Tο πιο μεγάλο λεπτό του χρόνου
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
5 λεπτά  |
Τη νύχτα του Σαββάτου, όταν θα πλησιάζει η ώρα της αλλαγής του χρόνου, όσοι
βιάζονται να αφήσουν πίσω το 2005 θα πρέπει να κάνουν υπομονή… ένα
δευτερόλεπτο. Το τελευταίο λεπτό του χρόνου ίσως τους φανεί ατελείωτο και θα
έχουν δίκιο: αυτό το τελευταίο λεπτό θα διαρκέσει λίγο παραπάνω, καθώς θα έχει
61 δευτερόλεπτα!
 |
|
Ο Αϊ-Βασίλης θα «τροποποιήσει» για λίγο το πρόγραμμά του. Στις 31 Δεκεμβρίου |
Όχι, δεν πρόκειται για κάποια παγκόσμια… ωρολογιακή φάρσα, αλλά για ένα
φαινόμενο που σχετίζεται με την περιστροφή της Γης και κάθε τόσο δίνει ένα
επιπλέον δευτερόλεπτο στα ρολόγια όλου του κόσμου.
Συγκεκριμένα, ο χρόνος περιστροφής της Γης γύρω από τον άξονά της μπορεί να
επιβραδυνθεί εξαιτίας διαφόρων παραγόντων, όπως η πίεση που ασκούν οι ωκεανοί,
η κίνηση των τεκτονικών πλακών, τα υπόγεια ρεύμα, οι σεισμοί κ.ά.
Κάθε φορά που συμβαίνει αυτό, όπως φέτος, αποσυντονίζεται η χρονική τάξη του
κόσμου. Το μόνο που χρειάζεται για να ξαναμπούν τα πράγματα στη θέση τους
είναι ένα «έξτρα» δευτερόλεπτο: ουσιαστικά, όταν διαταράσσεται ο χρόνος
περιστροφής της Γης, δημιουργείται «χάσμα» ενός δευτερολέπτου – για την
ακρίβεια χάσμα 0,9 δευτερόλεπτου. Επειδή δε κανείς δεν έχει την απαίτηση από
την Αστρονομική Ώρα – που καθορίζεται ακριβώς από την περιστροφή του πλανήτη –
να… αλλάξει, αλλάζουμε εμείς τη δική μας!
Έτσι, στις 31 Δεκεμβρίου και όταν η Συντονισμένη Παγκόσμια Ώρα – η παγκόσμια
αναγνωρισμένη χρονική μονάδα – θα δείξει μεσάνυχτα, τα ρολόγια όλου του
πλανήτη θα πρέπει να μετακινηθούν ένα δευτερόλεπτο πίσω.
Την απόφαση για την προσθήκη ενός επιπλέον δευτερολέπτου έχει λάβει η Διεθνής
Υπηρεσία Περιστροφής της Γης (IERS). Οι επιστήμονες της Υπηρεσίας
παρακολουθούν καθημερινά την περιστροφή του πλανήτη.
H IERS συγκεντρώνει τις αστρονομικές παρατηρήσεις από αστεροσκοπεία όλου του
κόσμου και μετρά με ακρίβεια χιλιοστών του δευτερολέπτου την περιστροφή του
πλανήτη. Ανάλογα, λοιπόν, με τα στοιχεία που θα προκύψουν από τους
υπολογισμούς τους, οι επιστήμονες φροντίζουν για την ακρίβεια των ρολογιών σε
κάθε χώρα του κόσμου.
Είναι η 23η φορά στα χρονικά που συμβαίνει αυτό. Το πρώτο επιπλέον
δευτερόλεπτο προστέθηκε στον παγκόσμιο χρόνο στις 30 Ιουνίου του 1972, ενώ η
τελευταία φορά ήταν πριν από επτά ακριβώς χρόνια, στις 31 Δεκεμβρίου του 1998.
Έως τώρα έχει χρειαστεί μόνο να προστεθεί ένα δευτερόλεπτο. Σύμφωνα με τους
επιστήμονες πάντως – αν και λιγότερο πιθανόν – δεν αποκλείεται κάποια στιγμή
να υπάρξει και αφαίρεση ενός δευτερολέπτου, όταν η Γη… αποφασίσει να
περιστραφεί λίγο πιο γρήγορα από το κανονικό.
Σε κάθε περίπτωση, όλα τα επιπλέον δευτερόλεπτα έχουν καταγραφεί σε
συγκεκριμένες ημερομηνίες – 31 Δεκεμβρίου ή 30 Ιουνίου -, ενώ αντίστοιχο
φαινόμενο μπορεί να παρατηρηθεί και προς τα τέλη Μαρτίου ή Σεπτεμβρίου.
Διεθνής κόντρα. Ένα μόλις δευτερόλεπτο είναι αρκετό για να πυροδοτήσει
διενέξεις μεταξύ επιστημόνων και κυβερνήσεων:
Πριν από περίπου δύο χρόνια, η αμερικανική κυβέρνηση είχε προτείνει να
καταργηθεί αυτή η «παρέμβαση». Όχι φυσικά για να αφήσουμε τον χρόνο να κυλά
όπως θέλει: κάθε φορά που παρίσταται ανάγκη προσθήκης ενός δευτερολέπτου στα
ρολόγια, θα πρέπει να γίνονται πολύπλοκες – συχνά και πολύ δαπανηρές –
τροποποιήσεις στα παγκόσμια επίγεια και μη επικοινωνιακά συστήματα, στους
δορυφόρους, ακόμη και στις παγκόσμιες υπηρεσίες ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας.
Κάτι τέτοιο είναι αναμενόμενο, αφού η απόλυτα ακριβής μέτρηση του χρόνου
μπορεί να μη λέει και πολλά για τις καθημερινές μας δραστηριότητες, είναι όμως
άκρως σημαντική για τα επικοινωνιακά συστήματα υψηλών ταχυτήτων που
χρησιμοποιούνται διεθνώς. Εξίσου απαραίτητες είναι οι ακριβείς μετρήσεις στη
ναυσιπλοΐα, τα αεροπορικά δρομολόγια, τις μετρήσεις των δορυφόρων ή τα
πειράματα της πυρηνικής φυσικής.
Οι επιστήμονες διαφώνησαν. Υποστηρίζουν ότι η κατάργηση του επιπλέον
δευτερολέπτου θα δημιουργήσει πολλά λειτουργικά προβλήματα στα αστεροσκοπεία
και παρατηρητήρια όλου του κόσμου. Επιμένουν δε ότι με αυτήν την τακτική, θα
έλθει κάποια στιγμή που ο «πραγματικός» χρόνος – σύμφωνα με τον οποίο
καθορίζεται η ανθρώπινη δραστηριότητα – δεν θα έχει καμία σχέση με τον
«αντικειμενικό» χρόνο περιστροφής του πλανήτη μας. Τα ρολόγια, δηλαδή, θα
δείχνουν μεσημέρι, αλλά έξω θα είναι μεσάνυχτα!
Οι κυβερνήσεις είχαν αντιπροτείνει να προστίθεται κάθε περίπου 600 χρόνια μία
ώρα στον χρόνο μας, ώστε να εξισορροπείται η κατάσταση. Τα… υπόλοιπα
αναβάλλονται έως το 2007, οπότε το φλέγον ζήτημα του ενός δευτερολέπτου θα
επανατεθεί διεθνώς επί τάπητος.
Όσο για τους… κοινούς θνητούς, αυτοί θα καταλάβουν τη διαφορά ύστερα από
χιλιάδες χρόνια, όταν θα έχουν συσσωρευθεί χιλιάδες επιπλέον δευτερόλεπτα στον
χρόνο τους!
Ατομικά ρολόγια σε ώρα… Γκρίνουιτς
H Συντονισμένη Παγκόσμια Ώρα «θεσμοθετήθηκε» το 1972 και είναι ίδια με τη Μέση
Ώρα του Γκρίνουιτς. Όταν το συντονισμένο παγκόσμιο ρολόι δείχνει 00.00.00
είναι ακριβώς μεσάνυχτα στο Γκρίνουιτς το οποίο βρίσκεται στο μηδενικό
γεωγραφικό πλάτος.
Στη Συντονισμένη Παγκόσμια Ώρα έχουν ρυθμιστεί τα περίπου 250 ατομικά
ρολόγια όλου του κόσμου. Το ατομικό ρολόι δεν είναι παρά ένα ρολόι ακριβείας,
του οποίου η λειτουργία βασίζεται σε μια ηλεκτρική ταλάντωση. H ταλάντωση αυτή
ρυθμίζεται από τις φυσικές συχνότητες ταλάντωσης ενός ατομικού συστήματος και
συγκεκριμένα του καισίου-133, το οποίο είναι ένα ισότοπο του ραδιενεργού
στοιχείου καισίου.
Το δευτερόλεπτο στο σύστημα ενός ατομικού ρολογιού είναι το χρονικό
διάστημα που χρειάζεται για να συμπληρωθούν 9.192.631.770 ταλαντώσεις του
ατόμου του καισίου-133, όταν υποστεί κατάλληλη διέγερση.
Επιμέλεια: Δέσποινα Κουκλάκη, Εύη Ελευθεριάδου
Google news
