Πόλεις που τις κατάπιε η Γη

Μόνο οι ριπές του ανέμου ακούγονται πια στα χαλάσματα της Μέσα Βέρντε στο
Κολοράντο. Πουλιά και κλήματα κρατούν συντροφιά στις πυραμίδες των Μάγιας.
Άμμος και γαλήνη έχουν καταπιεί τις φωνές των εμπόρων που μπαινόβγαιναν με
καμήλες στην πόλη Ουμπάρ της Αραβίας. H Τροία παρέμενε θαμμένη για αιώνες
προτού ανακαλυφθεί ξανά, ενώ τα τμήματα της φημισμένης Βιβλιοθήκης της
Αλεξάνδρειας είναι πιθανόν να… αναπαύονται στον θαλάσσιο πυθμένα των
αιγυπτιακών ακτών.

«H Ιστορία μάς διδάσκει ότι η πτώση μιας πόλης είναι πολύ συχνά συνυφασμένη με
τους λόγους που την έκαναν ν’ ανθήσει», λέει στην εφημερίδα «The New York
Times» o καθηγητής Γεωγραφίας στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνιας
Πιρς Λιούις, και προσθέτει: «Οι κλιματικές αλλαγές μπορεί να κάνουν ένα μέρος
εντελώς αφιλόξενο. Φυσικά φαινόμενα όπως οι ηφαιστειακές εκρήξεις ή οι ισχυρές
σεισμικές δονήσεις μπορούν επίσης να “σκοτώσουν” μια πόλη σε λίγα μόλις λεπτά.
Την ίδια ικανότητα έχουν οι πολιτικές ή οικονομικές έριδες. Κάποιες πόλεις
απέκτησαν μεγαλύτερη αίγλη μετά τον θάνατό τους, απ’ ό,τι την εποχή που
ήκμαζαν».

Θύμα εγκατάλειψης. H Αλεξάνδρεια, με την περίφημη Βιβλιοθήκη της,
αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Χτισμένη γύρω στο 300 π.X., αναπτύχθηκε
υπό τη διακυβέρνηση των Πτολεμαίων και έγινε το σύμβολο του πολιτισμού και της
γνώσης προτού την καταπιεί η άμμος και η θάλασσα. «Κανείς δεν ξέρει πόσο
μεγάλη ήταν η Βιβλιοθήκη της. Εκτιμάται πως περιείχε από 40.000 μέχρι 400.000
παπύρους και περγαμηνές», λέει ο δρ Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια,
Ρότζερ Μπάγκναλ.

Ο Αμερικανός ιστορικός αναφέρει ότι, σύμφωνα με τον θρύλο, ο πλούτος
χειρογράφων της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας κάηκε στη διάρκεια της
εκστρατείας του Καίσαρα το 47 π.X. Ο Μπάγκναλ όμως πιστεύει πως η εγκατάλειψη
ήταν αυτή που κατέστρεψε τη Βιβλιοθήκη. «Τα βιβλία σάπισαν και δεν υπάρχει
καμία αναφορά που να δείχνει ότι έγινε κάποια επένδυση για τη συντήρησή τους,
μετά το τέλος της δυναστείας των Πτολεμαίων. Ο όχλος των χριστιανών που
εισέβαλε αργότερα στη Βιβλιοθήκη, μάλλον βρήκε λίγα πράγματα για να
καταστρέψει». Το 642 οι Άραβες μετέφεραν την πρωτεύουσα της Αιγύπτου στο Κάιρο
και η Αλεξάνδρεια βυθίστηκε στη λήθη.

Οι Ασανάζι. Την εποχή που ο Μεσαίωνας και όλες οι σχετικές αντιλήψεις
βασίλευαν στην Ευρώπη, στα Νοτιοδυτικά του Κολοράντο της Αμερικής υπήρχαν
περίπου 20.000 άνθρωποι που κατοικούσαν στην πόλη Μέσα Βέρντε. Ήταν στα μέσα
του 12ου αιώνα. Ο πληθυσμός καλλιεργούσε καλαμπόκι, κολοκύθες και φασόλια.
Έτρεφαν γαλοπούλες και πολεμούσαν τους γειτονικούς εχθρούς τους. Μέχρι το
1300, όλοι είχαν εξαφανισθεί. Αποκαλούνταν Asanazi, δηλαδή «οι αρχαίοι». H
αιτία του αφανισμού του ήταν ένας συνδυασμός κλιματικών, πολιτικών και
περιβαλλοντικών παραγόντων, σύμφωνα με τον Τιμ Κόχλερ που είναι ανθρωπολόγος
στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον.

H ξηρασία. Κατά την εικοσαετία από το 1275 μέχρι το 1295, στην περιοχή
επικράτησε μεγάλη ξηρασία – όπως προέκυψε από τις αναλύσεις των δακτυλίων σε
κορμούς δέντρων που έκανε ο Άντριου Έλικοτ Ντάγκλας από το Πανεπιστήμιο της
Αριζόνας. H παραγωγή του αραβόσιτου είχε μειωθεί αισθητά. Ο πληθυσμός των
ελαφιών και των ζαρκαδιών αραίωσε και οι κάτοικοι της Μέσα Βέρντε έτρεφαν με
τα ελάχιστα αποθέματα καλαμποκιού τις γαλοπούλες, για να εξασφαλίζουν το κρέας
τους. «Αν κάτι πάει στραβά με το καλαμπόκι, τότε όλο το σύστημα καταρρέει»,
παρατηρεί ο Κόχλερ. Κι έτσι συνέβη. Ενεπλάκησαν σε πόλεμο, οι καλλιέργειες δεν
απέδιδαν, και όσοι επέζησαν αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την περιοχή.

H βύθιση της Ελίκης. H μοίρα όμως των αρχαίων κατοίκων της Ελίκης, στις
ακτές του Κορινθιακού Κόλπου, ήταν ακόμα πιο φρικτή. Ένα βράδυ του 373 π.X.
σημειώθηκε μια μεγάλη ηφαιστειακή έκρηξη που προκάλεσε ένα τεράστιο παλιρροϊκό
κύμα. Ολόκληρη η πόλη βυθίστηκε και, σύμφωνα με τον αρχαίο γεωγράφο Στράβωνα,
μια αποστολή που έφθασε στην περιοχή την επόμενη μέρα προκειμένου να παράσχει
βοήθεια, δεν βρήκε κανέναν επιζώντα. Πριν από πέντε χρόνια και ύστερα από
12ετή προσπάθεια, μια ομάδα αρχαιολόγων – με επικεφαλής τους Ντόρα
Κατσονοπούλου και τον Στίβεν Σότερ που είναι γεωφυσικός στο Κέντρο Αρχαίων
Σπουδών του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης – ανέφεραν πως ανακάλυψαν την
καταποντισμένη πόλη, όχι στη θάλασσα αλλά σε αλίπεδο κοντά στο Αίγιο. «Ίσως να
ανήλθε σταδιακά εξαιτίας της σεισμικής δραστηριότητας», τόνισε ο δρ Σότερ.

Ίδια μοίρα. Στη διάρκεια των θερινών εξερευνήσεών της, η ομάδα του
Σότερ ανακάλυψε περισσότερα απομεινάρια της πόλης. Βρήκαν έναν δρόμο που
διασχίζει το αλίπεδο σε μήκος 1,5 χιλιομέτρου, τείχη, κέρματα, κεραμικά είδη
και ένα νεκροταφείο. Το κέντρο της πόλης όμως δεν το έχουν ανακαλύψει ακόμη.
Σύμφωνα με την εφημερίδα «The New York Times», ο Σότερ και οι συνεργάτες του
εντόπισαν πρόσφατα κοντά στην Ελίκη μια άλλη και εντελώς άγνωστη μέχρι σήμερα
πόλη, που χρονολογείται στο 2200 π.X. Το γεγονός μάλιστα ότι τα ιζήματα που
προέρχονται από αυτήν την πόλη περιέχουν θαλάσσια και λιμναία μικροπανίδα,
κάνει τους ειδικούς να πιστεύουν ότι και αυτή η πόλη είχε την ίδια μοίρα με
την Ελίκη.

Το ερειπωμένο βασίλειο του Ειρηνικού Ωκεανού

Ο τοπικός θρύλος λέει πως όποιος περάσει τη νύχτα στη Ναν Μαντόλ θα
πεθάνει. Είναι η πόλη που χτίστηκε στα νησιά της Καρολίνας, στη Μικρονησία
πριν από 1.500 χρόνια. Ήταν μια πόλη φτιαγμένη πάνω σε 100 τεχνητές νησίδες
που είχαν στερεωθεί πάνω σε στύλους απο βασάλτη, ύψους 5 μέτρων και βάρους 5
τόνων. Ήταν το διοικητικό κέντρο της δυναστείας των Σαουντελέρ, η οποία
διοίκησε τους 30.000 κατοίκους τής Πονπέι, μέχρι και πριν από 500 χρόνια,
σύμφωνα με τον Γουίλιαμ Άιρες, που είναι αρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο του
Όρεγκον. Ο Άιρες λέει ότι η πόλη αυτή κτίστηκε πάνω σε κοραλλιογενή ύφαλο,
επειδή οι άνθρωποι είχαν συνηθίσει να ζουν εκεί ώστε να έχουν εύκολη πρόσβαση
στη θάλασσα αλλά και επειδή ήθελαν να επικοινωνούν καλύτερα με τις θεότητες
του ωκεανού.

H μεγάλη πόλη άρχισε να παρακμάζει ταυτόχρονα με την πτώση της δυναστείας των
Σαουντελέρ. Όταν ο τελευταίος κληρονομικός ηγεμόνας εκθρονίστηκε, το βασίλειο
χωρίστηκε σε επιμέρους ανεξάρτητα τμήματα και η πόλη απο βασάλτη έπαψε να
αποτελεί το ισχυρό θρησκευτικό και πνευματικό κέντρο της περιοχής.
Εγκαταλείφθηκε στους παφλασμούς των κυμάτων.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου