TPITH AΠOΨH Σχήμα πρωθύστερο τα «μοντέλα»

Δεν ξεκίνησε καλά η συζήτηση για τις διαφορετικές εκδοχές του λεγόμενου
«ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου» στη χώρα μας. Για την ακρίβεια, στην κεντρική
πολιτική σκηνή η συζήτηση δεν ξεκίνησε καθόλου. Αντίθετα, αποστομώθηκαν
ακαριαία όσοι είχαν πιστέψει στη χρησιμότητά της. Το πολιτικό μας σύστημα
φαίνεται να λειτουργεί με εξαιρετικά βραχυπρόθεσμους ορίζοντες, με το βλέμμα
κάθε πλευράς προσηλωμένο στις δημοσκοπήσεις του επόμενου μήνα, εξαμήνου το
πολύ, και με την τακτική πολύ επικεντρωμένη στην εκμετάλλευση κάθε
«ολισθήματος» του αντιπάλου, για να επιτρέψει οποιονδήποτε δημόσιο
προβληματισμό που θα μπορούσε να οδηγήσει σε δημόσιο προγραμματικό λόγο και
αντιπαράθεση.

Τη λειτουργία της πολιτικής στην αντανάκλαση των δημοσκοπήσεων, που
επιδεινώνεται τα τελευταία χρόνια εντείνοντας τη σύγχυση στην κοινωνία και
συμβάλλοντας στη διάλυση κάθε συλλογικής ταυτότητας και υπευθυνότητας,
απεικόνισε θαυμάσια η προ ημερησίας διατάξεως συζήτηση για την οικονομία στη
Βουλή την περασμένη εβδομάδα. H συνολική διερεύνηση των πραγματικών
προβλημάτων αλλά και των δυνατοτήτων της ελληνικής οικονομίας, ώστε στη βάση
αυτή να αντιπαρατεθούν διαφορετικές προτάσεις για την αντιμετώπισή τους, δεν
είναι νοητή στη χώρα μας. Οικονομικά στοιχεία και στατιστικές χρησιμοποιούνται
αποσπασματικά, όπως βολεύει τον καθένα για να κατατροπώσει τον αντίπαλο.
Χαρακτηριστική λεπτομέρεια, που μέσα στον ορυμαγδό της Πέμπτης πέρασε μάλλον
απαρατήρητη, ήταν η έπαρση του Γιώργου Αλογοσκούφη για την αύξηση των μισθών
στην πρώτη κυβερνητική διετία της Νέας Δημοκρατίας, η οποία βέβαια κατά το
μεγαλύτερο μέρος της ήταν αποτέλεσμα της τελευταίας εισοδηματικής πολιτικής
της κυβέρνησης Σημίτη. Αν ο σημερινός υπουργός Οικονομικών ήθελε να
παρουσιάσει ίχνος λογικής συνέπειας με άλλες θέσεις του, όφειλε να είχε
επικρίνει τις αυξήσεις 9,9% στους μισθούς του δημόσιου τομέα το 2004
(υπολογισμός Τραπέζης της Ελλάδος). Αλλά βρήκε πιο συμφέρον για τον εαυτό του
και την παράταξή του να τις ιδιοποιηθεί…

Σε τέτοιες συνθήκες, η αναφορά σε κοινωνικές πολιτικές, πολιτικές για την
απασχόληση, τους μισθούς και τις συντάξεις, και βέβαια δημοσιονομικές και
φορολογικές πολιτικές, που συγκροτούν «μοντέλα» άλλων ευρωπαϊκών χωρών,
αποδεικνύεται σχήμα πρωθύστερο. Διότι λείπει η βασική προϋπόθεση για μια
παραγωγική αξιοποίησή τους στον εσωτερικό μας διάλογο: να έχουμε εντοπίσει τα
προβλήματα και τις αιτίες που τα γεννούν και να αναζητούμε λύσεις. Τόσο η
ιεράρχηση των προβλημάτων όσο και η κατεύθυνση των λύσεων, προφανώς θα
διαφέρουν σε μια δημοκρατική κοινωνία, όπου τα κόμματα πρεσβεύουν διαφορετικά
συστήματα αξιών και δίνουν διαφορετικό βάρος στο καθένα από τα ανταγωνιστικά
κοινωνικά συμφέροντα που θέλουν να εκπροσωπούν. Αυτή η αποσαφήνιση παραμένει
όμως ζητούμενο. Ένα απλό παράδειγμα: H μεγάλη εισοδηματική ανισότητα (δεύτερη
στην Ευρώπη) που εκφράζεται στη σχέση 1: 6 του φτωχότερου πέμπτου προς το
πλουσιότερο πέμπτο του πληθυσμού, συνιστά μείζον πρόβλημα προς αντιμετώπιση
στη χώρα μας; Για την κυβέρνηση, η οποία ετοιμάζεται να μειώσει τον φόρο
εισοδήματος προς όφελος των ευπορότερων στρωμάτων, προφανώς όχι. Για τα
κόμματα της Αριστεράς οπωσδήποτε, προτίθενται όμως να αντιταχθούν στη μείωση
της φορολογίας; Για το ΠΑΣΟΚ δεν γνωρίζουμε επακριβώς.

Πέρα από τις στατιστικές του εισοδήματος άλλωστε, οι κοινωνικές ανισότητες
είναι ένα σύνθετο ζήτημα. Για τη νεοφιλελεύθερη σχολή οικονομικής πολιτικής
μπορεί να αποτελούν αναγκαίο «παράπλευρο κόστος» της ανάπτυξης (στις ΗΠΑ, με
τους υψηλότερους ρυθμούς οικονομικής μεγέθυνσης στον βιομηχανικό κόσμο την
τελευταία δεκαπενταετία, συνεχώς διευρύνονται, για να βάλουμε ένα άλλο
«μοντέλο» από το παράθυρο). Μια τέτοια ωμή παραδοχή δεν προτείνει κανένα κόμμα
σε μας, όπου όλοι εν χορώ διατείνονται ότι η ανεργία είναι «η χειρότερη μορφή
κοινωνικής ανισότητας». Πώς την εξηγούν όμως και πώς τη συσχετίζουν με τις
μεγάλες υφιστάμενες ανισότητες μεταξύ των μισθωτών που εργάζονται σε
διαφορετικά καθεστώτα, από την πλήρη προστασία της μονιμότητας μέχρι του να
είναι εντελώς ανασφάλιστοι, ή στο εσωτερικό του εκπαιδευτικού συστήματος, με
τις σχολές πρώτης, δεύτερης, μέχρι τελευταίας κατηγορίας, που δεν ανοίγουν
κανέναν δρόμο στην απασχόληση; Πώς τη συσχετίζουν με το παραγωγικό σύστημα
όπου οι επενδύσεις των επιχειρήσεων συχνότερα εξοικονομούν παρά δημιουργούν
νέα απασχόληση; Σε ποια νέα προγράμματα κατευθύνονται οι κοινοτικοί πόροι και
πού σχεδιάζονται πολιτικές με μακροπρόθεσμο στόχο την εξάλειψη της ανεργίας;
Μια διάχυτη εντύπωση για τα «προνόμια» στον δημόσιο τομέα συνέλαβε στην
κοινωνία μέσω δημοσκοπήσεων η κυβέρνηση Καραμανλή και προχωρεί σε
«μεταρρυθμίσεις» στις ΔΕΚΟ που καμιά προοπτική πρόσθετης απασχόλησης δεν
διαμορφώνουν.

Εφόσον δεν θέλουμε να ψάξουμε τι κάνουν σε άλλες χώρες, ας αρχίσουμε
τουλάχιστον στα σοβαρά να εξετάζουμε τι γίνεται εδώ.