ANOIXTO ΜΒΑ Πώς βλέπουν οι πολίτες τα κοινωνικά «πρέπει» των επιχειρήσεων

Σύμφωνα με την έρευνα, σημαντικά συμπεράσματα προκύπτουν για τις προσδοκίες
των καταναλωτών σε δεκατρείς διαφορετικούς τομείς της Εταιρικής Κοινωνικής
Ευθύνης. Ειδικότερα εξετάσθηκε σε ποιο βαθμό θα έπρεπε να θεωρούνται υπεύθυνες
(καθόλου, μερικώς, απόλυτα, εξαρτάται, ΔΓ/ΔΑ) οι επιχειρήσεις για κάθε ένα
τομέα ξεχωριστά. Οι δεκατρείς τομείς της επιχειρηματικής υπευθυνότητας, παρ’
ότι είναι αλληλένδετοι, για μεθοδολογικούς λόγους διακρίνονται σε δύο
κατηγορίες.

Σε ό,τι αφορά τις ευθύνες που σχετίζονται στενά και άμεσα με την παραγωγική
και επιχειρηματική λειτουργία (operational responsibilities), τονίζεται ότι:

ΣΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

1. Οι εταιρείες οφείλουν να διασφαλίζουν ότι τα προϊόντα και οι
λειτουργίες τους δεν βλάπτουν το περιβάλλον.

2. Να προσφέρουν ασφαλή και υγιεινά προϊόντα.

3. Να παρέχουν προϊόντα και υπηρεσίες καλής ποιότητας στις χαμηλότερες
δυνατές τιμές.

4. Να διασφαλίζουν ότι όλες οι ύλες που χρησιμοποιούν – για να παράγουν
τα προϊόντα τους – έχουν παραχθεί με κοινωνικά και περιβαλλοντικά υπεύθυνο
τρόπο.

ΣΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΙΚΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ

1. Να φροντίζουν για την ίση μεταχείριση όλων των υπαλλήλων και
υποψηφίων για θέσεις εργασίας, ανεξαρτήτως φύλου, εθνικότητας, θρησκεύματος ή
σεξουαλικής προτίμησης.

2. Να εφαρμόζουν τις ίδιες υψηλές προδιαγραφές/ πρότυπα σε όποια χώρα
στον κόσμο και αν δραστηριοποιούνται.

3. Να συμβάλλουν στην οικονομική σταθερότητα του κόσμου.

Στο σχήμα 1 δίνονται τα ποσοστά των απαντήσεων για τη συγκεκριμένη ενότητα.

ΕΥΘΥΝΕΣ ΤΟΥ ΕΤΑΙΡΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΗ

Σε ό,τι αφορά τις ευθύνες που σχετίζονται με την ευρύτερη σύνδεση και συμβολή
των επιχειρήσεων στην κοινωνία και την παγκόσμια κοινότητα (citizenship
responsibilities), αυτές κωδικοποιούνται με τον όρο «Ευθύνες του Εταιρικού
Πολίτη», και περιγράφονται ως εξής:

1. Οι επιχειρήσεις πρέπει να βοηθούν στην αντιμετώπιση των κοινωνικών
προβλημάτων, όπως η εγκληματικότητα, η φτώχεια και ο αναλφαβητισμός.

2. Να συμβάλλουν στη μείωση των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων
στον κόσμο.

3. Να υποστηρίζουν προοδευτικές κρατικές πολιτικές και νομοθεσίες.

4. Να συμβάλλουν ώστε να μειωθεί το χάσμα μεταξύ πλουσίων και φτωχών.

5. Να ενεργούν ώστε να μην εξαπλώνονται ασθένειες όπως το AIDS/HIV.

6. Να προτρέπουν τους υπαλλήλους τους να προσφέρουν εθελοντικά τον
χρόνο τους στην τοπική κοινότητα.

Στο σχήμα 1 δίνονται τα ποσοστά των απαντήσεων για τη συγκεκριμένη ενότητα.

TI ΠΙΣΤΕΥΟΥΝ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ

Οι Έλληνες πολίτες – όπως και οι πολίτες των περισσότερων χωρών που
συμμετέχουν στην έρευνα – θεωρούν ότι οι επιχειρήσεις είναι πρωτίστως
υπεύθυνες για ό,τι σχετίζεται άμεσα με την παραγωγική διαδικασία και την
επιχειρηματική λειτουργία. Ακολουθούν, με σημαντικά ποσοστά (<50%), οι
ευθύνες που προσδιορίζουν τον Εταιρικό Πολίτη. Από την άλλη πλευρά, η Ελλάδα
συμβαδίζει με τις περισσότερες βιομηχανικές χώρες, όπου το ενδιαφέρον για την
κοινωνική δραστηριοποίηση των εταιρειών είναι χαμηλό.

Ενδεικτικά, οι χώρες των οποίων οι πολίτες έχουν μεγάλες προσδοκίες σε ό,τι
αφορά τη συμβολή των επιχειρήσεων στην επίλυση κοινωνικών προβλημάτων (με
ποσοστά 50% – 60%), είναι οι αναπτυσσόμενες χώρες της Λατινικής Αμερικής, η
Ρωσία και η Νότια Αφρική. Αντίθετα, οι ευρωπαϊκές χώρες και η Βόρεια Αμερική
δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στις ευθύνες που σχετίζονται με την παραγωγική και
επιχειρηματική λειτουργία των επιχειρήσεων.

Οι προσδοκίες των Ελλήνων πολιτών για την EKE είναι πολύ μεγάλες, όπως
φαίνεται από τα υψηλά ποσοστά που συγκέντρωσαν οι τομείς οικονομικής,
περιβαλλοντικής και κοινωνικής ευθύνης. Συγκεκριμένα, με ποσοστά που
κυμαίνονται από 50% έως 75%, οι ερωτώμενοι συμφωνούν ότι οι επιχειρήσεις θα
έπρεπε να είναι απολύτως υπεύθυνες και για τα επτά (7) θέματα που άπτονται της
παραγωγικής και επιχειρηματικής λειτουργίας τους. Όμως:

* Η απαίτηση για ασφαλή και ποιοτικά προϊόντα (75%) προσφερόμενα στις
χαμηλότερες δυνατές τιμές (71, 8%) φαίνεται να μη βρίσκει
ανταπόκριση στις επικρατούσες πρακτικές του μάρκετινγκ, παρά το γεγονός ότι η
άποψη «ποιότητα- τιμή» (value for money) τυγχάνει μεγάλης αποδοχής, και παρά
το ότι η σωστή σχέση «ποιότητας – τιμής» αποτελεί ανταγωνιστικό πλεονέκτημα
στα προϊόντα και στις απαιτήσεις των καταναλωτών. Στο σημείο αυτό
αναδεικνύεται πιο ξεκάθαρα ο καταλυτικός ρόλος που έχουν τα προϊόντα ως
διαμεσολαβητές στη σχέση των επιχειρήσεων με την κοινωνία.

* Ο σεβασμός στο περιβάλλον δεν διατυπώνεται με γενικό τρόπο αλλά συνδέεται
ευθέως με τη λειτουργία της επιχείρησης και τη διαδικασία παραγωγής / χρήση
πρώτων υλών (71,7%). Εδώ ανακύπτει το πολυσυζητημένο θέμα της διάχυσης των
ευθυνών σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα της επιχείρησης (supply chain). Συχνά,
σημαντικές κρίσεις που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις προέρχονται από τη μη
τήρηση των ίδιων προδιαγραφών και προτύπων σε όλες τις χώρες του κόσμου στις
οποίες δραστηριοποιείται μια εταιρεία (θυγατρικές, προμηθευτές). Εύλογη είναι
η προσδοκία του 60,7% των ερωτώμενων, οι οποίοι αναμένουν από τις επιχειρήσεις
να επιδεικνύουν συνέπεια στην τήρηση των ίδιων προδιαγραφών σε όλες τις χώρες,
ανεξάρτητα από τις πολιτικές και τις κοινωνικές ιδιαιτερότητες που συναντούν.

* H ίση μεταχείριση όλων των υπαλλήλων και ο σεβασμός των ατομικών
δικαιωμάτων είναι μια εξίσου σημαντική προσδοκία για τη μεγάλη πλειοψηφία
(69,3%) των πολιτών, οι οποίοι τονίζουν την κοινωνική σημασία που αποκτά η
επιχείρηση ως καλός εργοδότης.

* Διεθνώς, αλλά και στην Ελλάδα, αναδύεται ως κύριο ζήτημα το
outsourcing, δηλαδή η ανάθεση εργασιών σε εξωτερικούς και συνήθως
χαμηλότερα αμειβόμενους συνεργάτες. Σε αυτή τη λογική, πολλές επιχειρήσεις
μετακινούνται σε χώρες με χαμηλότερο κόστος εργασίας, προκαλώντας μέγιστη
εργασιακή ανασφάλεια, αλλά και αποσταθεροποιώντας τις τοπικές οικονομίες και
κοινωνίες. Στην Ελλάδα, το 71,6% των πολιτών διακατέχεται από έντονη ανησυχία
για την πιθανή μετακίνηση εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην περιοχή τους
σε χώρες χαμηλότερου κόστους (σχήμα 3).

H ΜΕΤΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΗ ΣΕ ΑΛΛΕΣ ΧΩΡΕΣ

Οι επιχειρήσεις – πέρα από τα πιθανά οικονομικά οφέλη από τη μετακίνησή τους
σε χώρες με φθηνό εργατικό προσωπικό – θα πρέπει να συνυπολογίσουν τις
επιπτώσεις της έντονης και γενικευμένης δυσαρέσκειας των πολιτών / καταναλωτών
στις ανεπτυγμένες βιομηχανικές χώρες. Εκτιμάται ότι οι επιπτώσεις θα είναι
σημαντικές στο εργασιακό κλίμα, στην ανταγωνιστικότητα και στην εταιρική φήμη.
Το ερώτημα που τίθεται, είναι: Σε μια περίοδο που τα θέματα της εργασιακής
ασφάλειας και της οικονομικής σταθερότητας έχουν πρωτεύουσα σημασία για τους
πολίτες, πώς θα τα αντιμετωπίσουν οι επιχειρήσεις που θέλουν να είναι
κοινωνικά υπεύθυνες και καλοί εργοδότες; Πώς μπαίνει, σε αυτή την περίπτωση,
το θέμα της μετεγκατάστασής τους σε άλλες χώρες;

ΑΥΣΤΗΡΟΙ ΚΡΙΤΕΣ

Οι Έλληνες, σε σύμπνοια με τους υπόλοιπους Ευρωπαίους και τους πολίτες της
Βόρειας Αμερικής, ζώντας σε ένα περιβάλλον με έντονη οικονομική και εργασιακή
ανασφάλεια, αλλά και όντας αποδέκτες των συνεπειών των εταιρικών ανασχεδιασμών
και σκανδάλων, γίνονται αυστηροί κριτές των επιχειρήσεων. Απαιτούν από τις
επιχειρήσεις να ανταποκριθούν με άμεμπτο τρόπο στις βασικές τους ευθύνες, που
συνδέονται άμεσα με την παραγωγική και την επιχειρηματική τους λειτουργία.
Δίνουν, δηλαδή, απόλυτη προτεραιότητα στην ορθή και υπεύθυνη επιχειρηματική
λειτουργία, και μάλιστα με έμφαση στην τήρηση της εθνικής και της διεθνούς
νομοθεσίας. Μόνο κάτω από αυτές τις συνθήκες οι επιχειρήσεις μπορούν να
αναζητούν τρόπους ευρύτερης σύνδεσης με την παγκόσμια κοινωνία. Μόνον έτσι
συνυπολογίζουν τις τοπικές κοινότητες και μπορούν να αναδειχτούν σε εταιρικούς
πολίτες, ενισχύοντας τη φήμη τους αλλά και την ανταγωνιστική τους θέση.
Αντίστροφα, οι επιχειρήσεις που δίνουν έμφαση σε ευρύτερες δράσεις κοινωνικής
υπευθυνότητας παραμελώντας την εκπλήρωση των ευθυνών τους στο πεδίο της
παραγωγής και της επιχειρηματικής λειτουργίας, δεν μπορούν να ξεπεράσουν την
καχυποψία των πολιτών, ούτε φυσικά να ενισχύσουν τη φήμη και την αξιοπιστία
τους. Και σίγουρα γίνονται πιο ευάλωτες σε θέματα διαχείρισης κρίσεων.

KAI ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΝΟΜΟ

H πάγια θέση γύρω από την Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη είναι ότι οι επιχειρήσεις
συμβάλλουν στην αντιμετώπιση κοινωνικών και περιβαλλοντικών προβλημάτων πέρα
από όσα ορίζει ο νόμος. Επίσης, αρκετοί προχωρούν ακόμη περισσότερο και
υποστηρίζουν ότι, όταν ορισμένες πρακτικές της EKE γίνουν κοινός τόπος για τις
περισσότερες επιχειρήσεις, μπαίνουν και αυτές στις τρέχουσες καλές
επιχειρηματικές πρακτικές και χάνουν το διακριτικό εύσημο – γνώρισμα της EKE.

Στην Ελλάδα, όμως, παραμένει ζητούμενο η τήρηση του νόμου και οι πολίτες – σε
αντίθεση με το παραπάνω αξίωμα της EKE – συγκαταλέγουν τον σεβασμό της
νομιμότητας ως κεντρικό κριτήριο αξιολόγησης της δράσης των εταιρειών.

Φαίνεται ότι οι επιχειρήσεις έχουν μακρύ δρόμο να διανύσουν ώσπου οι πρακτικές
τους να συμβαδίσουν με τη ρητορική τους, καθώς και με τις αρχές και τις
διαδικασίες της εταιρικής διακυβέρνησης που αναπτύσσει το κίνημα της EKE.

ΔΥΟ ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ ΤΑΣΕΙΣ

Τόσο τα ελληνικά όσο και τα διεθνή ερευνητικά δεδομένα υποστηρίζουν ότι η
Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη και το περιεχόμενό της αποτελεί μια δυναμική
διαδικασία που επηρεάζεται από τις κοινωνικές, τις πολιτικές και τις
οικονομικές συνθήκες που επικρατούν σε κάθε χώρα. Γενικότερα, παρατηρούνται
δύο παράλληλες τάσεις: Από τη μία, αρχίζει να διαμορφώνεται μια πρώτη
συναίνεση σε διεθνές επίπεδο γύρω από τα θέματα και τις πρακτικές της EKE. Από
την άλλη, παρατηρείται ότι οικονομικοί και πολιτισμικοί παράγοντες επηρεάζουν
την πορεία ανάπτυξης αλλά και τους τομείς προτεραιότητας της EKE στο εσωτερικό
κάθε χώρας.

Επιφυλακτικοί οι Έλληνες για την κοινωνική υπευθυνότητα των επιχειρήσεων

Το 2003 η συντριπτική πλειοψηφία των στελεχών των μεγάλων επιχειρήσεων (78,5%)
είχε υποστηρίξει ότι η πίστη τους προς την εταιρεία στην οποία εργάζονται
ενδυναμώνεται όσο πιο κοινωνικά υπεύθυνη γίνεται η ίδια. Στην έρευνα του 2005,
αποκαλύπτεται ότι οι εργαζόμενοι σε μεγάλες επιχειρήσεις στην Ελλάδα είναι
διατεθειμένοι να ενισχύσουν τις προσπάθειες των εταιρειών τους και μάλιστα με
εθελοντική εργασία (69,5%), αρκεί οι επιχειρήσεις να βάλουν στόχο και να
επιμείνουν στην κοινωνική υπευθυνότητα. Τονίζοντας ακόμη περισσότερο αυτή την
αναγκαιότητα, οι ίδιοι εργαζόμενοι αποδίδουν τεράστια σημασία στη δική τους
εκπαίδευση σε θέματα εταιρικής κοινωνικής ευθύνης (72,4%). Γιατί έτσι θεωρούν
ότι, όχι μόνο θα μπορέσουν οι ίδιοι να γίνουν κοινωνικά και περιβαλλοντικά πιο
υπεύθυνοι πολίτες, αλλά και θα ενισχύσουν και τον ρόλο της επιχείρησης προς
αυτή την κατεύθυνση.

ΕΠΙΦΥΛΑΞΕΙΣ

Βέβαια, ούτε κρύβονται ούτε σχετικοποιούνται οι επιφυλάξεις που διατηρούν οι
εργαζόμενοι για την κοινωνική υπευθυνότητα των επιχειρήσεων. Υπάρχει μια
εμφανής απόσταση ανάμεσα στις υψηλές προσδοκίες τους και τη στάση ή
συμπεριφορά που τηρούν οι εταιρείες, τόσο για την κοινωνική υπευθυνότητα των
επιχειρήσεων όσο και για την εκπαίδευση των εργαζομένων προς αυτή την
κατεύθυνση. Ιδιαίτερες αμφιβολίες εκφράζονται και για τη στάση της ανώτερης
διοίκησης στο θέμα αυτό. Έτσι, συγκρίνοντας και αξιολογώντας τη στάση της δική
τους εταιρείας με άλλες μεγάλες εταιρείες που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα,
οι επιφυλάξεις εκφράζονται σε ποσοστό 48%.

ΠΡΕΠΕΙ NA ΤΟΛΜΗΣΟΥΝ

Οι επιχειρήσεις, παρά τη βαρύτητα – πολιτική, θεσμική και κοινωνική – που έχει
δοθεί στο ζήτημα της εταιρικής κοινωνικής ευθύνης τα τελευταία χρόνια και παρά
την αυξανόμενη δραστηριοποίησή τους σε επιμέρους τομείς της κοινωνικής
ευθύνης, εξακολουθούν να μένουν πίσω από τις προσδοκίες και τις απαιτήσεις της
κοινωνίας. Είναι σίγουρο, ότι δεν αρκεί να εμφανίσουν μια θετικότερη εικόνα
στους πολίτες με μικρά, περιορισμένα και όχι ολοκληρωμένα βήματα. Θα πρέπει να
τολμήσουν. Κατ’ αρχάς οι αλλαγές πρέπει να ξεκινήσουν μέσα στην επιχείρηση,
αρχής γενομένης από την ανώτερη διοίκηση. Αλλαγές, που θα θεσμοθετούν τις
αρχές της εταιρικής διακυβέρνησης σε κεντρικό άξονα της επιχειρηματικής
λειτουργίας και παραγωγής. Παράλληλα και όχι αποκλειστικά, θα πρέπει να
επενδύσουν σε προγράμματα «εταιρικού πολίτη». Οι πολίτες, με τη σειρά τους, θα
κρίνουν την εταιρική δράση από τα συγκεκριμένα και απτά αποτελέσματα που θα
έχει στην εργασιακή, την κοινωνική αλλά και την οικονομική ζωή. H ιδέα της
εθελοντικής εφαρμογής της EKE για να εφαρμοστεί στην πράξη χρειάζεται
αυξημένες προσπάθειες από την πλευρά των επιχειρήσεων σε μακρύ ορίζοντα
χρόνου.

Tips

Οι επιχειρήσεις…

… οφείλουν να τηρούν τους νόμους και να σέβονται τη νομιμότητα. Αυτή
είναι πρώτη προτεραιότητα για τους Έλληνες. Ακολούθως, πρέπει να διαθέτουν
ποιοτικά προϊόντα, να βοηθούν ώστε να αντιμετωπιστεί η εγκληματικότητα, η
φτώχεια και ο αναλφαβητισμός, και να μη βλάπτουν το περιβάλλον