Δρόμοι

Ένας…

… από τους καλύτερους ιστορικούς του αρχαίου κόσμου είναι ο Βίκτορ Ντέιβις
Χάνσον. Έχει αναζητήσει το σιδερένιο χέρι του πολέμου στους ελληνικούς
ελαιώνες, έχει αναλύσει την αγωνία των αρχαίων πεζικάριων, έχει εξηγήσει
μάχες, έχει διατυπώσει τη θεωρία πως ο δυτικός τρόπος διεξαγωγής του πολέμου
έχει τις ρίζες του στην αρχαία Ελλάδα. Ήταν επόμενο, λοιπόν, να στραφεί κάποτε
και στον Πελοποννησιακό Πόλεμο («Ένας πόλεμος που δεν μοιάζει με κανέναν
άλλο», εκδ. Random House), τον πόλεμο που κατέστρεψε την αθηναϊκή
αυτοκρατορία, χωρίς να αφήσει πίσω της τίποτε άλλο που θα μπορούσε να κρατήσει
ενωμένους τους Έλληνες.

Ο Πελοποννησιακός…

… Πόλεμος του Χάνσον δεν έχει ήρωες. Οι μάχες σώμα με σώμα επισκιάζονται από
αψιμαχίες, επιδρομές, νυχτερινές επιθέσεις, τρομοκρατικές εκστρατείες. Εκείνη
η Ελλάδα δεν είναι στις δόξες της, μοιάζει περισσότερο με το «Σφαγείο» του
Βόνεγκατ. Παράξενο έδαφος αυτό που πατάει ο Χάνσον σε τούτο το βιβλίο. Αν
σκεφτούμε πως είναι ένας από εκείνους τους φανατικούς νεοσυντηρητικούς που
υπερασπίζονται επιθετικά την αμερικανική εξωτερική πολιτική, θα μπορούσαμε να
υποψιαστούμε πως αναζητεί δικαίωση για τους σύγχρονους αμερικανικούς πολέμους
στις σκοτεινές «γωνιές» του Πελοποννησιακού Πολέμου. Άλλωστε, στο Ιράκ και στο
Αφγανιστάν, στο μετρό του Λονδίνου και σε εκατοντάδες άλλους αθέατους τόπους,
έχουμε από καιρό εμπλακεί σε έναν ακήρυκτο βρώμικο πόλεμο.

Δεν είναι…

… τυχαίο, λοιπόν, που ο Χάνσον στρέφεται σε αυτές τις μικρές βρώμικες
λεπτομέρειες του Πελοποννησιακού Πολέμου. Στους Βοιωτούς που κατακαίνε 200
υπερασπιστές των Πλαταιών με «ένα μείγμα από θειάφι, κάρβουνο και κατράμι».
Στους Αθηναίους που σφάζουν τους αιχμαλώτους τους στην Κέρκυρα. Στους
Σπαρτιάτες που σκοτώνουν 2.000 είλωτες μόνο και μόνο επειδή τους θεωρούν
ύποπτους για στάση. Στον στρατηγό Λύσανδρο που καταστρέφει τον αθηναϊκό στόλο
το 405 π.X. κι ύστερα ξετρυπώνει τους Αθηναίους που έχουν κρυφτεί στα περίχωρα
και τους υποχρεώνει να επιστρέψουν στην πολιορκημένη πόλη τους (σκοπός του
ήταν να προκαλέσει άλλον έναν λοιμό σαν κι εκείνον που είχε αποδεκατίσει την
Αθήνα στις αρχές του πολέμου). Καμιά ανθρώπινη πανουργία δεν περνάει
απαρατήρητη από τον Χάνσον. Οι αρχαίοι, λέει, ποτέ δεν τα κατάφερναν με τις
πολιορκίες. Συνήθως κρίνονταν είτε από τεχνάσματα είτε από προδοσίες. Δεν
είναι τυχαίο που διακρίθηκε σε αυτές ένας πανούργος σαν τον Αλκιβιάδη.

Οι παραλληλισμοί…

… ξαφνιάζουν: ο Θουκυδίδης καλύπτει τον πόλεμο σαν ένας ρεπόρτερ του CNN από
εκείνους που ήταν «ενσωματωμένοι» στον στρατό του Πενταγώνου, οι Σπαρτιάτες
επιφυλάσσουν στους είλωτες ναζιστική συμπεριφορά, οι Αθηναίοι υποβάλλουν σε
«εθνική εκκαθάριση» τους πληθυσμούς των νησιών του Αιγαίου. Τους απλούς,
ανώνυμους ανθρώπους. Άλλη μια «λεπτομέρεια», οι απλοί άνθρωποι σε αυτόν τον
μεγάλο πόλεμο χωρίς ήρωες. Ο Αστύμαχος, ο Ξενάρης, ο Γλαυσίδας αδίκως χάνονται
άκλαυτοι, γιατί αυτός ο πόλεμος είναι και δικός τους. (Και δικός μας.)