Δρόμοι

Ο συγγραφέας…

… Πολ Μπροκς έχει μια φίλη που πάσχει από σχιζοφρένεια. Φωνές ψιθυρίζουν
γύρω από το κεφάλι της. Μοχθηρές δυνάμεις ξεπηδούν μέσα από το Ίντερνετ για να
κυριέψουν τη σκέψη της. Αντιστέκεται, αλλά κοιτάζοντας στον καθρέφτη συχνά δεν
βλέπει τίποτα παραπάνω από μια άδεια μηχανή. Είναι μια ψυχωτική αυταπάτη (αλλά
κλείνει μέσα της και κάποια δόση αλήθειας). Κοιτάζουμε στον δικό μας καθρέφτη.
Τι άλλο βλέπουμε έξω από τον μηχανισμό; Το πρόσωπό μας είναι μια ζωντανή
συσκευή που συνδέεται με ένα οστέινο κουτί. Μπορεί να φανταζόμαστε πως η σκέψη
μας είναι κλεισμένη μέσα σε αυτό το κουτί. Όμως, αν κοιτάξουμε μέσα του, δεν
θα βρούμε παρά άλλον έναν μηχανισμό. Μέσα σε κάθε κύτταρο υπάρχουν άλλες
πολύπλοκες συσκευές. Δεν θα βρούμε κανέναν εκεί μέσα. Τότε λοιπόν πώς ξεπηδάει
μέσα από τη σκοτεινιά αυτού του κουτιού η επίγνωση πως είμαστε «εμείς»; Εδώ
βρισκόμαστε μπροστά σε ένα αίνιγμα. Κανείς δεν έχει καταφέρει μέχρι τώρα να
εξηγήσει πώς από το υλικό του εγκεφάλου ξεπηδάει αυτό που λέμε επίγνωση. H
μετάλλαξη της σάρκας σε πνεύμα είναι μια αλχημεία που ξεφεύγει από τις
δυνατότητες της ανθρώπινης νόησης.

Ο ψυχολόγος…

… Τζούλιαν Τζέινς υποστηρίζει πως μόνο μετά τη δεύτερη χιλιετία προ Χριστού
τα ανθρώπινα όντα άρχισαν να αισθάνονται πως ήταν τα ίδια υπεύθυνα για τις
σκέψεις και τα έργα τους. Πρωτύτερα, η συμπεριφορά τους «κατευθυνόταν» από
φωνές υπερφυσικές. Ο Αχιλλέας και ο Αγαμέμνονας ήταν ανδρείκελα των θεών.

H βιολογική…

… βάση της επίγνωσης έχει μεγάλες κοινωνικές και ηθικές προεκτάσεις, που
αγγίζουν τις συζητήσεις για τις αμβλώσεις, την κλωνοποίηση και τη
βλαστοκυτταρική έρευνα. Πότε αποκτάει ηθική υπόσταση ένα ανθρώπινο έμβρυο, στο
ταξίδι του από το ανεγκέφαλο τσαμπί κυττάρων του γονιμοποιημένου ωαρίου μέχρι
το αξιαγάπητο νεογέννητο πλάσμα; Δυστυχώς, η επιστήμη δεν προσφέρει
ικανοποιητική απάντηση, παρατηρεί ο Πολ Μπροκς. Τέσσερις εβδομάδες μετά τη
σύλληψη αρχίζει να αναπτύσσεται ένας πρωτόγονος εγκέφαλος με τις βασικές δομές
του ώριμου εγκεφάλου. Δυο εβδομάδες αργότερα, τα κύτταρα παρουσιάζουν
στοιχειώδη ηλεκτρική δραστηριότητα -αλλά πάντως λιγότερο συγκεκριμένη από την
αντίστοιχη δραστηριότητα στο νευρικό σύστημα μιας γαρίδας. Στην ηλικία των
είκοσι τριών εβδομάδων, το έμβρυο διαθέτει ήδη ένα βιώσιμο νευρικό σύστημα.
Όλα είναι στη θέση τους για να αναπτυχθεί ένα σκεπτόμενο και συνειδητό
ανθρώπινο ον.

Τι λείπει;…

… Δεν υπάρχει η ικανότητα για επίγνωση του εαυτού. Όπως σε ένα κομπιούτερ,
τα κομμάτια του συστήματος είναι όλα έτοιμα να λειτουργήσουν, αλλά απουσιάζει
το απαραίτητο πρόγραμμα λειτουργίας. Πολλοί ψυχολόγοι και φιλόσοφοι
υποστηρίζουν πως η επίγνωση παρουσιάζεται σε πλήρη άνθηση μόνο με την
κατάκτηση της γλώσσας. Τα ζώα έχουν δική τους γλώσσα. Άραγε τι σημαίνει αυτό;
Ότι είναι ηθικά πιο απαράδεκτο να τρώμε ζώα παρά μωρά; «Καθρέφτη, καθρεφτάκι
μου, βλέπεις κανέναν εκεί μέσα;».