Διαστάσεις Tο χρέος στον Γκορμπατσόφ

Αν για κάτι ο κόσμος πρέπει να είναι ευγνώμων στον Γκορμπατσόφ, είναι
επειδή απέτρεψε την αιματοχυσία κατά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης.

Τον περασμένο μήνα ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ γιόρτασε τα 75 του χρόνια με μια συναυλία και ένα συνέδριο στο Ίδρυμα που φέρει το όνομά του, στη Μόσχα

Τον περασμένο μήνα ο Μιχαήλ Γκορμπατσόφ γιόρτασε τα 75 του χρόνια με μια
συναυλία και ένα συνέδριο στο Ίδρυμα που φέρει το όνομά του, στη Μόσχα. Στη
συναυλία δεν παρευρέθησαν πολλοί Ρώσοι: ο Γκορμπατσόφ δεν είναι δημοφιλής
μεταξύ των συμπατριωτών του, που τον θεωρούν υπεύθυνο για την απώλεια της
σοβιετικής ισχύος. Όποτε, πάντως, ο Γκορμπατσόφ ακούει κάποιον να τον βρίζει,
η απάντησή του είναι: «Να θυμάσαι ότι εγώ σου έδωσα το δικαίωμα να με
βρίζεις». Όταν ο Γκορμπατσόφ ανέλαβε την εξουσία, το 1985, προσπάθησε να λύσει
την οικονομική στασιμότητα με διοικητικά μέτρα. Όταν δεν τα κατάφερε,
εγκαινίασε την περεστρόικα (ανασυγκρότηση). Κι όταν διαπίστωσε ότι οι
δυσαρεστημένοι γραφειοκράτες συνέχιζαν να παραβαίνουν τις εντολές του,
χρησιμοποίησε τη γκλάσνοστ (διαφάνεια). Μόλις όμως η γκλάσνοστ επέτρεψε στον
κόσμο να εκφράζει την επιθυμία του, πολλοί αποφάσισαν να αποχωρήσουν από την
Ένωση. Τον Δεκέμβριο του 1991 η Σοβιετική Ένωση έπαψε να υπάρχει.

Όπως επισημαίνει ο Αμερικανός καθηγητής Τζόζεφ Νάι σε άρθρο του στην Ελ Παΐς,
στο τέλος του Ψυχρού Πολέμου έπαιξε σημαντικό ρόλο και η εξωτερική πολιτική
του Γκορμπατσόφ, την οποία εκείνος αποκαλούσε «νέα σκέψη». Αντί να προσπαθήσει
να κατασκευάσει όσο περισσότερα πυρηνικά όπλα μπορούσε, εξήγγειλε το δόγμα της
«επάρκειας» και διατήρησε μόνο την αναγκαία ποσότητα για την προστασία της
χώρας. Πίστευε επίσης ότι ο σοβιετικός έλεγχος σε μια αυτοκρατορία που
εκτεινόταν στην Ανατολική Ευρώπη είχε μεγάλο κόστος χωρίς να αποφέρει μεγάλα
κέρδη, και ότι η εισβολή στο Αφγανιστάν ήταν καταστροφική. Το καλοκαίρι του
1989 παραχωρήθηκαν μεγαλύτερες ελευθερίες στους κατοίκους της Ανατολικής
Ευρώπης και ο Γκορμπατσόφ αρνήθηκε να χρησιμοποιήσει βία για την καταστολή των
διαδηλώσεων. Λίγους μήνες αργότερα, το Τείχος κατέρρευσε.

H οικονομική παγκοσμιοποίηση προκάλεσε σύγχυση σε όλο τον κόσμο στα τέλη του
20ού αιώνα, αλλά οι δυτικές οικονομίες της αγοράς μπόρεσαν να προσανατολίσουν
τα εργατικά χέρια προς τις υπηρεσίες, να ανασυγκροτήσουν τη βαριά τους
βιομηχανία και να περάσουν στους υπολογιστές. H Σοβιετική Ένωση δεν μπορούσε
να ακολουθήσει αυτούς τους ρυθμούς. Όταν ο Γκορμπατσόφ ανέλαβε την εξουσία,
υπήρχαν στη Σοβιετική Ένωση 50.000 ηλεκτρονικοί υπολογιστές, ενώ στις ΗΠΑ
υπήρχαν 30 εκατομμύρια. Τέσσερα χρόνια αργότερα, υπήρχαν 400.000 υπολογιστές
στην ΕΣΣΔ και 40 εκατομμύρια στις ΗΠΑ. Σύμφωνα με έναν Σοβιετικό οικονομολόγο,
στα τέλη της δεκαετίας του ’80 μόνο το 8% της σοβιετικής βιομηχανίας ήταν
ανταγωνιστικό σε παγκόσμια κλίμακα. Μια χώρα δεν μπορεί όμως να συνεχίσει να
αποτελεί υπερδύναμη όταν ο κόσμος δεν θέλει το 92% των προϊόντων που παράγει.

Τα μαθήματα για την εποχή μας είναι σαφή, καταλήγει ο Αμερικανός καθηγητής. Αν
και η στρατιωτική εξουσία συνεχίζει να είναι σημαντική, είναι λάθος να
υποβαθμίζεται η οικονομική εξουσία και η «ήπια» δύναμη.