AΛΦPEΔΟ MΠPAΪΣ ETΣENIKE «Tο χιούμορ πονάει λιγότερο»

«H αγάπη των Λατινοαμερικανών για την κουβέντα είναι ένας τρόπος να ονειρεύονται. Τα πολλά υποκοριστικά που χρησιμοποιούμε δείχνουν την αδυναμία μας να ψηλαφήσουμε την πραγματικότητα», λέει ο Αλφρέδο Μπράις Ετσενίκε

«Το Περού είναι μια χώρα που αναζητά το πεπρωμένο της. Όπως έγραψε πρόσφατα
γνωστός ιστορικός το Περού είναι μια χώρα εφήβων, ενώ κάποιος άλλος την
περιέγραψε ως χώρα των διαρκώς χαμένων, αυτών που ψάχνουν τον εαυτό τους».

Ένας άνθρωπος διαρκώς «χαμένος», διχασμένος ανάμεσα σε δύο κόσμους, στο Περού
όπου γεννήθηκε και στο Παρίσι, τη Μαδρίτη και τη Βαρκελώνη όπου μοιράζει τη
ζωή του, είναι και ο Περουβιανός Αλφρέδο Μπράις Ετσενίκε – συγγραφέας
πολυβραβευμένος, μαθητής και θαυμαστής του Μάριο Βάργκας Γιόσα – που βρέθηκε
στην Αθήνα προσκεκλημένος των Εκδόσεων Scripta, του Ινστιτούτου Θερβάντες και
της πρεσβείας του Περού στην Αθήνα για να παρουσιάσει την ελληνική έκδοση του
μυθιστορήματος «Ένας κόσμος για τον Τζούλιους», το οποίο κυκλοφόρησε το 1970
και λόγω της συγκυρίας τότε της «προοδευτικής δικτατορίας» των στρατιωτικών
που ήθελε να ρίξει την ολιγαρχία του Περού, έγινε συνώνυμο της επανάστασης.

Το «Ένας κόσμος για τον Τζούλιους» περιγράφει την ολιγαρχία του Περού τις
δεκαετίες του ’40 και του ’50, ιδωμένη μέσα από τα μάτια ενός υπερευαίσθητου,
παρατηρητικού και συμπονετικού τέκνου της. Ο Τζούλιους μεγαλώνει σε ένα
παλάτι, τριγυρισμένος από νταντάδες, υπηρέτες, σοφέρ, κηπουρούς και μπάτλερ,
που ανήκουν στα χαμηλά κοινωνικά στρώματα – είναι μαύροι, μιγάδες και
Ινδιάνοι. H καθημερινή επαφή μαζί τους επηρεάζει τον Τζούλιους, τον φέρνει σε
επαφή με θρύλους και τρομακτικές ιστορίες, αλλά κυρίως με την αληθινή ζωή.
Μέχρι τότε ο Τζούλιους ζούσε μια ψεύτικη ζωή, με μια αγγλοθρεμμένη αλλά
επιπόλαιη μητέρα και έναν πατριό αριστοκράτη μπίζνεσμαν, ο οποίος παίζει γκολφ
όλη την ώρα. Το μυθιστόρημα έχει πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία, παραδέχεται ο
συγγραφέας, αφού «και εγώ έζησα σε μια τέτοια οικογένεια, νιώθοντας φοβερή
ορφάνια και μοναξιά».

H αναζήτηση, η εύρεση, η απώλεια του δρόμου, η έλλειψη αγάπης και ένα
έντονο αίσθημα ξεριζωμού, μαζί με νοσταλγία, χιούμορ και ειρωνεία
χαρακτηρίζουν το έργο αυτού του ανθρώπου, που ζει μοιρασμένος σε δύο κόσμους
και χρειάστηκε να μείνει εξόριστος για πολλά χρόνια για να ανακαλύψει τον
εαυτό του και τη χώρα του:

«H νοσταλγία εμφανίζεται ξαφνικά, δεν προπαρασκευάζεται. Νοσταλγία είναι να
συνειδητοποιείς, για παράδειγμα, ότι τους ανθρώπους που έχεις αγαπήσει δεν
έπρεπε να τους είχες αγαπήσει. Είναι το παρελθόν που εισέρχεται στο παρόν και
καθορίζει το μέλλον. Το θέμα της νοσταλγίας είναι παρόν στη λατινοαμερικανική
λογοτεχνία. Τα “Εκατό χρόνια μοναξιά” του Μάρκες θα μπορούσαν να ονομάζονται
και “Εκατό χρόνια νοσταλγία”, αφού η λέξη “νοσταλγία” εμφανίζεται στο
μυθιστόρημα πολύ περισσότερες φορές από τη “μοναξιά”», λέει ο Ετσενίκε που
άρχισε να ανακαλύπτει το Περού στο Παρίσι.

«Λόγω της ευρωπαϊκής μόρφωσής μου, όταν έφθασα στο Παρίσι ήξερα περισσότερα
για τη Γαλλία παρά για το Περού και θυμήθηκα τα παιδικά μου χρόνια, τους
υπηρέτες, τους γονείς μου που ήταν απόντες σε κοκτέιλ και ταξίδια, όπως οι
γονείς του Τζούλιους. Εκεί άρχισα να νοσταλγώ και να θυμάμαι. H μόνη εικόνα
που είχα από το Περού ήταν οι καταπιεσμένοι και μουγγοί υπηρέτες, αν και
δουλειά του συγγραφέα δεν είναι να γίνει δικαστής, να προβεί σε ηθικές
κρίσεις, αλλά να δείξει μια πραγματικότητα όπου υπάρχει η αλήθεια των ψεμάτων,
η αφήγηση».

Στη χώρα των «χαμένων» και των εφήβων

Μιλώντας για τη χώρα του, αλλά και για άλλες λατινοαμερικανικές χώρες όπως
το Εκουαδόρ, η Χιλή και η Κολομβία, ο Αλφρέδο Μπράις Ετσενίκε κάνει ιδιαίτερη
μνεία στο χιούμορ, «το χιούμορ του Κεβέδο» και την «ειρωνεία» του Θερβάντες
στον «Δον Κιχώτη», στοιχεία χαρακτηριστικά και στο έργο του Ετσενίκε και
ιδιαίτερα στον «Τζούλιους», «ένα μυθιστόρημα που επιτρέπει στον αναγνώστη να
γελάει, ενώ διηγείται απαίσια πράγματα και καταστάσεις». Όπως έγραψε ένας
κριτικός, «ο Ετσενίκε γράφει με χιούμορ για να μας πονάει λιγότερο». Ο ίδιος
μιλά και για τον προφορικό λόγο των Λατινοαμερικανών, την αγάπη τους για την
κουβέντα που είναι «ένας τρόπος να ονειρεύεσαι». «Ο τρόπος που ομιλούνται τα
ισπανικά στη Λατινική Αμερική, με πολλά υποκοριστικά και αυξητικά, δείχνει την
αδυναμία μας να αντιμετωπίσουμε την πραγματικότητα. Για παράδειγμα, όλοι λένε
“πάμε να πιούμε ένα καφεδάκι;” ή “περιμένεις ένα λεπτάκι;”. H χρήση των
υποκοριστικών δείχνει την αδυναμία μας να ψηλαφήσουμε την πραγματικότητα. Σε
αυτά τα μέρη, δεν έχουμε φτάσει ακόμα στην ωριμότητα. Γι’ αυτό πάντοτε λέω πως
η Ισπανία είναι ένα Περού που δεν με πονάει».

Με ένα φορτίο μεταλλεύματα!

Ο Αλφρέδο Μπράις Ετσενίκε γεννήθηκε στη Λίμα το 1939 και μεγάλωσε σε μια
οικογένεια τραπεζιτών. Εγγονός ενός προέδρου της Δημοκρατίας και απόγονος του
τελευταίου αντιβασιλέα του Περού, ο συγγραφέας πέρασε «χρυσή» παιδική ηλικία,
φοίτησε στα καλύτερα σχολεία της Λίμα, σπούδασε Νομική – «για χάρη του πατέρα
μου», λέει σήμερα – και Φιλολογία και το έσκασε από τον άγριο κόσμο των
μεγαλοαστών με ένα εμπορικό πλοίο, για να φθάσει στη Γαλλία μαζί με ένα φορτίο
μεταλλεύματα και να σπουδάσει Λογοτεχνία!

INFO

Αλφρέδο Μπράις Ετσενίκε, «Ένας κόσμος για τον Τζούλιους», Εκδ. Scripta, μτφ.
Γιώργος Ρούβαλης, τιμή: 26 ευρώ.