TPITH AΠOΨH Eκπαίδευση… ιστορικής σύγχυσης!

Τα τελευταία χρόνια η ιστορική παιδεία της νέας γενιάς βρίσκεται στο
«στόχαστρο» της δημοσιότητας με διάφορες αφορμές. Τη νέα σχολική χρονιά επειδή
το μάθημα της Ιστορίας δεκάδες χιλιάδες μαθητές μας δεν το διδάσκονται από
τους καθ’ ύλην αρμόδιους φιλολόγους και ιστορικούς αλλά από καθηγητές γαλλικής
και γερμανικής γλώσσας. Άλλοτε εξαιτίας της τεράστιας αποτυχίας στις
Πανελλήνιες Εξετάσεις όπου στην Ιστορία της B’ και της Γ’ Λυκείου
βαθμολογούνται κάτω από τη βάση το 50% έως και 70% των μαθητών. Άλλοτε
εξαιτίας των… μαργαριταριών που αλιεύονται κάθε χρόνο από τα γραπτά των
μαθητών στο μάθημα της Ιστορίας από διάφορους ερανιστές και παρουσιάζονται
προς τέρψιν – ή, παρ’ ελπίδα, προς προβληματισμό – του αναγνωστικού κοινού.

Άλλοτε τέτοιες ημέρες που γιορτάζουμε κάποια εθνική επέτειο. Ιδιαίτερα με
αφορμή τις… απίθανες απαντήσεις των μαθητών για την επέτειο της 28ης
Οκτωβρίου του 1940, τον ηρωικό αγώνα του ελληνικού λαού εναντίον των Ιταλών
και των Γερμανών κατακτητών και την Εθνική Αντίσταση το 1941-1945.

Οι σχολιαστές, κυρίως των ηλεκτρονικών ΜΜΕ, εκμεταλλεύονται δεόντως κατά
καιρούς τα «μαργαριτάρια» των μαθητών π.χ. στην κλασική ερώτηση «ξέρετε τι
γιορτάζουμε την 28η Οκτωβρίου;» και βρίσκουν ευκαιρία να ξεσκονίσουν τα ρεφρέν
τους για τις «ευθύνες των εκπαιδευτικών» και την «αμορφωσιά των σημερινών
μαθητών». Μαθημένοι στην παραγωγή εξαιρετικών κοινοτοπιών «πετροβολούν»
γενικώς και αδιακρίτως το σχολείο και τα ζωντανά του στοιχεία ως αστοιχείωτα,
κρύβοντας επιμελώς και υποκριτικά την επίδραση που προκαλούν στη διαμόρφωση
της προσωπικότητας των μαθητών τα δικά τους «τηλεοπτικά σκουπίδια». Ας το
επαναλάβουμε για μια ακόμη φορά για να μην το ξεχνούν: ο «δικός τους»
«έγχρωμος» Γκλέτσος «έφαγε» τον Γλέζο της Ιστορίας! Γιατί είναι αλήθεια ότι το
σφυροκόπημα των παιδιών από την τηλεόραση αρχίζει πολύ νωρίς και αυτά που
φτάνουν σήμερα στο σχολείο είναι συχνά «μπουκωμένα» από τη μικρή οθόνη, ήδη
από την τρυφερότερη ηλικία τους. Ένα νέο ανθρωπολογικό δεδομένο είναι ότι
συχνά, πριν μιλήσουν, στέκονται μπροστά στην οθόνη. Στο σχολείο συναντάμε ήδη
αυτά τα «παιδιά της τηλεόρασης». Κατανοούμε λοιπόν γιατί πολλοί καθηγητές
οδηγούνται στο πικρό συμπέρασμα ότι τα άτομα που έχουν μπροστά τους «δεν είναι
πια μαθητές», «δεν ακούνε πια».

Αλλά μήπως με όλα τα παραπάνω υπονοούμε ότι η εκπαίδευση που λαμβάνουν τα
παιδιά μας είναι αθώα;

Κάθε άλλο. Τα βιβλία και οι όροι διδασκαλίας της Ιστορίας φανερώνουν, ίσως,
περισσότερο από κάθε τι άλλο, τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν οι
υπεύθυνοι του ΥΠΕΠΘ την εκπαιδευτική διαδικασία, καθώς πριμοδοτούν μια
επιδερμική συσσώρευση ενός όγκου ασύνδετων μεταξύ τους γνώσεων.

Να μιλήσουμε για την εξεταστέα ύλη που αποτελεί πραγματικά μνημείο ιστορικής
λοβοτομής; Μπορεί να επέρχεται σύγχυση στους μαθητές, να μην μπορεί να
ολοκληρωθεί η ύλη με όρους παιδαγωγικούς, μπορεί να ξεπερνάει η έκταση της
διδακτέας ύλης τις δυνατότητες αφομοίωσης των μαθητών, μπορεί τα βιβλία να
είναι πυκνογραφημένα, συμπυκνωμένα, δυσνόητα σε βαθμό που η μελέτη του
μαθήματος της Ιστορίας να απωθεί τους μαθητές από την πληρέστερη γνώση της,
όμως, εξυπηρετούνται οι εξεταστικοί μηχανισμοί.

Ωστόσο, όπως πολύ σωστά επισημαίνει και η ιστορικός Δήμητρα Λαμπροπούλου, και
αυτή η διαπίστωση είναι ελλιπής αναφορικά με το ερώτημα που μας απασχολεί.
Γιατί η σχέση που τα παιδιά διαμορφώνουν με την Ιστορία εντάσσεται στην
ευρύτερη στάση που η κοινωνία επιφυλάσσει στην ιστορική γνώση. Στο κλίμα της
εποχής ευδοκιμεί η υποταγή σ’ ένα παρόν που θεωρείται αυτονόητο και δεδομένο,
ενώ συγχρόνως εκχερσώνονται τα ερωτήματα που μπορούν να υπονομεύσουν αυτή την
εικόνα. Αν δεχτούμε ότι η άγνοια του παρελθόντος δεν προκαλεί μόνο συγχύσεις
στη γνώση του παρόντος αλλά και υπονομεύει κάθε δυνατότητα δράσης στο παρόν,
τότε πρέπει να αναρωτηθούμε όχι μόνο για τις ανιστόρητες απαντήσεις λίγων
μαθητών αλλά και για το αν η ιστορική γνώση των υπολοίπων πολλών συμβάλλει
στην ανάληψη τέτοιας δράσης. Αν τους βοηθά να γίνουν εξερευνητές του ζωντανού
κόσμου και όχι ξεσαβανωτές των νεκρών. Αν, με άλλα λόγια, η γνώση τους για την
Ιστορία αποτελεί προϋπόθεση για την ανάπτυξη της κριτικής τους συνείδησης και
πρακτικής.

Διαφορετικά για το μόνο που μπορούμε να είμαστε σίγουροι είναι ότι το ελληνικό
εκπαιδευτικό σύστημα έχει εφεύρει την καλύτερη και «αποδοτικότερη» εκχέρσωση
της ιστορικής γνώσης από τα κεφάλια των μαθητών.