Δρόμοι

Το χρυσάνθεμο…

… και το σπαθί. Δύο σύμβολα κλασικά, που πριν από 60 χρόνια έδωσαν τον τίτλο
σε ένα βιβλίο που έμεινε κι αυτό κλασικό. Σε αυτό η συγγραφέας Ρουθ Μπένεντικτ
ανέλυε τον ιαπωνικό πολιτισμό, μόλις δύο χρόνια μετά την καταστροφή της
Χιροσίμα και του Ναγκασάκι από τις αμερικανικές ατομικές βόμβες.

Το 1944…

… τον Ιούνιο, καθώς η αμερικανική αντεπίθεση στην Ιαπωνία βρισκόταν σε πλήρη
εξέλιξη, η αμερικανική κυβέρνηση ανέθεσε στην ανθρωπολόγο Ρουθ Μπένεντικτ να
προσπαθήσει να κατανοήσει και να ερμηνεύσει τον ιαπωνικό πολιτισμό. Γιατί η
αμερικανική κυβέρνηση είχε αρχίσει ήδη να συνειδητοποιεί πόσο μεγάλη πρόκληση
θα ήταν γι’ αυτήν η κατοχή και η διοίκηση της Ιαπωνίας μετά την αναπόφευκτη
ήττα της. Έτσι γράφτηκε το βιβλίο «Το χρυσάνθεμο και το σπαθί». Απουσιάζουν
από αυτό οι υποτιμητικές κρίσεις και η αίσθηση υπεροχής του νικητή. H
συγγραφέας προσεγγίζει τον ιαπωνικό πολιτισμό ως ισάξιο με τον αμερικανικό –
κάτι που κάνει τη στάση της να απέχει παρασάγγες από την αλαζονική στάση της
σημερινής αμερικανικής κυβέρνησης απέναντι στο Ιράκ και πολλές άλλες χώρες του
«υπόλοιπου» κόσμου. H απορία είναι: Έχει άραγε ο κόσμος κατρακυλήσει από τότε
προς τα πίσω; Τι απέγινε ο διακηρυγμένος στόχος της παγκοσμιοποίησης ότι θα
ζούσαμε σήμερα σε έναν πιο ανεκτικό και πολιτισμένο κόσμο; Γιατί αυτός ο
κόσμος δεν έγινε «μικρότερος» και πιο προσιτός σε όλους όπως μας είχαν
υποσχεθεί;

H ύβρις…

… της Δύσης. Σε αυτήν θα πρέπει να αναζητήσει κανείς την αιτία, πιστεύει ο
Μάρτιν Ζακ του Ινστιτούτου Ασιατικών Ερευνών της Σιγκαπούρης: στην άποψη πως ο
κόσμος κινείται ή πρέπει να κινηθεί προς τον ίδιο προορισμό, πως η δυτική
δημοκρατία είναι ένα πολίτευμα που πρέπει να το υιοθετήσουν όλες οι χώρες, πως
όλος ο πλανήτης πρέπει να αρχίσει να μοιάζει ολοένα και περισσότερο με τη
Δύση. Αυτή η άποψη υπάρχει σε πιο καλοήθη μορφή στην Ευρώπη, αλλά σε
εξαιρετικά κακοήθη μορφή στην Αμερική: οι δυτικές αξίες πρέπει να γίνουν
οπωσδήποτε πανανθρώπινες, όλος ο κόσμος πρέπει να αρχίσει να μιλάει τη διεθνή
γλώσσα της κατανάλωσης, η οποία έχει γίνει μαζική ιδεολογία στις δυτικές
κοινωνίες.

Το γεγονός…

… ότι η τηλεόραση και ο τουρισμός έχουν φέρει τον υπόλοιπο κόσμο στα πόδια
μας, μας έχει βυθίσει στην αυταπάτη πως τον γνωρίζουμε βαθιά – και ας μην
εκτείνεται αυτή η γνώση μας παραπέρα από τα πόδια μας που βρέχονται από το
κύμα σε κάποια εξωτική ακρογιαλιά. Ούτε οι ηγεσίες μας γνωρίζουν περισσότερα
από εμάς. H γνώση του «ανθρώπου του Νταβός» εξαντλείται σε μια ετήσια σύνοδο
κορυφής, σε κάποια αίθουσα της Ινδίας ή της Μαλαισίας. Οι άνθρωποι που περνούν
απέξω παραμένουν άγνωστοι. Ύστερα από τρεις δεκαετίες παγκοσμιοποίησης, ο
κόσμος βρίσκεται ακόμη σε επικίνδυνα και αχαρτογράφητα νερά. Το χρυσάνθεμο
πέφτει κάτω από το σπαθί.