκεφτούν 10-25 φορές προτού ξαναμιλήσουν για «σταθερές». Τίποτα δεν μένει
απαράλλαχτο τελικά, παρά μόνο μέσα σε συγκεκριμένο χρόνο, που οι άνθρωποι τον
«σταματούν» κάθε τόσο για να προλαβαίνουν να παίρνουν μια μικρή ιδέα από όσα
συμβαίνουν πέρα από τη μύτη τους.

Ο Γοργίας…

… το ήξερε καλά. Γι’ αυτό έλεγε «αρκεί το εικός» (αυτό που μας φαίνεται,
δηλαδή). Μπορούμε να βολευτούμε με αυτό για τις πρακτικές ανάγκες της ζωής.
Για τα άλλα, τα «σταθερά» και τα μεγάλα, είναι τόσες πολλές οι παγίδες, οι
διαφορές ανάμεσα στις αισθήσεις (άλλη εντύπωση δίνει το αυτί και άλλη το
μάτι), στις παραστάσεις (το κουπί δείχνει στραβό στο νερό), στις καταστάσεις
(ύπνος, ξύπνιος), που ακόμη και αν κάτι δούμε απαράλλαχτο, μπορεί αυτό να έχει
μεταβληθεί προτού καλά καλά προλάβουμε να το προφέρουμε.