ANOIXTO ΜΒΑ ΠANAΓIΩTHΣ ΠETPAKHΣ Ο επιχειρηματίας είναι ο καταλύτης της οικονομικής μεγέθυνσης

Ο Παναγιώτης E. Πετράκης είναι αναπληρωτής καθηγητής και πρόεδρος του
Οικονομικού Τμήματος της Σχολής Νομικών, Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών
του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Έχει γράψει δώδεκα βιβλία
σχετικά με τα Οικονομικά της Ανάπτυξης, τη Χρηματοοικονομική και την
Επιχειρηματικότητα, έχει εκτενείς δημοσιεύσεις σε ξένα επιστημονικά περιοδικά
και έχει συμμετάσχει σε πολλές διεθνείς επιτροπές και συμβούλια οικονομικών
εμπειρογνωμόνων. Υπήρξε πρωτοπόρος στην Ελλάδα σε θέματα εκπαιδευτικών
προγραμμάτων με καινοτομικές μεθόδους εξ αποστάσεως και Ε-Learning. Πιστεύει
ότι η «επιχειρηματικότητα» δεν είναι κληρονομικό χάρισμα αλλά μπορεί να
διδαχθεί και ότι η λογιστική όχι μόνο δεν εμποδίζει την επιχειρηματικότητα
αλλά και τη βοηθάει.

Βλέπουμε πολλά νέα μαθήματα και τμήματα σε διάφορα Πανεπιστήμια του
εξωτερικού. Τι έχει αλλάξει τα τελευταία 10 – 20 χρόνια, ώστε ο
όρος «επιχειρηματικότητα» να έχει γίνει τόσο της μόδας;

Υπάρχει, πλέον, μια παγκόσμια αποδοχή της λειτουργίας της ελεύθερης οικονομίας
ως το αποδεκτό σύστημα ικανοποίησης των ανθρωπίνων αναγκών. Θεμέλιος λίθος του
συστήματος αυτού είναι ο επιχειρηματίας (ανθρώπινος παράγοντας) και η
επιχειρηματικότητα (δηλαδή, ο εντοπισμός και η ανάπτυξη νέων ευκαιριών). H
διαδικασία της μεγέθυνσης μιας οικονομίας συνδέεται άμεσα με τη
δραστηριοποίηση της επιχειρηματικότητας. Είναι εμφανές, επίσης, ότι η
επιχειρηματικότητα συμβάλλει στην επίλυση του προβλήματος της απασχόλησης.
Ακόμη, η εισαγωγή της καινοτομίας και των συνακόλουθων που αυτή φέρνει είναι
άρρηκτα συνδεδεμένη με την ανάπτυξη των ικανοτήτων που συνοδεύουν την
επιχειρηματικότητα.

Είναι, πλέον, αποδεκτό ότι η επιχειρηματικότητα ως ανθρώπινη δραστηριότητα
καλλιεργείται και αναπτύσσεται και δεν αποτελεί ένα γονιδιακό κληρονομικό
χαρακτηριστικό. H επιχειρηματικότητα ως κοινωνική αξία συνδέεται με ορισμένους
κανόνες (ανταγωνισμός, διαφάνεια κ.λπ.) κοινωνικής και πολιτικής λειτουργίας
που αποτελούν τον θεμέλιο λίθο των ανεπτυγμένων οικονομιών. H εισαγωγή των
νέων τεχνολογιών (μικροεπεξεργασιών κ.λπ.) επέφερε μια σημαντική μεταβολή
στους όρους παραγωγής, μειώνοντας τις απαιτήσεις σε κεφάλαιο ανά θέση εργασίας
και αυξάνοντας την παραγωγικότητα. Έτσι, μικρομεσαίες επιχειρηματικές
προσπάθειες μπορούν να εκκινούν στηριζόμενες σε μικρή ποσότητα κεφαλαίου και
υψηλό ανθρώπινο κεφάλαιο.

Πώς κρίνετε την επιχειρηματικότητα στην Ελλάδα και πόσο σημαντική είναι για
την ανάπτυξη μιας χώρας;

Θα πρέπει να διαχωρίζεται και να διακρίνεται η επιχειρηματικότητα «ανάγκης»
από τη «δημιουργική» επιχειρηματικότητα. H πρώτη συνδέεται με την προσπάθεια
των ατόμων να επιλύσουν κυρίως το πρόβλημα της απασχόλησης και δευτερευόντως
να ικανοποιήσουν ορισμένες προσωπικές τους ανάγκες, όπως της ανεξαρτησίας. H
δεύτερη περιλαμβάνει κυρίως τη συνειδητή προσπάθεια για την ανεύρεση και
ανάπτυξη νέων οικονομικών ευκαιριών με σκοπό, είτε να καλυφθούν ανάγκες της
αγοράς είτε να δημιουργηθούν νέες διαδικασίες και προϊόντα. H ελληνική
οικονομία χαρακτηρίζεται κυρίως από μια εκτεταμένη πολυεπιχειρηματικότητα, με
έναν πολύ μεγάλο αριθμό μικρών και μεσαίων επιχειρηματικών προσπαθειών. Το
στοιχείο αυτό αποτελεί κύριο χαρακτηριστικό του πρότυπου οικονομικής ανάλυσης.
Το μοντέλο αυτό ανεπτύχθη προπολεμικά, το 1920, και είχε ως κύριο συστατικό
τον πρώτο τύπο επιχειρηματικής δραστηριότητας. Αυτό το μοντέλο διατηρήθηκε επί
μακρόν, λόγω προστατευτισμού, αλλά στις μέρες μας για πρώτη φορά «συμπιέζεται»
έντονα. Είναι ενδιαφέρον, επίσης, ότι από τον 19ον αιώνα – αλλά και σήμερα –
οι Έλληνες δραστηριοποιούνται επιχειρηματικά στο εξωτερικό με εξαιρετικά
αποτελέσματα.

Στην ελληνική οικονομία σήμερα, περίπου οι μισές επιχειρηματικές προσπάθειες
φέρουν τα χαρακτηριστικά της επιχειρηματικότητας «ανάγκης», ενώ μόνο το 10% –
περίπου – θα μπορούσε να θεωρηθεί ότι έχει «δημιουργικά» χαρακτηριστικά. Οι
διευκρινίσεις αυτές είναι απαραίτητες, επειδή πολλές φορές χρησιμοποιούνται
γενικές εκφράσεις, οι οποίες δεν βοηθούν στην κατανόηση της πραγματικότητας.
Συνεπώς και οι πολιτικές που αναπτύσσονται είναι προβληματικές. H μελέτη των
χαρακτηριστικών της επιχειρηματικότητας είναι απολύτως απαραίτητη για να
κατανοήσουμε τον τρόπο με τον οποίο είναι δυνατόν να σχεδιαστούν οι διάφορες
πολιτικές.

Παρ’ όλα αυτά, οι περισσότεροι συμφωνούν ότι ακόμα και τώρα δεν έχουν
αποσαφηνιστεί πλήρως οι συσχετίσεις και οι αιτιώδεις σχέσεις μεταξύ
επιχειρηματικότητας, ανάπτυξης και μεγέθυνσης. Συνήθως, ως πρωταρχική σχέση
επικαλούμαστε τη σχέση επιχειρηματικότητας, καινοτομίας και ανάπτυξης. Ο
επιχειρηματίας αναλαμβάνει τους κινδύνους και εισάγει την καινοτομία
δημιουργώντας ζημίες ή σημαντικά κέρδη. Στη συνέχεια, η τεχνολογία διαχέεται
σε ένα υψηλότερο επίπεδο οικονομικής δραστηριότητας.

Μιλώντας πιο γενικά και δεδομένου ότι οι οικονομίες δεν λειτουργούν, βέβαια,
στο επίπεδο της πλήρους ισορροπίας, ο επιχειρηματίας είναι ο καταλύτης της
μεταβολής προς τα υψηλότερα σημεία οικονομικής ισορροπίας.

Πώς μπορεί να «γεννηθούν» καλές επιχειρηματικές ιδέες και να
αναπτυχθούν σε ήδη υπάρχουσες μεγάλες εταιρείες;

Ο ρόλος της επιχειρηματικότητας δεν εξαντλείται στο…
εναρκτήριο λάκτισμα, με την έναρξη της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Σήμερα,
οι μεγάλες εταιρείες εξαρτούν όλο και περισσότερο την επιβίωσή τους, που είναι
συνυφασμένη με τη διαρκή ανάπτυξή τους, από την αξιοποίηση της
«intrapreneurship», δηλαδή της επιχειρηματικότητας εντός της επιχείρησης. Γι’
αυτό αναπτύσσουν μοντέλα εταιρικής οργάνωσης και ανάπτυξης που ενσωματώνουν
ευέλικτα συστήματα συσσώρευσης ανθρωπίνων κεφαλαίων και παροχής κινήτρων
ηθικής και υλικής συμμετοχής στην παραγωγική διαδικασία και την ανάπτυξη νέων
προϊόντων και υπηρεσιών. Τα συστήματα ανάπτυξής τους βασίζονται όλο και
λιγότερο στον ιεραρχικό τρόπο οργάνωσης και ουσιαστικά δημιουργούν οριζόντιες
«υβριδιακού τύπου» οργανώσεις με διακριτά κέντρα απόφασης και «spin out»
δυνατότητες. Πρόκειται ουσιαστικά για τη δυνατότητα δημιουργίας νέων
επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, θυγατρικών της μητρικής, που έχουν προκύψει
κατά την παραγωγική διαδικασία.

Πόσο σημαντικές είναι οι μέθοδοι και οι τεχνικές κοστολόγησης για τον
προϋπολογισμό μιας οικονομικής μονάδας;

Για να απαντηθεί πλήρως αυτή η ερώτηση, θα πρέπει να γίνουν ορισμένες
διευκρινίσεις πάνω στις έννοιες, ώστε ο απλός αναγνώστης να μπορεί να
κατανοήσει τον όρο «κοστολόγηση». H κοστολόγηση είναι κλάδος της Διοικητικής
Λογιστικής. Είναι το σύνολο των εργασιών που αποσκοπούν στο να συγκεντρώσουν,
να κατατάξουν και να επιμερίσουν κατάλληλα τις δαπάνες, ώστε να προσδιοριστεί
το κόστος των παραγόμενων προϊόντων της επιχείρησης. H κοστολόγηση ταξινομεί
τις διάφορες κατηγορίες κόστους, ανάλογα με τις συγκεκριμένες ανάγκες. Ανάλογα
με τις ανάγκες παραγωγής της επιχείρησης, χρησιμοποιούνται τρεις τεχνικές
χειρισμού του κόστους: η τεχνική του πλήρους κόστους, η τεχνική του οριακού
κόστους και η τεχνική του πρότυπου κόστους. H ελληνική λογιστική νομοθεσία
προτείνει τη χρήση της τελευταίας τεχνικής, αυτής του πρότυπου κόστους.
Κεντρική της ιδέα είναι ο υπολογισμός των πρότυπων ή επιθυμητών μεγεθών
κόστους και η μέτρηση της απόκλισης των πραγματικών μεγεθών από αυτά. Τα
πρότυπα ή επιθυμητά μεγέθη καθορίζονται από τους αναλυτές της επιχείρησης με
βάση την παραγωγική της ικανότητα, το κόστος των πρώτων υλών, τη ζήτηση των
καταναλωτών κατά το παρελθόν κ.λπ. Με τον τρόπο αυτό, τα πρότυπα μεγέθη
καθορίζονται, για μία χρονική περίοδο, από τα ιστορικά οικονομικά στοιχεία της
οικονομικής μονάδας. Αν στο τέλος της περιόδου αυτής υπάρχουν αποκλίσεις από
τις πρότυπες τιμές, εξετάζονται οι λόγοι δημιουργίας των αποκλίσεων αυτών,
ώστε το πρότυπο κόστος που θα καθοριστεί για τη νέα χρονική περίοδο να είναι
πιο κοντά στην πραγματικότητα – και ο νέος προγραμματισμός ορθότερος.

Ο προϋπολογισμός της οικονομικής μονάδας στηρίζεται ουσιαστικά στα
αποτελέσματα που δίνουν οι τεχνικές της κοστολόγησης. H κοστολόγηση θα
βοηθήσει στον ακριβή προσδιορισμό μιας σειράς στοιχείων, όπως είναι το κόστος
προσωπικού, το κόστος προμηθευτών κ.λπ. Με την εφαρμογή των τεχνικών
κοστολόγησης δίνεται η δυνατότητα στα στελέχη που λαμβάνουν αποφάσεις, να
αξιολογήσουν ποια μέρη της παραγωγικής διαδικασία είναι ιδιαίτερα ακριβά για
την επιχείρηση και να εξετάσουν την πιθανότητα να αναθέσουν αυτά τα τμήματα σε
άλλες επιχειρήσεις ή άτομα (outsourcing).

H λογιστική «λύνει τα χέρια» του επιχειρηματία

Στην ερώτηση αν η λογιστική με τους κανόνες της εμποδίζει ή βοηθάει τη
δημιουργική επιχειρηματικότητα, ο κ. Πετράκης απαντά:

H λογιστική είναι ένας «ενιαίος τρόπος» καταγραφής και απεικόνισης μέρους της
επιχειρηματικής δραστηριότητας που σχετίζεται με παραγωγικές και με
χρηματοδοτικές αποφάσεις και συναλλαγές. Είναι γεγονός ότι αυτή η καταγραφή
και απεικόνιση απαιτεί συγκεκριμένες προσπάθειες και ενέργειες από την
επιχείρηση. Πολλές φορές, οι δημιουργικοί επιχειρηματίες, ιδίως όταν
βρίσκονται στα πρώτα στάδια εντοπισμού και ανάπτυξης της επιχειρηματικής
προσπάθειας, νιώθουν ότι η προσοχή τους μοιράζεται μεταξύ της ανάπτυξης της
επιχειρηματικής ιδέας και των απαιτήσεων της λογιστικής υποστήριξης. Στα
οικονομικά όμως έχουμε μια αρχή που έχει εφαρμογή σε όλες τις οικονομικές
δραστηριότητες. Πρόκειται για την αρχή του καταμερισμού των έργων ως μέσο
ανάπτυξης και μεγέθυνσης της παραγωγικότητας. H εφαρμογή της, στην περίπτωση
αυτή, ουσιαστικά σημαίνει ότι θα πρέπει να αναπτύσσονται οι επιχειρηματικές
δραστηριότητες (όπως και η λογιστική παρακολούθηση) μέσω των κατάλληλων
διαδικασιών και με τη χρήση των απαραίτητων ειδικεύσεων και ειδικοτήτων. Έτσι
απελευθερώνεται και ο επιχειρηματίας, ώστε να ασχοληθεί με το πραγματικό
αντικείμενό του. Οι λογιστικοί κανόνες ουσιαστικά απελευθερώνουν τη
δημιουργική επιχειρηματικότητα.