Έγκλημα… πέντε αστέρων

Για μια στιγμή, όλα έδειχναν ότι ο Μπράιαν Μπλάκγουελ τα είχε καταφέρει. H
κοπέλα του πίστευε ότι το παραχαϊδεμένο μοναχοπαίδι από το Λίβερπουλ ήταν ένας
επαγγελματίας τενίστας που είχε συμβόλαιο με την εταιρεία Nike, ύψους 125.000 δολαρίων.

Υποτίθεται πως με τα χρήματα αυτά εξασφάλιζε την πολυτελή του διαβίωση. Ο
Μπράιαν προσέλαβε την κοπέλα ως γραμματέα του και της έδωσε μια επιταγή 90.000
δολαρίων. Της αγόρασε ένα αυτοκίνητο αξίας 16.000 δολαρίων και αργότερα
προμηθεύτηκε αεροπορικά εισιτήρια για τη Νέα Υόρκη, το Μαϊάμι, τα νησιά
Μπαρμπάντος και το Σαν Φρανσίσκο, αξίας 22.500 δολαρίων.

Καλοστημένη απάτη. Όταν επέστρεψαν από το πολυήμερο ταξίδι τους, ο
Μπράιαν πέρασε το υπόλοιπο καλοκαίρι στο σπίτι της. Μια μέρα όμως, η αστυνομία
χτύπησε την πόρτα της. Όπως αποδείχτηκε σύντομα, ολόκληρη η ζωή του Μπλάκγουελ
ήταν μια καλοστημένη απάτη. Είχε κλέψει 16.000 δολάρια από ένα αμοιβαίο
κεφάλαιο που είχαν δημιουργήσει οι γονείς του για να χρηματοδοτήσουν τις
σπουδές του και ταυτόχρονα είχε λεηλατήσει την πιστωτική κάρτα του πατέρα του.
H επιταγή των 90.000 δολαρίων δεν είχε αντίκρυσμα. Το συμβόλαιο με τη Nike
ουδέποτε υπήρξε.

Τον περασμένο Ιούνιο, όπως γράφει το αμερικανικό περιοδικό «Newsweek», ο
Μπλάκγουελ καταδικάστηκε σε ισόβια κάθειρξη επειδή είχε σκοτώσει τους γονείς
του χρησιμοποιώντας διχαλωτό σφυρί και κουζινομάχαιρο. Οι ψυχίατροι που τον
εξέτασαν αποφάνθηκαν ότι ο συγκεκριμένος άνθρωπος εκδήλωσε μια σφοδρή
ναρκισσιστική διαταραχή της προσωπικότητάς του. Αρκετό καιρό νωρίτερα, προτού
ο Μπλάκγουελ αρχίσει να περιδινίζεται στις ουτοπικές φαντασιώσεις του, ήταν
ένας αριστούχος μαθητής. Οι δάσκαλοί του τον παίνευαν και οι γονείς του
καυχιόνταν ότι μόλις μπει στο Πανεπιστήμιο θα γίνει «όχι ένας απλός γιατρός
αλλά ένας σπουδαίος χειρουργός».

Επιρρεπείς επιχειρηματίες. H περίπτωση του Μπράιαν είναι πράγματι
ακραία. Βρετανοί επιστήμονες όμως κατέληξαν πρόσφατα στο συμπέρασμα ότι
ορισμένες ηπιότερες μορφές ναρκισσιστικής διαταραχής της προσωπικότητας είναι
δυνατόν να πλήξουν κάποια από τα πιο πετυχημένα μέλη μιας αναπτυγμένης
κοινωνίας. H μελέτη που έγινε από τις Μπελίντα Μπόαρντ και Καταρίνα Φρίτζον
του Πανεπιστημίου Σάρεϊ στη Βρετανία, έδειξε ότι επιτυχημένοι επιχειρηματίες
ήταν επιρρεπείς στο να παρουσιάσουν χαρακτηριστικά γνωρίσματα της
ναρκισσιστικής διαταραχής της προσωπικότητας – μεγαλοπρέπεια, έλλειψη
συμπάθειας, ανθρώπινη εκμετάλλευση – στον ίδιο βαθμό με ορισμένους εγκληματίες
ή ψυχικά ασθενείς ανθρώπους.

«Ο ναρκισσιστής που καταπιάνεται με μία καινούργια δουλειά μπορεί να
αποδειχθεί ο καλύτερος, καινοτόμος επιχειρηματίας», λέει ο Μάικλ Μακόμπι, που
είναι συγγραφέας του βιβλίου «Ο παραγωγικός ναρκισσιστής». Οι ναρκισσιστές
συχνά αναδεικνύονται εξαιρετικοί μάνατζερ, που «ηλεκτρίζουν» τους υπαλλήλους
τους και πραγματοποιούν συθέμελες αλλαγές με ευεργετικές μακροπρόθεσμα
συνέπειες. Ο αυτάρεσκος μάνατζερ είναι ο δημιουργικός και θελκτικός
συνάδελφος, ο οποίος όμως μπορεί ταυτόχρονα να είναι αλαζόνας και να
εκμεταλλεύεται τους άλλους. Να είναι χαρισματικός και να μην αφήνει τους
συνεργάτες του να ανασάνουν από την πολλή δουλειά. Ιδιότητες ιδιαίτερα
πολύτιμες για όποιον θέλει να ξεχωρίσει στον χώρο της πολιτικής και των
επιχειρήσεων.

Το μοντέλο του ηγέτη. Ο νάρκισσος ατενίζει επίμονα το είδωλό του που καθρεφτίζεται στο νερό

Το όραμα και το μέσο. Οι Μπιλ Φίσερ και Άντι Μπόιτον, που είναι ειδικοί
σε θέματα μάνατζμεντ, διενήργησαν μια εξαετή μελέτη σε 20 μεγάλες πολυεθνικές
εταιρείες και διαπίστωσαν ότι οι εταιρείες θα «έδιναν γην και ύδωρ» για να
προσλάβουν τέτοιου χαρακτήρα επιτελικά στελέχη. Όμως κάθε φορά που το έκαναν
«απέτυχαν να τους εμφυσήσουν έναν συνετό τρόπο διαχείρισης της επιχείρησης και
του ανθρώπινου δυναμικού». Σε πολλές περιπτώσεις, επιτελικά στελέχη που
διακατέχονταν από ναρκισσισμό, όπως ο συνιδρυτής της εταιρείας Southwest
Airlinew, Χερμπ Κέλεχερ, «έγραψαν στα παλιά τους τα παπούτσια τους
παραδοσιακούς όρους του οικονομικού παιχνιδιού και ξαναμοίρασαν την τράπουλα
έτσι όπως εκείνοι ήθελαν, χρησιμοποιώντας τις εταιρείες τους ως μέσο για την
πραγμάτωση του οράματός τους».

Ο Τζακ Γουέλτς έγραψε στην αυτοβιογραφία του ότι ήθελε «να μετατρέψει την
General Electric από μια από τις καλύτερες εταιρείες του κόσμου στην απολύτως
κορυφαία επιχείρηση του πλανήτη». Το όραμα του Γουέλτς θα ήθελαν να εφαρμόσουν
στην πράξη εκατοντάδες άλλοι μάνατζερ. Ζώντας όμως στη σφαίρα της εγωπάθειας
και της αυταρέσκειας, πιστεύοντας ακλόνητα στην ορθότητα των ιδεών τους και
στη διορατικότητά τους, συχνά προχωρούν ένα βήμα πιο μπροστά από τη λεπτή
διαχωριστική γραμμή που οδηγεί στο «έγκλημα».

Βίαιη συμπεριφορά. H Μπελίντα Μπόαρντ, που διευθύνει μια ομάδα
ψυχολόγων, την Peoplewise, η οποία ειδικεύεται στην παροχή συμβουλών
οργανωσιακής ψυχολογίας σε μεγάλες επιχειρήσεις, έχει έρθει αντιμέτωπη με
ναρκισσιστές μάνατζερ που σμπαραλιάζουν τους συνεργάτες τους, που εκδηλώνουν
βίαιη συμπεριφορά, που δεν αποδέχονται την παραμικρή κριτική επειδή την
εκλαμβάνουν ως ίχνος αδυναμίας, που παρουσιάζουν ψευδή οικονομικά στοιχεία στα
«ανυποψίαστα» μέλη του διοικητικού συμβουλίου και που εν τέλει η καριέρα τους
σβήνει σαν πυροτέχνημα όταν έρχονται αντιμέτωποι με τη Δικαιοσύνη.

Αναμορφωτές. Το περιοδικό «Neewsweek» επισημαίνει ότι καθώς οι μεγάλες
πολυεθνικές εταιρείες εκτιμούν τη δημιουργικότητα και το όραμα των αυτάρεσκων
μάνατζερ, ταυτόχρονα μαθαίνουν και να ερμηνεύουν τα σημάδια που δείχνουν ότι
κάτι αρχίζει να πηγαίνει στραβά. H αλήθεια είναι ότι ένας ναρκισσιστής
διευθυντής μπορεί να μεταμορφώσει μια εταιρεία. Όμως η σκιά από την περίπτωση
του Μπλάκγουελ ή ακόμη παλαιότερα της εταιρείας Enron, μας υπενθυμίζει ότι
ορισμένες φορές είναι απαραίτητο να επικρατούν άνθρωποι πιο νηφάλιοι.

H εταιρεία Gillette γιγαντώθηκε στα χέρια του Κόλμαν Μόκλερ που είναι γνωστός
για την ηρεμία, την αβρότητα και τον «προσγειωμένο» τρόπο άσκησης της
εξουσίας. Όμως και άνθρωποι όπως ο Μπιλ Γκέιτς της Microsoft ή ο Στιβ Τζομπς
της Apple είναι τόσο χαρισματικοί και οραματιστές που η ενέργειά τους
αναγκάζει τα στελέχη των εταιρειών τους να αντιπαρέλθουν τις πιο δύσκολες
πλευρές του ναρκισσισμού τους και να μετάσχουν ψυχή τε και σώματι στην
επίτευξη ενός φιλόδοξου στόχου που κρύβει κάποιο βαθύ νόημα.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου, Στέφανος Κρίκκης