Όχι, δεν είπε στους Γάλλους να φάνε… παντεσπάνι!

H Μαρία-Αντουανέτα ξαναζεί. H τελευταία μεγάλη βασίλισσα της Γαλλίας, που
πέθανε στην γκιλοτίνα το 1793, μπορεί ακόμη και να επισκιάσει τον σχεδόν
σύγχρονό της, επίσης Αυστριακό Μότσαρτ ως «ιστορική προσωπικότητα» του 2006.

H Αμερικανίδα ηθοποιός Κίρστεν Ντανστ (στο κέντρο) ενσαρκώνει τη Μαρία-Αντουανέτα στη νέα ταινία της Σοφίας Κόπολα

Το καλοκαίρι αναμένεται μια ταινία για τη ζωή της πριν από την Επανάσταση, σε
σκηνοθεσία της Σοφίας Κόπολα με την Κίρστεν Ντανστ στον πρωταγωνιστικό ρόλο. Ο
Βρετανός σχεδιαστής μόδας Τζον Γκαλιάνο επέλεξε ως θέμα για την επίδειξη της
ανοιξιάτικης και θερινής κολεξιόν του τη Μαρία-Αντουανέτα, το παλαιό καθεστώς
και τη Γαλλική Επανάσταση. Τον Ιούλιο, τα Ανάκτορα των Βερσαλλιών θα
επεκτείνουν τους επισκέψιμους χώρους ώστε να περιλάβουν σε αυτούς το Μικρό
Τριανόν, το αγαπημένο καταφύγιο της Μαρίας-Αντουανέτας. Και μια έκθεση
τεχνουργημάτων της εποχής της Μαρίας-Αντουανέτας, η οποία εγκαινιάστηκε στις 2
Νοεμβρίου, τη 250ή επέτειο από τη γέννησή της, συνεχίζεται έως τις 28
Φεβρουαρίου στη Συλλογή Ουάλας στο Λονδίνο.

Γιατί όμως αυτό το ξαφνικό ενδιαφέρον για μια γυναίκα που θεωρούνταν πως
ενσάρκωνε ό,τι χειρότερο υπήρχε στο απολυταρχικό παλαιό καθεστώς της Γαλλίας;
Δεν είναι αυτή, στο κάτω κάτω, που συμβούλευσε τους πεινασμένους Γάλλους
χωρικούς «να φάνε παντεσπάνι»; (Απάντηση: όχι, αυτό δεν έγινε ποτέ). Δεν ήταν
οι υπερβολές της, οι έρωτες και οι ίντριγκές της εν μέρει «υπεύθυνες» για την
αιματηρή κατάρρευση της γαλλικής μοναρχίας; (Απάντηση: πιθανόν, αλλά οι
αταξίες της τονίστηκαν υπερβολικά από τους Γάλλους της εποχής επειδή ήταν
ξένη).

H Εβελίν Λεβέ, αυθεντία της Γαλλίας σχετικά με τη Μαρία-Αντουανέτα και το
παλαιό καθεστώς, λέει: «Το ανανεωμένο ενδιαφέρον συνδέεται με τα συναισθήματα
που προκάλεσε ο θάνατος της πριγκίπισσας Νταϊάνας. Πριν από μερικά χρόνια είχα
μιλήσει στη Σοφία Κόπολα για τα κοινά στοιχεία αυτών των δύο νεαρών γυναικών
που τις έσπρωξαν σε ένα γάμο χωρίς αγάπη. H μεγάλη διαφορά τους είναι ότι, στα
τελευταία χρόνια, οι αντιξοότητες έφεραν τη Μαρία-Αντουανέτα πιο κοντά στον
σύζυγό της. H επανάσταση αποκάλυψε το βάθος του χαρακτήρα της και αντοχές που
δεν ήταν έως τότε φανερές».

«Τα διαμάντια είναι παντοτινά»

Βρείτε τις διαφορές: Αριστερά, η Μαρία Αντουανέτα σε πίνακα της εποχής. Δεξιά, μία από τις τελευταίες δημιουργίες του Τζον Γκαλιάνο

H Μαρία-Αντουανέτα ανήκε στην οικογένεια των Αψβούργων, θυγατέρα του
αυτοκράτορα και της αυτοκράτειρας της Αυστρίας, και πήρε σύζυγο από τη γαλλική
βασιλική οικογένεια για να προστατεύσει τα συμφέροντα αυτού που απέμενε από
την Αγία Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Οι πρώτες επιστολές της (μόλις κυκλοφόρησαν,
για πρώτη φορά στο σύνολό τους, στο βιβλίο Marie-Antoinette, Correspondence
1770-1793, Εκδ. Tallandier) φανερώνουν μια παχουλή και κουτσομπόλα
πριγκίπισσα, χωρίς καμιά ιδιαίτερη παιδεία, αγχωμένη για το πώς θα φανεί στη
νέα της οικογένεια στις Βερσαλλίες, αλλά και για το πώς θα ικανοποιήσει τη
δολοπλόκο μητέρα της, τη Μαρία-Θηρεσία. Επί επτά χρόνια, πρώτα ως πριγκίπισσα
και μετά, από το 1774, ως βασίλισσα, η Μαρία-Αντουανέτα γράφει μία σειρά
επιστολών όλο ενόχληση για το γεγονός ότι ο Λουδοβίκος 16ος δεν είχε ακόμη
ολοκληρώσει τον γάμο τους. «Στο βασιλιά δεν αρέσει να κοιμάται με άλλο
πρόσωπο» λέει στη μητέρα της τον Σεπτέμβριο του 1777. Τελικά, ο Λουδοβίκος
πείστηκε να κάνει μια μικρή επέμβαση και η Μαρία-Αντουανέτα έμεινε έγκυος το
1778. Στο μεταξύ, η Μαρία-Θηρεσία απελπίζεται με τα επικίνδυνα, όπως τα
θεωρεί, γούστα της κόρης της για τις εξωφρενικές κομμώσεις, τα φανταχτερά
φορέματα, τους νεαρούς φίλους της, την ιππασία, τον τζόγο και τα διαμάντια.
«Τα γούστα μου δεν είναι ίδια με αυτά του βασιλιά, που του αρέσουν μόνο το
κυνήγι και οι μηχανές» της απαντάει η Μαρία Αντουανέτα. Δεν είμαι ο Ήφαιστος
και τον δυσαρεστώ περισσότερο στον ρόλο της Αφροδίτης από ό,τι με τις άλλες
δραστηριότητές μου, για τις οποίες δεν έχει αντίρρηση».

Σύρθηκε στην γκιλοτίνα στα 38 της

Ένα χρόνο μετά την Επανάσταση, το 1790, μια πολύ διαφορετική Μαρία-Αντουανέτα
κάνει την εμφάνισή της. Γίνεται σταθερή φίλη και σύμμαχος του άνδρα της και
εργάζεται ακούραστα για να σώσει την οικογενειακή επιχείρηση. Ο βασιλιάς
δικάστηκε και εκτελέστηκε τον Ιανουάριο του 1793. Εκείνη τη χώρισαν από τον
οκτάχρονο γιο της, στον οποίο έκαναν πλύση εγκεφάλου μέχρι που την κατηγόρησε
ότι τον κακοποιούσε σεξουαλικά (πέθανε αργότερα από πείνα, ασθένειες και
εγκατάλειψη). H βασίλισσα είχε αρκετές ευκαιρίες να αποδράσει, αλλά αρνήθηκε
να το κάνει χωρίς την οικογένειά της. Στην τελευταία επιστολή της προς την
κουνιάδα της, στις 16 Οκτωβρίου 1793, έγραψε: «Συγχωρώ τους εχθρούς μου για
όλα τα άδικα που μου έκαναν… Είχα όμως και φίλους… Ας μάθουν ότι τους
σκεφτόμουν έως την τελευταία μου στιγμή». Λίγες ώρες μετά, η Μαρία-Αντουανέτα
που ήταν πλέον η αποσκελετωμένη, γκριζομάλλα 38χρονη «χήρα του Καπέτου»,
σύρθηκε στην γκιλοτίνα στην Πλατεία της Επανάστασης, τη σημερινή Πλας ντε λα
Κονκόρντ (Πλατεία Ομονοίας).