TPITH AΠOΨH Tο Kυπριακό σχεδόν στα αζήτητα

Το Κυπριακό και η προοπτική λύσης του βρίσκεται σήμερα σχεδόν στα αζήτητα. H
διεθνής κοινωνία βλέποντας ότι δεν υπάρχει προοπτική για λογική μέση λύση –
εννοείται στη βάση του Σχεδίου Ανάν και της χαλαρής ομοσπονδίας – λόγω της
στάσης της κυβέρνησης του Τάσσου Παπαδόπουλου, δεν έχει καμία διάθεση να
προωθήσει και πάλι λύση που εκ προοιμίου θα απορριφθεί από τη Λευκωσία. Στα
μάτια της E.E. και του ΟΗΕ, τον πάγια αδιάλλακτο ρόλο του Ντενκτάς τον έχει
τώρα αναλάβει, από το 2004, ο κ. Παπαδόπουλος.

H όλη λογική της «σχολής» των απορριπτικών εμφανίζεται ανάγλυφα και στην
πρόσφατη «Έκθεση» οκτώ εμπειρογνωμόνων για την «ευρωπαϊκή λύση στην Κύπρο». H
Έκθεση αυτή δεν προβλέπει καν «λειτουργική συνεκτική ομοσπονδία» με κύριο
πρωταγωνιστή τους Ελληνοκυπρίους, αλλά «ενιαίο κράτος», με αυστηρή τήρηση της
αρχής της πλειοψηφίας, με τους Τουρκοκυπρίους υποβαθμισμένους σε μειονότητα!
Σημειωτέον ότι οι Τούρκοι (Μουσουλμάνοι Τουρκόφωνοι παλαιότερα) ουδέποτε
υπήρξαν «μειονότητα» στην Κύπρο, από το 1571 που ήρθαν στο νησί, δηλ. επί 435
συναπτά έτη. Είναι άραγε δυνατόν να γίνουν τώρα μειονότητα με τη θέλησή τους
και με τις ευλογίες της διεθνούς κοινωνίας;

Όσο για την «ανεξάρτητη επιστημονική ομάδα» (κατά τον καθηγητή Γιώργο
Κασιμάτη, στην «Ελευθεροτυπία», 31-10-2005) των οκτώ εμπειρογνωμόνων
που εκπόνησε την Έκθεση αυτή, αποτελείται – αν δεν κάνω λάθος – από
συνταγματολόγους, διακεκριμένους μεν, αλλά όχι ειδικούς με το πολίτευμα της
ομοσπονδίας σε εθνοτικά διχασμένες κοινωνίες. Αυτό τουλάχιστον προκύπτει από
την ίδια την πρότασή τους, που δείχνει όχι μόνο μη γνώση των αποφάσεων του ΟΗΕ
για το Κυπριακό, αλλά – το κυριότερο – έλλειψη κατανόησης για το πώς
επιλύονται, με δημοκρατικό τρόπο, οι εθνοτικές συγκρούσεις. Είναι σαν να
θέλεις να κατασκευάσεις μια γέφυρα τύπου Ρίου – Αντιρρίου και δεν φωνάζεις να
στη φτιάξουν πεπειραμένοι μηχανικοί-γεφυροποιοί αλλά αρχιτέκτονες-πολεοδόμοι.

Ας δούμε λοιπόν τι θα μας έλεγε μία άλλη επιτροπή σοφών, από νομικούς και
πολιτικούς επιστήμονες, ειδικούς στην επίλυση εθνοτικών διενέξεων όπως το
Κυπριακό (με βάση, εννοείται, τη σύγχρονη έρευνα στον χώρο αυτόν).

Πρώτον, ότι όταν υπάρχει εθνοτική σύγκρουση μισού αιώνα, με ό,τι αυτό
συνεπάγεται (θύματα, τραυματικές εμπειρίες, συγκρουόμενες εθνικές αφηγήσεις,
κ.λπ.) και τα μέρη είναι γεωγραφικώς διαχωρισμένα, τότε ο μόνος τρόπος να
επιλυθεί η διένεξη χωρίς οριστική διχοτόμηση είναι με κάποια μορφή
αποκέντρωσης, όπου κάθε μία από τις κοινότητες θα είναι κύρια στα του οίκου
της. Δηλαδή, επιλύεται μόνο με λύσεις από αυτονομία (π.χ. Τρεντίνο-Άλτο
Άντιτζε στην Ιταλία, Άαλαντ στη Φινλανδία) ή αυτονομίες (π.χ. Ισπανία), ώς
κάποια μορφή ομοσπονδίας (π.χ. Βέλγιο, Ελβετία, Καναδάς). Δεν επιλύεται με
επιβολή του ενός επί του άλλου (όπως Τουρκία – Κούρδοι, Σερβία – Κοσοβάροι,
Ισραήλ – Παλαιστίνιοι).

Δεύτερον, όταν το ποσοστό της μικρότερης και πιο αδύναμης κοινότητας κινείται
στο 15% – 25% και άνω και αυτή διακατέχεται από έντονη αίσθημα ανασφάλειας ως
προς την πολιτισμική της επιβίωση και πολιτική της αποτελεσματικότητα, τότε
συνιστάται λύση που κινείται με όρους «εθνοτικά συναινετικής δημοκρατίας»
(consociational democracy). Πρόκειται για τη μορφή εκείνη της
δημοκρατίας που δεν ακολουθεί το πλειοψηφικό σύστημα, αλλά παραχωρεί
περισσότερη ισχύ στη μικρότερη κοινότητα, από αυτήν που θα της αναλογούσε με
βάση το ποσοστό της επί του πληθυσμού. Άλλωστε αυτή η αρχή είχε γίνει αποδεκτή
στην περίπτωση της Κύπρου ήδη από το 1959, 18 χρόνια πριν υιοθετηθεί και η
αρχή της ομοσπονδίας από τον Μακάριο (1977) την οποία η Επιτροπή και ο κ.
Παπαδόπουλος τώρα φαίνεται ότι απορρίπτουν.

Τρίτον, μία μορφή εθνοτικά συναινετικής δημοκρατίας είναι η ομοσπονδία που
προβλέπει αυξημένη ισχύ στα ομόσπονδα κράτη ή/και στις συστατικές εθνοτικές
κοινότητες της χώρας, δηλαδή «η χαλαρή ομοσπονδία» που βέβαια δεν ισοδυναμεί
με συνομοσπονδία, αλλά αποτελεί κυρίαρχο κράτος. Σε περίπτωση που υπάρχουν
μόνο δύο κύριες εθνοτικές κοινότητες σε μία χώρα κατ’ ανάγκην θα είναι
ισότιμες, άλλο αν στην πράξη η πολυπληθέστερη και ισχυρότερη κοινότητα θα έχει
μεγαλύτερη επιρροή και βαρύτητα, όπως ισχύει σε μια εταιρεία μεταξύ
πρεσβύτερου και νεώτερου εταίρου.

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ανάλυσης
Συγκρούσεων στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Παντείου Πανεπιστημίου.