H απειλή του Aτλαντικού

Το βράδυ της 31ης Οκτωβρίου 1755, η Λισαβώνα ήταν μια από τις πιο
φημισμένες πόλεις του κόσμου. Ήταν η πρωτεύουσα μιας αναπτυσσόμενης
αυτοκρατορίας, η οικοδέσποινα του πλούτου, των τεχνών και του πολιτισμού. Όμως
πριν περάσουν 24 ώρες, η πρωτεύουσα της Πορτογαλίας είχε ερημώσει και δεκάδες
χιλιάδες άνθρωποι κείτονταν νεκροί στους δρόμους και τις ακτές. H καταστροφή
ξεκίνησε από τα βάθη του Ατλαντικού.

Ήταν ένας από τους σφοδρότερους σεισμούς που καταγράφηκαν ποτέ. Παρ’ όλο που
εκείνη την εποχή δεν υπήρχαν τα κατάλληλα επιστημονικά όργανα για να
προσδιορίσει κανείς το μέγεθος ενός σεισμού, οι επιστήμονες είναι πεπεισμένοι
ότι τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή, μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα δυτικά από
τις πορτογαλικές ακτές, εκδηλώθηκε ένας σεισμός μεγέθους 8,7 βαθμών της
Κλίμακας Ρίχτερ, που ήταν ίσαμε 30 φορές ισχυρότερος από εκείνον που
κατέστρεψε το 1906 το Σαν Φρανσίσκο. Ακόμη και το νερό στις λίμνες της
Σκανδιναβίας, της Ελβετίας και της Βόρειας Ιταλίας «ταρακουνήθηκε».

Μέσα σε μια ώρα από την εκδήλωση του σεισμού, τρία μεγάλα κύματα ύψους άνω των
13 μέτρων όρμησαν στις εκβολές του ποταμού Τάγου και διείσδυσαν με ορμή στην
ενδοχώρα. Τα κτίρια, που ήταν ήδη ετοιμόρροπα, κατέρρευσαν και από τον φονικό
συνδυασμό του σεισμού και του τσουνάμι εκτιμάται πως πνίγηκαν και σκοτώθηκαν
έως 75.000 άνθρωποι. Την ίδια στιγμή τα παλιρροϊκά κύματα χτυπούσαν τις νότιες
ακτές της Ισπανίας, το Μαρόκο, τη Μαδέρα και τις Αζόρες φθάνοντας μέχρι την
άλλη πλευρά του Ατλαντικού, στις Αντίλλες της Καραϊβικής. Εκεί είχαν ύψος 7
μέτρων. Μικρότερα τσουνάμι έφθασαν στις ακτές του Καναδά, της Γαλλίας, του
Βελγίου, της Ολλανδίας, της Ιρλανδίας και της Αγγλίας.

Σύστημα προειδοποίησης. Σήμερα, που συμπληρώθηκαν 250 χρόνια από εκείνη
τη φοβερή καταστροφή, η ανησυχία των επιστημόνων για τους κινδύνους που μπορεί
να προκύψουν από τον Ατλαντικό Ωκεανό δεν έχει καταλαγιάσει. Σύμφωνα με την
επιστημονική επιθεώρηση «New Scientist», η Εθνική Διεύθυνση για τον Ωκεανό και
την Ατμόσφαιρα (ΝΟΟΑ) που εδρεύει στις ΗΠΑ ανακοίνωσε πρόσφατα την πρόθεσή της
να προχωρήσει στην τοποθέτηση ενός συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης για τα
τσουνάμι του Ατλαντικού Ωκεανού. Το σύστημα θα αποτελείται από πέντε ειδικούς
πλωτήρες οι οποίοι χρησιμοποιούν ανιχνευτές πίεσης για να καταμετρούν τις
αλλαγές στο βάθος του νερού.

Στο μεταξύ η καναδική κυβέρνηση αποφάσισε να προχωρήσει στην αγορά ενός
υπερυπολογιστή που θα είναι ικανός να προσομοιώσει την επίδραση ενός τσουνάμι
στις ακτές της χώρας. Στη Νιγηρία, οι επιστήμονες έχουν κάνει έκκληση για την
εγκατάσταση συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης και τον περασμένο Ιούνιο οι
αρμόδιες αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου εκπόνησαν μια εμπεριστατωμένη μελέτη για
το πόσο κινδυνεύει η χώρα από την εμφάνιση ενός τσουνάμι.

Σημαντική απειλή. Το ερώτημα όμως που γεννιέται είναι κατά πόσο μπορεί
να προκύψει μια σοβαρή απειλή από τα βάθη του Ατλαντικού Ωκεανού. Ο πυθμένας
του Ατλαντικού θεωρείται λιγότερο επιρρεπής στην εμφάνιση σεισμών που μπορεί
να προκαλέσουν μεγάλα τσουνάμι συγκριτικά με τον Ειρηνικό ή τον Ινδικό Ωκεανό.
Επιπλέον, μόνο το 2% των μεγάλων παλιρροϊκών κυμάτων που έχουν καταγραφεί,
προκλήθηκαν στη λεκάνη του Ατλαντικού. Έστω όμως κι έτσι, ο ΝΟΟΑ θεωρεί
ιδιαίτερα σημαντική την απειλή από τον Ατλαντικό και επείγεται να εγκαταστήσει
το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης μέσα στους επόμενους 18 μήνες. Στο μυαλό
των επιστημόνων έρχεται και το παράδειγμα της 18ης Νοεμβρίου 1929, όταν ένας
σεισμός μεγέθους 7,2 βαθμών σημειώθηκε 300 χιλιόμετρα νότια της Νέας Γης, στον
Καναδά. Ο σεισμός προκάλεσε υποθαλάσσια κατολίσθηση (μετατοπίσθηκε υλικό με
όγκο 200 κυβικών χιλιομέτρων) με αποτέλεσμα να εκτοπιστούν τεράστιες ποσότητες
νερού και να δημιουργηθούν τσουνάμι ύψους 13 μέτρων τα οποία προκάλεσαν τον
θάνατο 28 ανθρώπων στη Νέα Γη και τη Νέα Σκωτία.

Επιπλέον υπάρχουν ενδείξεις για έναν μεγάλο κατακλυσμό που χτύπησε τη Βρετανία
το 1607. Σύμφωνα με τον Σίμον Χάσλετ από το Πανεπιστήμιο Bath Spa στη Βρετανία
και τον Τεντ Μπράιαντ του Πανεπιστημίου Wollongong στη Νέα Νότια Ουαλία της
Αυστραλίας, στις 30 Ιανουαρίου εκείνης της χρονιάς, ένα κύμα 7,5 μέτρων
ερήμωσε το Κανάλι του Μπρίστολ, προκαλώντας τον θάνατο τουλάχιστον 2.000
ανθρώπων. Αν και κανείς δεν αμφισβητεί ότι το γεγονός αυτό πράγματι συνέβη,
ωστόσο, τα αίτια που το προκάλεσαν παραμένουν αδιευκρίνιστα.

Τσουνάμι 100 μέτρων από κατάρρευση ηφαιστείου!

Τσουνάμι ύψους 13 μέτρων μπορούν να προκληθούν στον Ατλαντικό Ωκεανό και να πλήξουν τις ευρωπαϊκές ακτές σύμφωνα με ορισμένους επιστήμονες

Ακόμη και σε ύψος 100 μέτρων θα μπορούσαν να φθάσουν τα κύματα αν κάτι
πάει «στραβά» στα Κανάρια Νησιά. Στο νησί Λα Πάλμα υπάρχει το ηφαίστειο
Κούμπρε Βιέχα. H δυτική του πλευρά είναι ασταθής και κάποια στιγμή αναμένεται
να καταρρεύσει με αποτέλεσμα να πέσουν στη θάλασσα 500 κυβικά χιλιόμετρα
πετρωμάτων με καταστροφικές συνέπειες. Οι Στιβ Γουάρντ και Σάιμον Ντέι από το
Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στη Σάντα Κρουζ προβλέπουν ότι αν η κατάρρευση
γίνει μονομιάς, τότε θα σχηματιστεί ένας αρχικός όγκος νερού ύψους 900 μέτρων
από τον οποίο θα ξεπηδήσουν κύματα 20 μέτρων που θα πλήξουν τις ανατολικές
ακτές της Βορείου Αμερικής. Την ίδια στιγμή θα δημιουργηθούν κύματα ύψους 7
έως 10 μέτρων που θα κατευθυνθούν προς την ευρωπαϊκή ακτογραμμή. H περιοχή που
θα πληρώσει το βαρύτερο τίμημα θα είναι τα ίδια τα Κανάρια Νησιά που θα
πληγούν από κύματα ύψους 100 μέτρων. Δεκάδες μέτρα ύψος θα έχουν άλλωστε και
τα κύματα που θα ορμήσουν στη Βορειοδυτική Αφρική και τη Βόρεια Βραζιλία.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου