Διώχνουν το «βρώμικο χρήμα»

H Ελβετία προσπαθεί να απαλλαγεί από το «βρώμικο χρήμα» που έχουν καταθέσει
στις τράπεζές της ξένοι δυνάστες. Αλλά σε ποιον και πώς να αποδώσουν οι
Ελβετοί αυτά τα τεράστια ποσά; Εδώ και ένα χρόνο έχουν επιστραφεί περισσότερα
από 500 εκατομμύρια δολάρια. Απομένουν όμως πολλά ακόμη.

Το πρόβλημα που πρέπει να λυθεί είναι νομικό και πολιτικό. Οι διεθνείς
συμβάσεις προσδιορίζουν κανόνες για την επιστροφή των εσόδων από τα ναρκωτικά
και τις εγκληματικές δραστηριότητες, αλλά η σύμβαση κατά της διαφθοράς, που
ψηφίστηκε το 2003 στον ΟΗΕ, περιορίζεται στον καθορισμό της αρχής, χωρίς να
προσδιορίζει λεπτομερείς κανόνες.

Έτσι οι Ελβετοί δικαιούνται πλέον να υποστηρίζουν ότι η χώρα τους όχι μόνο
έπαψε να είναι ο τραπεζικός παράδεισος των δικτατόρων, αλλά υποδεικνύει και σε
άλλες χώρες πώς να πολεμήσουν κατά της διαφθοράς· σε αντίθεση, τονίζουν, με
την αδράνεια που επικρατεί σε άλλες χρηματαγορές, και πρώτα απ’ όλα σ’ αυτήν
του Λονδίνου.

Μυστικά κεφάλαια

Στη δεκαετία του 1980 έγινε πολύς λόγος για μυστικά κεφάλαια – αλλά δεν έγινε
τίποτε συγκεκριμένο. Τα ονόματα του Ρουμάνου Νικολάε Τσαουσέσκου, του
Παναμέζου Μανουέλ Νοριέγκα, του Αϊτινού Ζαν-Κλοντ Ντιβαλιέ, του Σομαλού Σιάντ
Μπαρέ και άλλων αναφέρονταν συχνά σε σχέση με τα κεφάλαια αυτά. Μόνο τα
χρήματα που είχε συσσωρεύσει στους λογαριασμούς του ο Φιλιππινέζος Φερντινάντο
Μάρκος αποδόθηκαν κατά τη δεκαετία αυτή στη χώρα προέλευσής τους.

Και την επόμενη δεκαετία ο κατάλογος μεγάλωσε: Μομπούτου (Ζαΐρ), Μπεναζίρ
Μπούτο (Πακιστάν), Νουρσουλτάν Ναζαρμπάγεφ (Καζαχστάν), Σάνι Αμπάτσα
(Νιγηρία), Πάβελ Μποροντίν (ταμείο Γέλτσιν, Ρωσία), Κάρλος Μενέμ (Αργεντινή),
Ζοζέ Εντουάρντο ντος Σάντος (Ανγκόλα). Κλονισμένη από την πολεμική σχετικά με
τις καταθέσεις των θυμάτων του Ολοκαυτώματος που δεν είχε αποδώσει στους
δικαιούχους τους, πιεσμένη από θαρραλέους δικαστικούς όπως η Κάρλα Ντελ Πόντε,
η Ελβετία άλλαξε τους νόμους της, υποχρέωσε τις τράπεζες να ελέγχουν την
πραγματική ταυτότητα των πελατών τους και εμφανίστηκε διατεθειμένη να
συνεργαστεί.

Και ξαφνικά οι αιτήσεις για πάγωμα τρεχόντων λογαριασμών άρχισαν να
διεκπεραιώνονται ταχύτατα. Σε γενικές γραμμές, η Ελβετία ζητεί οι αιτήσεις για
απόδοση κεφαλαίων να βασίζονται σε κάποια δικαστική απόφαση κατάσχεσης
περιουσιακών στοιχείων. Δέχεται όμως και να μην υπάρχει δικαστική ετυμηγορία,
όταν η παράνομη προέλευση των κατατεθειμένων κεφαλαίων είναι «πάρα πολύ
πιθανή».

Μόνο για ανθρωπιστικά προγράμματα

ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ είναι πώς να επιστραφούν τα χρήματα. Αν επιστραφούν χωρίς
έλεγχο, το πιθανότερο είναι να χρησιμοποιηθούν και πάλι παρανόμως. Όπως συνέβη
στην περίπτωση του Νιγηριανού Σάνι Αμπάτσα, ο οποίος από το 1993 ώς το 1998
καταχράστηκε από τη χώρα του 2,2 δισεκατομμύρια δολάρια, από τα οποία 700
εκατ. κατέθεσε στην Ελβετία. Πέρυσι, έπειτα από μακρά διαπραγμάτευση με το νέο
καθεστώς, η Ελβετία επέστρεψε 458 εκατ. δολάρια. Εμπιστεύθηκε το ποσό στην
Παγκόσμια Τράπεζα. Στην Ανγκόλα επέστρεψε 21 εκατ. δολάρια, με τον όρο να
χρησιμοποιηθούν για την άρση των ναρκοπεδίων στη χώρα. Ανάλογες συμφωνίες
προβλέπεται ότι θα γίνουν τώρα με την Αϊτή και το πρώην Ζαΐρ. Και στις
περιπτώσεις αυτές τα κεφάλαια θα επιστραφούν με την υποχρέωση να επενδυθούν σε
ανθρωπιστικά προγράμματα.