TPITH AΠOΨH Στην εποχή του πετρελαίου

Σύμφωνα με τους περισσότερους αναλυτές, η αύξηση της τιμής του πετρελαίου δεν
είναι συγκυριακή (αν και δεν αποκλείονται παλινδρομικές κινήσεις). Οφείλεται
κατά κύριο λόγο στην αύξηση της ζήτησης και στην αδυναμία των σημερινών
παραγωγικών υποδομών να την ικανοποιήσουν. Ιδιαίτερα μετά την θεαματική έφοδο
στην αγορά, των οικονομιών της Νοτιοανατολικής Ασίας και ειδικότερα της Κίνας.
Στο γενικό αυτό φαινόμενο προστίθενται δευτερεύουσες συνιστώσες, όπως είναι η
κατάσταση στη Μέση Ανατολή, οι πολεμικές συγκρούσεις, τα ακραία καιρικά
φαινόμενα, η κερδοσκοπία εκ μέρους των εταιρειών και οι πολιτικές σκοπιμότητες
εκ μέρους των πετρελαιοπαραγωγών χωρών.

Επειδή μάλιστα το φαινόμενο είναι όπως λέγεται δομικό, η κατάσταση δεν
αναμένεται να ανατραπεί στο άμεσο μέλλον, εκτός και αν προκύψουν θεαματικές
αλλαγές στο επίπεδο της κατανάλωσης και της ανάδυσης νέων ενεργειακών πόρων.
Είναι φανερό πάντως ότι οι χώρες που έτσι κι αλλιώς θα πληγούν είναι αυτές που
έχουν τη μεγαλύτερη εξάρτηση από το πετρέλαιο και τη λιγότερη ετοιμότητα στην
επιστράτευση τεχνολογιών υποκατάστασης. Μεταξύ αυτών και η Ελλάδα, παρά την
όποια αρχικά πρόοδο με το φυσικό αέριο και την ψήφιση νόμων για τις
ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (δεκαετία του ’90). Έκτοτε, και ίσως λόγω της
προσωρινής όπως αποδείχθηκε κάμψης των τιμών του μαύρου χρυσού, οι εφαρμογές
πήραν τον κατήφορο και πολλές από τις υποψήφιες επενδύσεις έμειναν να
σκονίζονται στα συρτάρια των υπουργείων. Γι’ αυτό, δύο είναι οι κατ’ εξοχήν
υπεύθυνοι παράγοντες: Πρώτα απ’ όλα ο «εθνικός» ενεργειακός μας φορέας, η ΔΕΗ,
η οποία ασκούσα ένα μονοπωλιακό έλεγχο στους εναλλακτικούς ενεργειακούς πόρους
(άνεμο και ιδιαίτερα γεωθερμία) κατάφερε να καθηλώσει τη συμμετοχή τους στο
συνολικό ισοζύγιο σε ποσοστά γύρω στο 4%. Ο δεύτερος, εξαιρετικά πιο
πολύπλοκος, σχετίζεται με την ανεξέλεγκτη ανάπτυξη του τομέα των ιδιωτικών
αυτοκινήτων με την παράλληλη υποτίμηση των κινητήρων νέας γενιάς (υβριδικοί
κινητήρες) και των δυνατοτήτων που προσφέρουν τα συνθετικά καύσιμα
(βιοκαύσιμα).

Προς το παρόν πάντως, το πετρέλαιο παραμένει η κινητήρια δύναμη της ιστορίας.
H παρακάτω ιστορία είναι άκρως διδακτική: Τον Μάρτιο του 2005, η αμερικανική
Γερουσία ανέθεσε σε δύο από τα μέλη της (Λέβιν και Κόλεμαν) μια έρευνα για το
ξέπλυμα του χρήματος. Μεταξύ άλλων ενδιέφερε προφανώς και η χρηματοδότηση των
δικτύων της διεθνούς τρομοκρατίας, το εμπόριο όπλων κ.λπ. Οι εκπλήξεις όμως
ήρθαν από άλλη πλευρά. Όπως αποκάλυψε η έρευνα, μία από τις πιο δραστήριες
στον τομέα τράπεζες με το όνομα Ριγκς, εκτός από τις ύποπτες οικονομικές
συναλλαγές είχε και επιλεκτικές πολιτικές προτιμήσεις. Για παράδειγμα, ένας
από τους μεγαλομετόχους, ονόματι Τζόναθαν Μπους (θείος του σημερινού προέδρου)
ήταν από τους βασικούς υποστηρικτές της καμπάνιας του ανιψιού του στον δρόμο
για την προεδρία. Κατά διαβολική όμως σύμπτωση, η ίδια τράπεζα ήταν για μια
μεγάλη περίοδο ο αποδέκτης των μυθικών καταθέσεων του δικτάτορα Πινοσέτ ακόμη
και κατά την περίοδο που ήταν κρατούμενος στο Λονδίνο. Για τη διενέργεια αυτών
των συναλλαγών, ο στρατηγός δεν δίστασε να χρησιμοποιήσει δεκάδες πλαστές
ταυτότητες και διαβατήρια. Πολλά απ’ αυτά τα χρήματα μεταφέρθηκαν σε άλλες
τράπεζες και χρησιμοποιήθηκαν μεταξύ άλλων για τις επιχειρήσεις εξόντωσης
εξόριστων πολιτικών αντιπάλων του καθεστώτος.

Όμως τα 13 εκατ. δολάρια του Πινοσέτ ήταν ψίχουλα μπροστά στα 700 εκατομμύρια
που έφτασαν από την Ισημερινή Γουϊνέα στην τράπεζα Ριγκς, στον λογαριασμό του
προέδρου της ΕνΓκουεμά που από το 1970 κατέχει (με στρατιωτικό πραξικόπημα
προφανώς) την εξουσία του μικρού αφρικανικού κράτους. Υποσημείωση: το ποσόν
αυτό αντιστοιχεί στο μερίδιο της Ισημερινής Γουϊνέας από την εκμετάλλευση των
πετρελαίων που ανακαλύφθηκαν το 1990 και μονοπωλούνται από αμερικανικές
εταιρείες μεταξύ των οποίων η Έξον Μόμπιλ, η Μάραθον κ.ά. H συνεργασία είχε
προφανώς και πολιτικές προεκτάσεις. Οι ιδιαίτερα θερμές σχέσεις του κ. Μπους
με τον δικτάτορα, συνέπεσαν με τον χαρακτηρισμό του κόλπου της Γουϊνέας ως
ζωτικής σημασίας για τα ενεργειακά συμφέροντα των ΗΠΑ μετά τα γεγονότα της
11ης Σεπτεμβρίου. Το ότι η Ισημερινή Γουϊνέα είναι ένα από τα φτωχότερα κράτη
της Αφρικής, με ένα από τα στυγνότερα καθεστώτα και ένα από τα μεγαλύτερα
κέντρα εμπορίας κοκαΐνης στον κόσμο, είναι ενοχλητικές λεπτομέρειες. (Τα
στοιχεία είναι από την «Le Monde diplomatique» του Σεπτεμβρίου 2005).

Ο Ηλίας Ευθυμιόπουλος είναι πρώην υφυπουργός.