TPITH AΠOΨH H απειλή κατά των συμβάσεων

Επί πολλά χρόνια τώρα οι κατώτατες αμοιβές στην Ελλάδα, όπως ορίζονται στην
Εθνική Γενική Συλλογική Σύμβαση Εργασίας (ΕΓΣΣΕ), αυξάνονταν συνεχώς με
χαμηλότερους ρυθμούς από τους μέσους μισθούς των εργαζομένων. Το αποτέλεσμα
ήταν μέσα στη δεκαετία 1995-2005 να έχουν αυξηθεί κατά 12% σε πραγματικούς
όρους έναντι 32% που αυξήθηκαν οι μέσες αποδοχές, όπως τις υπολογίζει η
Τράπεζα της Ελλάδος. Οι εισοδηματικές ανισότητες μεταξύ των μισθωτών εντάθηκαν
έτσι σημαντικά. Αλλά η φετινή πρόταση των εργοδοτών για ονομαστικές αυξήσεις
2,8% στις κατώτατες αμοιβές δεν εντείνει μόνο αυτές τις ανισότητες ακόμα
περισσότερο. Επιπλέον συνεπάγεται, για πρώτη φορά από το 1995, απώλεια
αγοραστικής δύναμης για τους αμειβομένους με τα κατώτατα, αφού προσφέρει
ποσοστό χαμηλότερο από τον πληθωρισμό. Επόμενο ήταν να οδηγήσει τις
διαπραγματεύσεις με τη ΓΣΕΕ σε αδιέξοδο.

Την πενιχρή αύξηση που προτείνει η εργοδοτική πλευρά δικαιολόγησε ο πρόεδρος
του ΣΕΒ Οδυσσέας Κυριακόπουλος με την άρνηση της ΓΣΕΕ να εξαιρεθούν περιοχές
και κλάδοι που πλήττονται από μεγάλη ανεργία, και όπου είναι αμφίβολη η
βιωσιμότητα πολλών επιχειρήσεων, από το πεδίο εφαρμογής της ΕΓΣΣΕ. Αν τέτοιες
εξαιρέσεις γίνονταν δεκτές, υπονόησε, οι εργοδοτικές οργανώσεις θα μπορούσαν
να διαμορφώσουν πιο γενναιόδωρες προτάσεις. H απόκρουση μιας τέτοιας διάκρισης
από την κορυφαία συνδικαλιστική εκπροσώπηση των εργαζομένων είναι απολύτως
εύλογη. Τι είδους συνομολογημένες με την υπογραφή της κατώτατες αμοιβές θα
ήταν αυτές, όταν ταυτόχρονα θα μπορούσαν νόμιμα να καταβάλλονται άγνωστο πόσο
κατώτερες ακόμα αμοιβές σε άγνωστο πόσους εργαζομένους; Όπως εύλογη ήταν και η
ερμηνεία που δόθηκε στην εργοδοτική πρωτοβουλία, ως ευθεία επίθεση κατά του
κεντρικού θεσμού των εργασιακών σχέσεων: της συλλογικής σύμβασης εργασίας.

H επίθεση αυτή δεν πέφτει ωστόσο από τον ουρανό. Πριν να εκδηλωθεί στο φως της
δημοσιότητας με την επίσημη τοποθέτηση της σπουδαιότερης εργοδοτικής
οργάνωσης, εφαρμοζόταν επί χρόνια στις εργοδοτικές πρακτικές: οι ισχύουσες
ρυθμίσεις των συλλογικών συμβάσεων, βασικές διατάξεις της εργατικής και της
ασφαλιστικής νομοθεσίας παραβιάζονται σε μεγάλη έκταση, αν και κανείς δεν
φρόντισε να την προσδιορίσει επακριβώς. Και οι παραβιάσεις αυτές δεν
περιορίζονται μόνο στη μεγάλη πλειονότητα των μεταναστών, που σε καθεστώς
ημιπαρανομίας εύκολα μπορούσαν να εκβιασθούν. Αφορούν και λιγότερους ίσως
αριθμητικά, αλλά πάντως αρκετούς ντόπιους εργαζόμενους: νέους και γυναίκες
κατ’ αρχήν, καθώς και όσους άλλους, έχοντας ανάγκη το μεροκάματο, βρίσκονται
σε αδυναμία να διεκδικήσουν τα νόμιμα δικαιώματά τους. Ούτε προέρχονται μόνον
από μικρούς εργοδότες, αγρότες, εμπόρους, κάθε λογής επαγγελματίες, που
κρύβονται στο σκοτάδι της παραοικονομίας. Θα τις βρούμε, αν τις αναζητήσουμε,
και σε μεγάλες επιχειρήσεις, στον τουριστικό τομέα για παράδειγμα, αλλά και σε
αρκετούς άλλους κλάδους.

Απέναντι σ’ αυτήν την οικονομική πραγματικότητα, που υπονόμευε κεντρικούς
δημοκρατικούς θεσμούς, όπως η ΕΓΣΣΕ, καθώς αναιρούσε την καθολική τους ισχύ,
ούτε η πολιτεία είχε αντιδράσει – δεν αποπειράθηκε καν να την καταγράψει –
ούτε οι λεγόμενοι κοινωνικοί εταίροι. Τώρα οι εργοδοτικές οργανώσεις, με
πρώτον τον ΣΕΒ, βρίσκουν τις πολιτικές συνθήκες πρόσφορες για να «προσαρμόσουν
στην πραγματικότητα» τους θεσμούς των εργασιακών σχέσεων, να τους
αποδυναμώσουν δηλαδή δραστικά, τερματίζοντας μια περίοδο προσήλωσης στο
ευρωπαϊκό μοντέλο, όπως την εξέφραζε ο επί χρόνια αρμόδιος για τα εργασιακά
αντιπρόεδρος του ΣΕΒ Νίκος Αναλυτής. Αυτό υποδείκνυαν άλλωστε από καιρό
διεθνείς οργανισμοί όπως ο ΟΟΣΑ, ο οποίος έχει αναλύσει πληρέστερα από κάθε
άλλον την πολλαπλότητα των καθεστώτων που διέπουν τις αγορές εργασίας στην
Ελλάδα, ή το ΔΝΤ χωρίς πολλές εξηγήσεις, για λόγους σαφούς νεοφιλελεύθερης
επιλογής. Στη ΓΣΕΕ, που βρίσκεται σε κινητοποίηση για την πανελλαδική απεργία
της 15 Μαρτίου, μένει εξ ορισμού η υποχρέωση να επεξεργασθεί μια στρατηγική
που θα συνενώνει τα διαφορετικά τμήματα των εργαζομένων, για να αντισταθεί
αποτελεσματικά στην επαπειλούμενη υποβάθμιση των συλλογικών συμβάσεων
εργασίας.

Εν τω μεταξύ στη Γερμανία, τη χώρα όπου πριν από μισόν αιώνα θεμελιώθηκε αυτό
που ονομάζουμε ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο, η κυβέρνηση
Χριστιανοδημακρατών-Σοσιαλδημοκρατών ετοιμάζεται να θεσπίσει για πρώτη φορά με
νόμο έναν κατώτατο μισθό. Επί δεκαετίες οι κλαδικές συλλογικές συμβάσεις που
διαπραγματεύονταν συνδικάτα και εργοδότες δεν καθιστούσαν αναγκαία την
καθιέρωση κατώτατης αμοιβής σε εθνική κλίμακα. Σήμερα όμως που 1,3 εκατομμύριο
πλήρως απασχολούμενοι βγάζουν ακαθάριστα λιγότερα από 6 ευρώ την ώρα (760 τον
μήνα) – στη Σαξονία συναντάται και συμβατικό ωρομίσθιο 4,39 ευρώ (556 τον
μήνα) για τους εργάτες ανθοκομίας – που πληρώνονται μισθοί χαμηλότεροι από τα
κοινωνικά επιδόματα των ανέργων, η κυβέρνηση θεωρεί ότι πρέπει να παρέμβει. Ο
υπουργός Εργασίας Φραντς Μιντεφέρινγκ θέλει να φέρει σχετικό νομοσχέδιο στη
Βουλή το φθινόπωρο, τα συνδικάτα (DGB) επιδιώκουν το κατώτατο ωρομίσθιο να
ορισθεί στα 7,5 ευρώ, οι εργοδότες βέβαια αντιτίθενται, η συζήτηση έχει ανοίξει…