Δύο μοντέλα για τη μείωση των φόρων στην Eυρώπη

Οι φόροι διχάζουν την Ευρώπη. Από τα Ουράλια ώς τις ακτές του Ατλαντικού και
από τη Μεσόγειο ώς τη Σκανδιναβία, δύο πολιτικές συγκρούονται για τους φόρους.
Νεοφιλελεύθεροι και σοσιαλδημοκράτες βρίσκονται αντιμέτωποι στο πεδίο των
μεγάλων ανατροπών που έρχονται στη φορολογία εισοδήματος και στα κέρδη των
επιχειρήσεων.

H μία πλευρά (νεοφιλελεύθεροι) ζητά μείωση των φόρων για τα υψηλά εισοδήματα
ανεξάρτητα από την πηγή προέλευσής τους και λιγότερους φόρους για τα κέρδη των
επιχειρήσεων (διανεμόμενα και μη). Το μοντέλο ενός ενιαίου φορολογικού
συντελεστή για όλα τα εισοδήματα (Flat Tax) «συγκινεί» μερίδα των υποστηρικτών
της νεοφιλελεύθερης πλευράς. Στην άλλη όχθη (σοσιαλδημοκράτες) θεωρούν
αναγκαία τη μείωση της φορολογίας για τα εισοδήματα από εργασία καθώς και για
τα επιχειρηματικά κέρδη που προορίζονται για επενδύσεις. Ζητούν, μάλιστα, την
αύξηση της φορολογίας για τα κέρδη που διανέμονται ως εισόδημα από μετοχές.

Ποιοι θα «πληρώσουν»;

Ποιοι, όμως, θα πληρώσουν το μάρμαρο; Πώς θα καλυφθούν οι απώλειες των εσόδων
που θα προέλθουν από τη μείωση της φορολογίας στα εισοδήματα και στις
επιχειρήσεις; Θα αυξηθούν οι έμμεσοι φόροι, όπως ο ΦΠΑ, πρόταση που -αν και
όχι σε γενικευμένη έκταση -περιλαμβάνεται σε νεοφιλελεύθερα προγράμματα για τη
φορολογία; Στο ζήτημα αυτό, οι σοσιαλδημοκράτες κινούνται σε άλλες
κατευθύνσεις. H αύξηση της φορολογίας για υψηλά εισοδήματα που προτείνεται από
μερίδα σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων στην Ευρώπη, καθώς και για τα εισοδήματα
από μετοχές, είναι μία από αυτές.

Κόντρα και στην Ελλάδα

H μάχη έχει ανάψει «για τα καλά» και στην Ελλάδα. Αναμένεται, μάλιστα, να
κορυφωθεί τους επόμενους μήνες, αφού οι αλλαγές στη φορολογία θα αποτελέσουν
πεδίο έντονης αντιπαράθεσης μεταξύ των δύο μεγάλων κομμάτων, N.Δ. και ΠΑΣΟΚ,
στις επόμενες εκλογές.

H κυβέρνηση της N.Δ. έσπευσε να υιοθετήσει, έστω και με παραλλαγές, τη
νεοφιλελεύθερη «γραμμή» της εφαρμογής ενός ενιαίου συντελεστή για τη φορολογία
των εισοδημάτων. Ένας συντελεστής της τάξεως του 25% και ένας ακόμη
υψηλότερος, αλλά χαμηλότερος από τον σημερινό ανώτατο συντελεστή φορολογίας
εισοδήματος 40%, είναι ο μακροπρόθεσμος στόχος της κυβέρνησης, όπως
διευκρίνισε ο υπουργός Οικονομίας και Οικονομικών κ. Γιώργος Αλογοσκούφης.

Το μοντέλο του ενός συντελεστή στη φορολογία εισοδήματος εφαρμόζεται αυτή τη
στιγμή μόνο στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης (Εσθονία, Ρωσία). Όμως, την
εφαρμογή του προτείνει μερίδα συντηρητικών κομμάτων στη Δυτική Ευρώπη. Για
παράδειγμα, στη Γερμανία η πρόταση του κ. Κίρχοφ, οικονομικού συμβούλου της
υποψήφιας των Χριστιανοδημοκρατών για την καγκελαρία, κυρίας Μέρκελ, για την
υιοθέτηση ενός ενιαίου φορολογικού συντελεστή 25% σε όλα τα εισοδήματα,
βρέθηκε στο επίκεντρο της προεκλογικής αντιπαράθεσης. Συγκέντρωσε, μάλιστα, τα
βέλη της κριτικής των σοσιαλδημοκρατών και άλλων αριστερών κομμάτων, καθώς η
εφαρμογή ενός μοναδικού συντελεστή καταργεί τον αναδιανεμητικό χαρακτήρα της
φορολογίας εισοδήματος που αποτέλεσε πυλώνα του κοινωνικού κράτους που
οικοδομήθηκε μεταπολεμικά στην Ευρώπη. Στη Βρετανία, το κόμμα των συντηρητικών
κινείται προς στην ίδια κατεύθυνση.

Μείωση φόρων, αλλά για ποιους;

Οι νεοφιλελεύθεροι υποστηρίζουν ότι η εφαρμογή ενός ενιαίου φορολογικού
συντελεστή για όλα τα εισοδήματα (στα επίπεδα του 20%-30%), με παράλληλη
αύξηση του αφορολόγητου ορίου εισοδήματος, θα οδηγήσει σε μείωση των
φορολογικών βαρών για το σύνολο των φορολογουμένων. H μείωση, λένε, του
ανώτατου φορολογικού συντελεστή (που σε πολλές χώρες -και στην Ελλάδα
-υπερβαίνει το 35%) θα δημιουργήσει κίνητρο στους φορολογούμενους με μεσαία
και υψηλότερα εισοδήματα για περισσότερη εργασία. Το κράτος και οι ανάγκες του
για φορολογικά έσοδα θα αφήσουν χώρο στον ιδιωτικό τομέα να αυξήσει την
προσφορά εργασίας με ευεργετικά αποτελέσματα στην ανάπτυξη.

Παράλληλα υποστηρίζουν ότι η μείωση του φορολογικού συντελεστή θα αποτελέσει
ένα ισχυρό κίνητρο για να δηλωθούν στις αρχές και να ενταχθούν στην επίσημη
οικονομία εισοδήματα που σήμερα φοροδιαφεύγουν, με αποτέλεσμα να αυξηθούν τα
φορολογικά έσοδα και να αντισταθμιστούν οι απώλειες από τη μείωση των
συντελεστών.

Το σοσιαλδημοκρατικό μοντέλο

Το σοσιαλδημοκρατικό μοντέλο -στην ελληνική εκδοχή του όπως το παρουσίασε ο
πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ κ. Γιώργος Παπανδρέου -προβλέπει τη μείωση των φόρων για τα
εισοδήματα από εργασία, αφενός για λόγους κοινωνικής δικαιοσύνης, αφετέρου για
λόγους οικονομικής αποτελεσματικότητας. Δεν είναι δίκαιο και αποτελεσματικό
για την οικονομία, λένε οι σοσιαλδημοκράτες, να φορολογούνται το ίδιο όλα τα
εισοδήματα ανεξάρτητα από την πηγή προέλευσής τους.

Το σοσιαλδημοκρατικό μοντέλο προβλέπει διατήρηση της προοδευτικότητας της
φορολογικής κλίμακας. Δηλαδή, των διαφορετικών εισοδηματικών κλιμακίων με βάση
τα οποία φορολογείται με διαφορετικό συντελεστή το εισόδημα ανάλογα με το ύψος
του. Έτσι, λένε, όχι μόνο προστατεύεται ο προοδευτικός χαρακτήρας της
φορολογίας εισοδήματος αλλά και ο αναδιανεμητικός χαρακτήρας της, στον οποίο
στηρίζεται το κοινωνικό κράτος. Το νεοφιλελεύθερο μοντέλο του ενός και
μοναδικού φορολογικού συντελεστή, λένε οι σοσιαλδημοκράτες, οδηγεί σε συνθήκες
φορολογικού μεσαίωνα αφού όλοι, φτωχοί και πλούσιοι, θα πληρώνουν αναλογικά το
ίδιο. Ωφελημένα θα είναι κυρίως τα υψηλά εισοδήματα, αφού εκεί θα υπάρξει η
μεγαλύτερη φορολογική ελάφρυνση από το μέτρο του ενιαίου συντελεστή. Θα
σημειωθεί μεγάλη απώλεια φορολογικών εσόδων, η οποία θα επιχειρηθεί να
αντισταθμισθεί είτε με παράπλευρες φορολογικές επιβαρύνσεις (κυρίως στα μεσαία
εισοδήματα) είτε με περικοπές κοινωνικών δαπανών και συρρίκνωση του κράτους
πρόνοιας.

Δύο τάσεις για κέρδη επιχειρήσεων, μερίσματα

Ο φορολογικός νόμος που ψήφισε η κυβέρνηση προβλέπει μείωση του φορολογικού
συντελεστή για τα κέρδη των επιχειρήσεων (ισχύει και για τα μερίσματα από
μετοχές) στο 32% φέτος (από 35% πέρυσι), ώστε να φθάσει στο 25% το 2007.

Στο μοντέλο που προτείνει το ΠΑΣΟΚ, προβλέπεται μείωση των φόρων για τα μη
διανεμόμενα κέρδη των επιχειρήσεων που προορίζονται για επενδύσεις. Σε ό,τι
αφορά τα εισοδήματα από μετοχές, προβλέπεται αύξηση της φορολογίας, με την
ένταξή τους στην κλίμακα φορολογίας εισοδήματος. Σύμφωνα με τους υποστηρικτές
αυτού του μοντέλου, δεν μπορεί να φορολογούνται το ίδιο τα κέρδη που
προορίζονται για επενδύσεις με αυτά που προορίζονται για κατανάλωση. Εξάλλου,
είναι άδικο να φορολογείται με υψηλότερο συντελεστή το εισόδημα από εργασία σε
σχέση με αυτό που προέρχεται από μετοχές και κατευθύνεται κυρίως στα υψηλά
εισοδήματα.

Ποιοι θα πληρώσουν τις ελαφρύνσεις;

Οι σοσιαλδημοκράτες εκτιμούν ότι το νεοφιλελεύθερο μοντέλο «κρύβει»
επιβαρύνσεις για τα μεσαία εισοδήματα, με τη μορφή είτε της άμεσης είτε της
έμμεσης φορολογίας, προκειμένου να καλυφθούν οι απώλειες εσόδων που θα
υπάρξουν από την εφαρμογή ενιαίου συντελεστή φορολόγησης. Επικαλούνται τις
προτάσεις των χριστιανοδημοκρατών στη Γερμανία για την αύξηση του συντελεστή
ΦΠΑ κατά δύο μονάδες (από το 16% στο 18%). Το ΠΑΣΟΚ παράλληλα επικρίνει την
κυβέρνηση της N.Δ. που, την ίδια ώρα που εμφανίζεται να προωθεί το καθεστώς
του ενιαίου φορολογικού συντελεστή εισοδήματος, επέλεξε (την άνοιξη) τον δρόμο
της αύξησης της έμμεσης φορολογίας για να αυξήσει τα φορολογικά έσοδα. Ανέβασε
κατά μία μονάδα τον ΦΠΑ και αύξησε τον ειδικό φόρο κατανάλωσης σε ποτά και
τσιγάρα.

Αντίθετα, λένε οι σοσιαλδημοκράτες, θα πρέπει να υπάρξει βελτίωση της σχέσης
άμεσων – έμμεσων φόρων υπέρ των πρώτων. Οι έμμεσοι φόροι επιβαρύνουν το ίδιο
υψηλόμισθους και χαμηλόμισθους, φτωχούς και πλούσιους.

Διχάζουν οι φοροαπαλλαγές

Διχάζει, επίσης, η τύχη των φοροαπαλλαγών που ισχύουν σήμερα στη φορολογία
εισοδήματος. Στο νεοφιλελεύθερο μοντέλο, η εφαρμογή του ενός και μοναδικού
φορολογικού συντελεστή συνδέεται με την κατάργηση των δαπανών που εκπίπτουν
σήμερα από το εισόδημα και μειώνουν τον φόρο. Έτσι θα απλοποιηθεί η φορολογία
εισοδήματος, λένε οι υποστηρικτές του μέτρου. Θα υπάρξει φορολογική επιβάρυνση
σε όσους δηλώνουν τέτοιες δαπάνες (εκπτώσεις δαπανών ενοικίων, διδάκτρων,
τόκων στεγαστικών δανείων, ιατρικής περίθαλψης κ.ά.), πολλές από τις οποίες
έχουν έντονο κοινωνικό χαρακτήρα, λέει η άλλη πλευρά.

Τι δείχνουν οι διεθνείς έρευνες για τον ενιαίο συντελεστή

Στα επιχειρήματα των νεοφιλελεύθερων, η άλλη πλευρά αντιτάσσει τα συμπεράσματα
ερευνών που έχουν γίνει σε χώρες που εφαρμόζουν ήδη σύστημα ενιαίου συντελεστή
φορολογίας εισοδήματος.

H πρώτη χώρα στην οποία εφαρμόσθηκε το καθεστώς του ενιαίου συντελεστή ήταν η
Εσθονία (μαζί με τη Λιθουανία), το 1994. Σύμφωνα με έρευνα του βρετανικού
Ινστιτούτου Ερευνών Δημόσιας Πολιτικής (IPPR), τα έσοδα από τη φορολογία
εισοδήματος μειώθηκαν σημαντικά στη χώρα αυτή, από το 8,2% του ΑΕΠ το 1993 στο
7,2% του ΑΕΠ το 2002. Όσο για τα οφέλη στην παραγωγικότητα της εργασίας, το
Ινστιτούτο υπογραμμίζει ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι το νέο καθεστώς ωφέλησε
προς την κατεύθυνση αυτή. Παράλληλα, έρευνα του βρετανικού υπουργείου
Οικονομικών για το θέμα κατέληξε στο συμπέρασμα πως δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι
το καθεστώς αυτό συνεπάγεται αξιόλογα οφέλη στην οικονομία.

H Ρωσία υιοθέτησε το 2001 το σύστημα ενιαίου συντελεστή φορολογίας
εισοδήματος. Από τότε μέχρι σήμερα παρουσίασε σημαντική αύξηση των εσόδων της
από τη φορολογία εισοδήματος. Ωστόσο, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αναφέρει
στην έκθεσή του για τα αίτια που οδήγησαν στην αύξηση των φορολογικών εσόδων
στη Ρωσία, ότι δεν υπάρχουν στοιχεία ότι αυτή προήλθε από τη μεταρρύθμιση στη
φορολογία εισοδήματος. Επισημαίνει, μάλιστα, ότι η μεγαλύτερη αύξηση των
εσόδων από τη φορολογία εισοδήματος στη Ρωσία προήλθε από τις κατηγορίες
φορολογουμένων που ευνοήθηκαν ελάχιστα από το νέο σύστημα, παρά από τις
υπόλοιπες. Υποθέτει δε ότι η αύξηση των εσόδων ήταν αποτέλεσμα άλλων
παραγόντων, όπως η αυξημένη πίεση των αρχών για τη μείωση της φοροδιαφυγής. Το
ΔΝΤ σημειώνει, επίσης, πως δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η μείωση του φορολογικού
συντελεστή επέφερε αξιοσημείωτη αύξηση στην προσφορά εργασίας.