TPITH AΠOΨH Φοιτητική συμμετοχή και συνδιοίκηση

«Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι τα Πανεπιστήμια και τα TEI δεν είναι αποκομμένα από
την κοινωνική ζωή, όπου υπάρχει ένα ποσοστό διαφθοράς» δήλωσε πρόσφατα
(24-10-2005) η υπουργός Παιδείας κ. Μαριέττα Γιαννάκου, σχολιάζοντας τα όσα
συμβαίνουν αναφορικά με τις σχέσεις καθηγητών και συνδικαλιστών – φοιτητών στα
AEI και TEI και τα οποία είδαν πρόσφατα τα φώτα της δημοσιότητας (βλ. για
παράδειγμα «TA NEA», 22-10-2005). Σωστή η επισήμανση της κ. υπουργού, αλλά
μάλλον μικρής σημασίας για όσους κάνουν πολιτική. Κι αυτό γιατί το ζητούμενο
στο προκείμενο δεν είναι αν υπάρχει διαφθορά στα Πανεπιστήμια ούτε καν αν αυτή
είναι μεγαλύτερη ή μικρότερη απ’ ό,τι στην υπόλοιπη κοινωνία. Αυτό που
ενδιαφέρει είναι αν το υπάρχον εδώ και περίπου 25 χρόνια θεσμικό πλαίσιο έχει
εμποδίσει ή ευνοήσει την ανάπτυξή της και αν κάτι πρέπει να αλλάξει, τι είναι
αυτό και σε ποιο βαθμό.

Όσοι ζουν σήμερα τον χώρο του Πανεπιστημίου βιώνουν καθημερινά την ανυπαρξία
αυτού που κάποτε λέγαμε φοιτητικό κίνημα. Ταυτόχρονα, η δύναμη των
μεγαλοσυνδικαλιστών – εκπροσώπων των φοιτητών είναι σήμερα αδιαμφισβήτητη και
περισσότερο ανεξέλεγκτη από ποτέ. Με άλλη διατύπωση: ανύπαρκτο φοιτητικό
κίνημα, «απόντες» φοιτητές, παντοδύναμοι συνδικαλιστές!

Φαινομενικά αντιφατικό το γεγονός, απόλυτα ωστόσο κατανοητό με βάση τα
ισχύοντα μετά το 1982 για τη φοιτητική συμμετοχή και τη συνδιοίκηση. Για να
είμαστε ωστόσο δίκαιοι, όπως και στην υπόλοιπη κοινωνία έτσι κι εδώ, η
διαπλοκή χρειάζεται δύο! Συνδικαλιστές – φοιτητές από τη μια, καθηγητές με
φιλοδοξίες, συνήθως διοικητικές αλλά όχι μόνο, από την άλλη. Όμως αυτό που
πάλι πρέπει να ενδιαφέρει όσους χαράζουν πολιτική δεν είναι απλά η διαπίστωση
του γεγονότος. Πρέπει να είναι ότι αυτό ακριβώς το υπάρχον θεσμικό πλαίσιο
είναι που έφερε αυτούς τους δύο πόλους τόσο κοντά. Το θεσμικό πλαίσιο, το
οποίο όλα αυτά τα χρόνια λειτούργησε ως θερμοκήπιο όπου μέσα του αναπτύχθηκε η
διαφθορά και η διαπλοκή. Οι μεν χρειάζονται τους δε και αντίστροφα. Γι’ αυτό,
το θεσμικό αυτό πλαίσιο πρέπει άμεσα να αλλάξει!

Ας είμαστε ειλικρινείς: H παρέμβαση σήμερα των φοιτητών – συνδικαλιστών στα
δρώμενα του Πανεπιστημίου επικεντρώνεται στην ανακατανομή της εξουσίας ανάμεσα
στις αντίπαλες ομάδες καθηγητών. Συνήθως κορυφώνεται στις εκλογές οργάνων
διοίκησης, δηλαδή προέδρων Τμημάτων, κοσμητόρων και πρυτάνεων. Εκεί εκπρόσωποι
(φοιτητές) και υποψήφιοι για διοικητικές θέσεις (καθηγητές) διαπραγματεύονται
ψήφους και ανταλλάγματα. Το μεγάλο ειδικό βάρος των φοιτητών στην εκλογή
οργάνων οφείλεται στο γεγονός ότι, βοηθούντος του νόμου και των υψηλών
ποσοστών συμμετοχής (80% των μελών του ΔΕΠ για την εκλογή οργάνων και 50% για
τη συμμετοχή τους στα όργανα), είναι η μοναδική δεξαμενή η οποία μπορεί να
δώσει συμπαγή και συντεταγμένη ψήφο. Αυτό ακριβώς πρέπει να αλλάξει:
χρειάζεται τώρα, δίχως άλλη καθυστέρηση, αποφασιστική μείωση των ποσοστών και
συμμετοχή όλων των φοιτητών με άμεση ψηφοφορία στις εκλογές διοικητικών
οργάνων.

Το πρόβλημα της φοιτητικής συμμετοχής στα όργανα συνδιοίκησης έχει δύο
διαστάσεις. H μία αφορά ποσοστά, αφορά το μέγεθος της συμμετοχής. H άλλη αφορά
το αντικείμενο της φοιτητικής συμμετοχής, την ουσία της συνδιοίκησης. H
συμμετοχή των συνδικαλιστικών εκπροσώπων στην εκλογή διοικητικών οργάνων
γίνεται στη χώρα μας με παγκοσμίως μοναδικά υψηλά ποσοστά. Το γεγονός αυτό
έχει συχνά ως βασική αλλά άμεση συνέπεια μικρές μειοψηφίες καθηγητών σε
συμμαχία με φοιτητές – συνδικαλιστές να κρίνουν τις εκλογές οργάνων διοίκησης.
Με τον τρόπο αυτό μπορεί κάθε αξιοκρατική επιλογή για την πορεία ενός
Τμήματος, Πανεπιστημίου κ.λπ. να ακυρώνεται, γιατί εύκολα βρίσκονται ανάμεσα
στους καθηγητές εκείνοι οι λίγοι που μέσα από ένα πλέγμα παροχών, προσφορών,
εξυπηρετήσεων, διευκολύνσεων κ.λπ. καταφέρνουν να αποσπάσουν την ψήφο της
φοιτητικής εκπροσώπησης. Από την άλλη μεριά, οι συνδικαλιστές – εκπρόσωποι
συμμετέχουν, με βάση τον νόμο, με δικαίωμα ψήφου στη λήψη αποφάσεων για θέματα
των οποίων συχνά έχουν απόλυτη άγνοια. H δυνατότητα συμμετοχής με ψήφο στην
κατάρτιση προγραμμάτων σπουδών, στην έγκριση υποβολής ερευνητικών προτάσεων
και προγραμμάτων, στις προκηρύξεις θέσεων μελών ΔΕΠ μέχρι και στη δυνατότητα
(έμμεσης) συμμετοχής με ψήφο και στην εκλογή καθηγητών (!) συμπληρώνουν το
σκηνικό του παραλόγου.

Συνοψίζοντας, το πρόβλημά μας έχει διπλή διάσταση. Δεν αφορά μόνο τα ποσοστά
συμμετοχής, όσο κι αν αυτό είναι σήμερα το κυρίαρχο. Τα ποσοστά αυτά
επιβάλλεται να μειωθούν άμεσα. Ούτε όμως το πρόβλημα εξαντλείται στο θέμα –
κορωνίδα της διαπλοκής, που ακούει στο όνομα εκλογή οργάνων διοίκησης,
προέδρων Τμημάτων – κοσμητόρων – πρυτάνεων, όπου το καθεστώς της συμπαγούς και
συντεταγμένης κομματικής ψήφου πρέπει να καταργηθεί. Έχει επιπρόσθετα να κάνει
και με άλλα πολύ σημαντικά ζητήματα, έχει να κάνει με το ποια θέματα και με
ποιο τρόπο επιτρέπεται να τα επηρεάζει η φοιτητική ψήφος. Όσο κι αν η
τοποθέτηση αυτή στο σημερινό σουρεαλιστικό περιβάλλον των ελληνικών
Πανεπιστημίων μπορεί να θεωρηθεί προχωρημένη, λόγοι στοιχειώδους ακαδημαϊκής
δεοντολογίας επιβάλλουν να προχωρήσει η συζήτηση και σ’ αυτήν την κατεύθυνση.

Ο Στέλιος Δ. Κατρανίδης είναι καθηγητής του Τμήματος Οικονομικών
Επιστημών του Πανεπιστημίου Μακεδονίας.