TPITH AΠOΨH Ό,τι φάμε, ό,τι πιούμε…

Την περασμένη εβδομάδα δημοσιεύθηκε στις Βρυξέλλες η έκθεση του τρίτου
τριμήνου για την οικονομία της ευρωζώνης. Ενδείξεις ενδυνάμωσης της ανάκαμψης
κατά το δεύτερο μισό του έτους διαπιστώνει εκεί η Επιτροπή, επισημαίνοντας
ιδίως την αύξηση της βιομηχανικής παραγωγής, την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των
επιχειρήσεων και τη διατήρηση ευνοϊκών συνθηκών χρηματοδότησης. H μεγάλη
αύξηση των τιμών του πετρελαίου όμως θέτει σε κίνδυνο αυτήν τη θετική εξέλιξη,
όπως παρατηρεί. H πρόβλεψή της για τη φετινή μεγέθυνση της οικονομίας στην
ευρωζώνη περιορίζεται έτσι σε ένα 1,2%, όσο ήταν το πρώτο εξάμηνο.

Ταυτόχρονα, εδώ δημοσιευόταν από το υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών μια
πολύ περισσότερο αισιόδοξη έκθεση για την ελληνική οικονομία: παρά τις
αντίθετες προβλέψεις (της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, του ΟΟΣΑ, του ΔΝΤ) για
σημαντική επιβράδυνση και παρά την άνοδο των τιμών του πετρελαίου, γράφουν με
ικανοποίηση οι συντάκτες της, είχαμε ρυθμό αύξησης του ΑΕΠ 3,6% το πρώτο
εξάμηνο και τόσος θα διατηρηθεί για ολόκληρο τον χρόνο. Πώς εξηγείται αυτή η
διαφορά; Από τους τρεις θετικούς παράγοντες που αναφέρει η έκθεση για την
ευρωζώνη, στην Ελλάδα ισχύουν μόνο τα φθηνά επιτόκια, αφού βιομηχανική
παραγωγή και επιχειρηματικό κλίμα υποχωρούν συνεχώς. Έχουμε, βέβαια, αξιόλογη
αύξηση των εξαγωγών και των εισπράξεων από τον τουρισμό και τη ναυτιλία, αλλά
και στην ευρωζώνη η πορεία των εξαγωγών είναι ανοδική. Βλέπουμε επίσης ισχυρές
ενδείξεις βελτιωμένης κερδοφορίας των επιχειρήσεων (αύξηση καθαρών κερδών
34,6% κατέγραψαν το πρώτο τρίμηνο οι εισηγμένες στο Χρηματιστήριο εταιρείες),
αλλά και στην ευρωζώνη τα επιχειρηματικά κέρδη ανεβαίνουν, θεαματικά σε πολλές
περιπτώσεις.

H μεγάλη διαφορά βρίσκεται στην ιδιωτική κατανάλωση: το πρώτο εξάμηνο
εξακολουθούσε σ’ εμάς να αυξάνεται με ετήσιο ρυθμό 3,9%, σύμφωνα με τους
εθνικούς λογαριασμούς, ενώ στην ευρωζώνη υποχώρησε κάτω από 1%, συρρίκνωση η
οποία αποδίδεται κυρίως στο πετρέλαιο. Αντίθετα, οι επενδύσεις οι οποίες στην
ευρωζώνη, αν και με απογοητευτικά χαμηλούς ρυθμούς, αυξάνονται, εμφάνισαν στην
Ελλάδα μείωση 2,8% το πρώτο εξάμηνο φέτος – αποτέλεσμα των δραστικών περικοπών
στο Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων αλλά και της πτωτικής τάσης στον ιδιωτικό
τομέα. Στο υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών αναμένουν μερική αντιστροφή το
δεύτερο εξάμηνο: την κατανάλωση να προσγειώνεται σε μια αύξηση 3,2% για
ολόκληρο το έτος και τον ρυθμό μεταβολής των επενδύσεων να γίνεται θετικός,
1%. Για το 2006 μάλιστα βλέπουν με αισιοδοξία τις επενδύσεις να αυξάνονται και
πάλι κατά 5,7% και την κατανάλωση να συνεχίζει με 3,2%, όπως φέτος.

Αν για μια τέτοια επενδυτική ανάκαμψη ενδείξεις ακόμα δεν υπάρχουν, η
διατήρηση ενός ισχυρού ρυθμού ανόδου της κατανάλωσης φαίνεται εξασφαλισμένη
όσο δεν ανατρέπεται η ακολουθούμενη οικονομική πολιτική. Τον τροφοδοτεί ο
διαρκώς διευρυνόμενος δανεισμός των νοικοκυριών αφενός και η δημοσιονομική
πολιτική που παραμένει επεκτατική αφετέρου. Μπορεί η μεγάλη μείωση των
δημοσίων επενδύσεων να σημαίνει απώλεια εισοδημάτων και απασχόλησης,
υπεραντισταθμίζεται όμως από την αύξηση των πρωτογενών δαπανών του τακτικού
προϋπολογισμού. Επιπλέον, η εκρηκτική διόγκωση της φοροδιαφυγής μεταφράζεται
και αυτή σε πρόσθετα εισοδήματα, που διοχετεύονται στην κατανάλωση.

Το πρόβλημα είναι ότι μια αύξηση του εθνικού προϊόντος που στηρίζεται στην
κατανάλωση, η οποία χρηματοδοτείται ολοένα περισσότερο με δανεισμό, δεν μπορεί
να διατηρηθεί. Αυτό είναι προφανές σε μια χώρα που έχει μεγάλο δημόσιο
έλλειμμα και δημόσιο χρέος τόσο υψηλό, ώστε ο προϋπολογισμός να πρέπει να
πληρώνει για τους τόκους του σήμερα το 5,5% του ΑΕΠ, όσα δίνει για την παιδεία
και την υγεία μαζί. Και κινδυνεύει τα επόμενα χρόνια να πρέπει με υψηλότερα
επιτόκια να πληρώνει περισσότερα, όταν οι ανάγκες για την υγεία, την παιδεία
και τις συντάξεις θα γίνονται διαρκώς μεγαλύτερες. Γι’ αυτό επιβάλλεται να
μειωθεί το έλλειμμα, αλλά και το χρέος.

Από εδώ εκκινούν οι αντιρρήσεις του επιτρόπου Χοακίν Αλμούνια και της
Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας για το λογιστικό εργαλείο της «τιτλοποίησης»
μελλοντικών εισπράξεων φόρων που θέλει να χρησιμοποιήσει ο υπουργός
Οικονομικών Γιώργος Αλογοσκούφης για να εμφανίσει μικρότερα τα ελλείμματα του
2005 και του 2006. Διότι τα έσοδα αυτά που θα γραφτούν τώρα θα λείψουν από το
2007 και μετά, τότε που θα εισπράττονται.

Για επεκτατική δημοσιονομική πολιτική επικρινόταν και η προηγούμενη κυβέρνηση
του ΠΑΣΟΚ. Αλλά τότε τα φορολογικά έσοδα αυξάνονταν κανονικά, γίνονταν μεγάλες
επενδύσεις και ο υπουργός της εποχής Νίκος Χριστοδουλάκης ήθελε να ελπίζει ότι
από θέσεις υψηλότερης ανάπτυξης θα αντιμετωπιζόταν μελλοντικά ευχερέστερα η
δημοσιονομική προσαρμογή. Αν εκείνη η θέση ήταν αμφισβητήσιμη, πόσο μάλλον η
σημερινή κυβερνητική επιχειρηματολογία, που βαφτίζει «ανάπτυξη» την αύξηση της
κατανάλωσης και «κοινωνική συνοχή» την άρνηση κάθε πολιτικής και δημόσιας
διαπραγμάτευσης για τον καταμερισμό του κόστους της προσαρμογής ώστε να
εξασφαλισθούν οι βασικές κοινωνικές ανάγκες.