ANOIXTO ΜΒΑ Aνάλυση των διεταιρικών συναλλαγών

Τα ΔΠΧΠ αναφέρονται κυρίως στη λογιστική παρουσίαση των οικονομικών δεδομένων
ομίλων επιχειρήσεων ή, διαφορετικά, στις ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις.
Οι οικονομικές καταστάσεις κάθε επιχείρησης προφανώς πρέπει να συντάσσονται,
διότι αποτελούν τη βάση για την παρουσίαση των στοιχείων σε ενοποιημένη βάση.
Τα ΔΠΧΠ εστιάζουν στην παρουσίαση της οικονομικής θέσης και της αποδοτικότητας
σε επίπεδο συνόλου (ομίλου) επιχειρήσεων.

H προσέγγιση αυτή βοηθά τον χρήστη των οικονομικών καταστάσεων ενός ομίλου
επιχειρήσεων να μορφώσει ακριβέστερη εικόνα, διότι από αυτές τις καταστάσεις
έχουν απαλειφθεί οι διεταιρικές συναλλαγές. Δηλαδή έχουν απαλειφθεί οι
συναλλαγές που γίνονται εντός των ορίων του ομίλου και οι οποίες ενώ
επηρεάζουν την εικόνα καθεμίας επιχείρησης ξεχωριστά, σε επίπεδο ομίλου δεν
έχουν κανένα οικονομικό αποτέλεσμα.

Οι διεταιρικές συναλλαγές στο πλαίσιο ενός ομίλου μπορεί να υπαγορεύονται από
πολλούς λόγους. Μπορεί, για παράδειγμα, να γίνονται στο πλαίσιο του
φορολογικού σχεδιασμού του ομίλου, με τον οποίο επιλέγεται η μεταφορά κερδών
σε χώρες με μικρότερο συντελεστή φορολογίας (transfer pricing). Μπορεί επίσης
να γίνονται στο πλαίσιο της επιχειρησιακής δομής του ομίλου με διάκριση των
επιχειρήσεων σε μονάδες παραγωγής και μονάδες εμπορίας. Μπορεί, τέλος, να
γίνονται διότι μία επιχείρηση μέλος του ομίλου θέλει να δείξει καλύτερη
εικόνα.

ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΕΣ ΕΝΟΠΟΙΗΣΗΣ

H τεχνική της ενοποίησης είναι μία λογική διαδικασία διαδοχικών βημάτων, τα
οποία καταλήγουν στη σύνταξη των ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων. Κατά
την ενοποίηση όλα τα κονδύλια απαιτήσεων, υποχρεώσεων, ιδίων κεφαλαίων και
αποτελεσμάτων χρήσης της μητρικής και των ενοποιούμενων θυγατρικών αθροίζονται
γραμμή προς γραμμή (line by line).

Προκειμένου να επιτευχθεί ο στόχος οι ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις να
παρουσιάζουν τον όμιλο ως μία επιχείρηση, πρέπει να διενεργηθούν ορισμένες
προσαρμογές.

Οι οικονομικές καταστάσεις που χρησιμοποιούνται στην ενοποίηση πρέπει να
αφορούν την ίδια χρονική περίοδο. Όταν οι οικονομικές καταστάσεις που
χρησιμοποιούνται στην ενοποίηση (μητρικής – θυγατρικής) καταρτίζονται με
διαφορετικές ημερομηνίες κλεισίματος, τότε πρέπει να γίνουν προσαρμογές των
τυχόν σημαντικών συναλλαγών μεταξύ των ημερομηνιών των οικονομικών καταστάσεων
της θυγατρικής με αυτές της μητρικής. Σε κάθε περίπτωση, η διαφορά δεν μπορεί
να υπερβαίνει τους τρεις μήνες.

Συχνά, όταν οι ημερομηνίες κλεισίματος (οικονομικών καταστάσεων θυγατρικής –
μητρικής) διαφέρουν για σκοπούς ενοποίησης, η θυγατρική καταρτίζει καταστάσεις
με την ίδια ημερομηνία με τις καταστάσεις του ομίλου. Όταν αυτό είναι πρακτικά
αδύνατο να γίνει, τότε μπορεί να χρησιμοποιηθούν οικονομικές καταστάσεις με
διαφορετική ημερομηνία, αρκεί αυτή να μην υπερβαίνει τους τρεις μήνες από την
ημερομηνία των οικονομικών καταστάσεων του ομίλου.

Οι ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις πρέπει να καταρτίζονται με τη
χρησιμοποίηση ομοιόμορφων λογιστικών πολιτικών για όμοιες συναλλαγές. Πολλές
φορές, όμως, ένα μέλος του ομίλου μπορεί να χρησιμοποιεί διαφορετικές
πολιτικές από εκείνες που υιοθετούνται στην ενοποίηση. Σε αυτή την περίπτωση,
είναι απαραίτητο να γίνονται κατάλληλες αναπροσαρμογές στις οικονομικές
καταστάσεις αυτού του μέλους πριν από την ενοποίηση.

Τα αποτελέσματα των εργασιών της θυγατρικής περιλαμβάνονται στις οικονομικές
καταστάσεις από την ημερομηνία κατά την οποία η μητρική αποκτά τον έλεγχό της,
όπως αυτή προσδιορίζεται με βάση το ΔΠΧΠ 3. Σε περίπτωση πώλησης θυγατρικής,
τα αποτελέσματά της συμπεριλαμβάνονται στις ενοποιημένες οικονομικές
καταστάσεις μέχρι την ημερομηνία κατά την οποία η θυγατρική παύει να ασκεί
έλεγχο στις εργασίες της.

H διαφορά μεταξύ του τιμήματος της πώλησης μιας θυγατρικής και της λογιστικής
της αξίας πριν από την πώληση, συμπεριλαμβανομένου του σωρευτικού ποσού των
συναλλαγματικών διαφορών που έχουν αναγνωριστεί στα ίδια κεφάλαια (σύμφωνα με
το ΔΛΠ No 21), αναγνωρίζεται στα αποτελέσματα της χρήσης ως κέρδος (ή ζημία)
από την πώληση της θυγατρικής.

Στην περίπτωση που υπάρχουν ζημίες στη θυγατρική, στις οποίες το μερίδιο της
θυγατρικής είναι μεγαλύτερο από το μερίδιό της στα υπόλοιπα κεφάλαιά της, τότε
το επιπλέον ποσό βαρύνει τη μητρική, εκτός κατά την έκταση που η μειοψηφία
έχει μια δεσμευτική υποχρέωση και είναι ικανή να καλύπτει τις ζημίες.

Σταδιακή ανάπτυξη μοντέλου ενοποίησης των επιχειρήσεων ενός ομίλου

1. Καθορισμός ενοποιούμενου ποσοστού

H πρώτη εργασία που πρέπει να γίνει κατά τη διαδικασία της ενοποίησης είναι ο
καθορισμός των ποσοστών των θυγατρικών που θα ενοποιηθούν. Εάν οι απαραίτητοι
υπολογισμοί δεν γίνουν σωστά, τότε όλα τα επόμενα μεγέθη (Υπεραξία, Δικαιώματα
Μειοψηφίας, κ.τ.λ.) θα παρουσιαστούν λανθασμένα.

Στις περιπτώσεις που υπάρχουν μόνο άμεσες συμμετοχές, η σχετική εργασία είναι
απλή. Όταν όμως η συμμετοχή στο κεφάλαιο των θυγατρικών επιτυγχάνεται μέσω
άλλων θυγατρικών, τότε ο όμιλος θα πρέπει να απεικονιστεί με ιδιαίτερη
προσοχή.

2. Απαλοιφή αξίας συμμετοχής

Στις ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις, το κόστος κτήσης των θυγατρικών που
περιλαμβάνονται στην ενοποίηση απαλείφεται. H σχετική λογιστική εγγραφή
διενεργείται με βάση τα δεδομένα κατά την ημερομηνία της αγοράς και
επαναλαμβάνεται σε κάθε μεταγενέστερη ενοποίηση (υπό την προϋπόθεση ότι δεν
έχει αλλάξει το ποσοστό συμμετοχής).

Στους σχετικούς υπολογισμούς χρησιμοποιούνται οι εύλογες αξίες των στοιχείων
του ενεργητικού και των υποχρεώσεων των θυγατρικών, όπως αυτές είχαν
διαμορφωθεί κατά την ημερομηνία απόκτησής τους. Ο τρόπος προσδιορισμού του
κόστους της αγοράς και των εύλογων αξιών αναλύεται στο ειδικό πρότυπο ΔΠΧΠ Νο
3.

3. Προσδιορισμός των Δικαιωμάτων Μειοψηφίας κατά την ημερομηνία της αγοράς

Ο όμιλος πρέπει να προσδιορίσει το μερίδιο των Ιδίων Κεφαλαίων που ανήκει στη
μειοψηφία κατά την ημερομηνία της αγοράς. Το εν λόγω μερίδιο πρέπει να
υπολογισθεί πάνω στις τρέχουσες αξίες της κάθε θυγατρικής.

4. Απαλοιφή διεταιρικών συναλλαγών

Τα στοιχεία του ενεργητικού, οι υποχρεώσεις, τα έσοδα και τα έξοδα που
εμφανίζονται στις ενοποιημένες καταστάσεις αποτελούν το άθροισμα των
αντίστοιχων κονδυλίων του ενεργητικού, του παθητικού και των αποτελεσμάτων της
μητρικής και των θυγατρικών της. Θα πρέπει, ωστόσο, προηγουμένως να έχουν
εξαλειφθεί όλα τα διεταιρικά υπόλοιπα, οι διεταιρικές συναλλαγές και τα μη
πραγματοποιημένα κέρδη.

Το ΔΛΠ Νο 12 θα πρέπει να εφαρμοστεί για όλες τις προσωρινές διαφορές που θα
προκύψουν από τη διαγραφή των μη πραγματοποιημένων κερδών. Ιδιαίτερη προσοχή
απαιτείται όταν το απραγματοποίητο κέρδος που διαγράφεται έχει αναγνωριστεί
στα αποτελέσματα της θυγατρικής. Σε αυτήν την περίπτωση, εκτός από τον
λογαριασμό των αποτελεσμάτων, επηρεάζονται και τα Δικαιώματα Μειοψηφίας.

5. Υπολογισμός Δικαιωμάτων Μειοψηφίας στα αποτελέσματα της Χρήσης και στα
Ίδια Κεφάλαια

Μετά τον αρχικό υπολογισμό των Δικαιωμάτων Μειοψηφίας κατά την ημερομηνία της
απόκτησης, θα πρέπει να υπολογίζεται το μερίδιο της μειοψηφίας πάνω στα κέρδη
κάθε περιόδου, καθώς και σε κάθε άλλη μεταβολή στα Ίδια Κεφάλαια της
θυγατρικής.

Τα Δικαιώματα Μειοψηφίας παρουσιάζονται διακεκριμένα στον ενοποιημένο
Ισολογισμό, δηλαδή αποτελούν μια ξεχωριστή κατηγορία. H κατηγορία αυτή
εντάσσεται μέσα στα Ίδια Κεφάλαια του ομίλου και όχι στις υποχρεώσεις
αυτού.

Τα Δικαιώματα Μειοψηφίας επί των στοιχείων του ενεργητικού της θυγατρικής,
υπολογίζονται με απλή εφαρμογή του ποσοστού που κατέχεται από τη μειοψηφία επί
της λογιστικής αξίας των ιδίων κεφαλαίων της θυγατρικής, κατά την ημερομηνία
σύνταξης του ενοποιημένου Ισολογισμού.

Τα Δικαιώματα Μειοψηφίας επί των αποτελεσμάτων προσδιορίζονται επί των
αποτελεσμάτων μετά φόρων της κάθε θυγατρικής, με βάση το ποσοστό που αναλογεί
στη μειοψηφία και αφού έχουν αφαιρεθεί οι διεταιρικές συναλλαγές.

6. Αποτίμηση της Υπεραξίας Αγοράς Σύμφωνα με το ΔΠΧΠ Νο 3, η Υπεραξία
πρέπει να αποτιμάται στο κόστος και να εξετάζεται για το αν συντρέχουν λόγοι
μείωσης της αξίας της. Στην περίπτωση αυτή, η Υπεραξία θα πρέπει να μειωθεί με
επιβάρυνση των αποτελεσμάτων της Χρήσης.

7. Κατάρτιση ενοποιημένων οικονομικών καταστάσεων

Μετά την ολοκλήρωση των ανωτέρω εργασιών ακολουθεί η γραμμή προς γραμμή
ενοποίηση της μητρικής «M» με τη θυγατρική «Θ» με τη μέθοδο της αγοράς
(Purchase method ΔΠΧΠ Νο 3). Τα αποτελέσματα της θυγατρικής θα περιληφθούν στα
ενοποιημένα αποτελέσματα από την ημερομηνία της αγοράς και μετά. Τέλος, τα
δικαιώματα μειοψηφίας στα αποτελέσματα της Χρήσης πρέπει να εμφανίζονται
διακεκριμένα ύστερα από τους φόρους.

Tips

Για πληρέστερη εικόνα…

…τα ΔΠΧΠ εστιάζουν στην παρουσίαση της οικονομικής θέσης και της
αποδοτικότητας σε επίπεδο συνόλου (ομίλου) επιχειρήσεων