«Άρωμα γυναίκας» στην κορυφή των επιχειρήσεων

H εποχή που η διοίκηση μεγάλων ελληνικών επιχειρήσεων ήταν καθαρά ανδρική
υπόθεση αποτελεί πλέον παρελθόν. Τα διοικητικά συμβούλια μεγάλων επιχειρήσεων
και ξένων πολυεθνικών που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα αποπνέουν σήμερα
άρωμα γυναίκας. Ο γυναικείος πληθυσμός στη διοίκηση των επιχειρήσεων έχει
αυξηθεί σημαντικά, τα τελευταία χρόνια, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι η Ελλάδα
ακολουθεί την τάση που παρατηρείται σε άλλες ανεπτυγμένες ευρωπαϊκές χώρες και
στις ΗΠΑ, αν και ακόμη υστερεί αρκετά έναντι αυτών.

Ενδεικτικό του ανοίγματος που έχουν κάνει τα τελευταία χρόνια οι μεγάλες
ελληνικές επιχειρήσεις σε γυναίκες ανώτατα στελέχη είναι ότι ενώ στο διάστημα
1986 – 1990 οι γυναίκες μάνατζερ αντιπροσώπευαν μόλις το 2,2% του συνόλου των
ανώτατων στελεχών επιχειρήσεων (σύμφωνα με τα στοιχεία εγγραφής μελών στην
Εταιρεία Ανώτατων Στελεχών Επιχειρήσεων), στο διάστημα 2001 – 2004 το
αντίστοιχο ποσοστό εκτινάχθηκε στο 9,3%. Πρόκειται για στελέχη που κατέχουν
θέσεις γενικού διευθυντή και άνω στις επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην
Ελλάδα. Αποτέλεσμα της μεγάλης αυτής αύξησης είναι ότι οι γυναίκες με θέση
γενικού διευθυντή και άνω υπερβαίνουν σήμερα τις 50.

Το 10% των στελεχών

Υπολογίζεται ότι η γυναικεία αντιπροσώπευση στην κορυφή της διοικητικής
πυραμίδας των επιχειρήσεων στην Ελλάδα αντιστοιχεί στο 10% του συνόλου των
στελεχών, ποσοστό σημαντικά μεγαλύτερο από ό,τι ήταν πριν από μερικά χρόνια
αλλά βεβαίως χαμηλότερο από το αντίστοιχο ευρωπαϊκό. Κατά μέσον όρο στην
Ευρωπαϊκή Ένωση, στο σύνολο των ανώτατων διευθυντικών στελεχών (γενικών
διευθυντών και άνω) το 30% είναι γυναίκες.

Άνιση μάχη

Τράπεζες, βιομηχανίες, εταιρείες πληροφορικής και κατασκευαστικοί όμιλοι έχουν
ανοίξει τις πόρτες τους σε γυναίκες μάνατζερ, οι οποίες καταλαμβάνουν όχι μόνο
σημαντικές επιτελικές θέσεις αλλά και – σε αρκετές περιπτώσεις – το «τιμόνι»
της επιχείρησης. Πάντως η «μάχη των φύλων» για τις κορυφαίες θέσεις της
διοικητικής πυραμίδας των ελληνικών επιχειρήσεων εξακολουθεί να είναι σκληρή
και άνιση, καθώς οι ισορροπίες που διαμορφώθηκαν ιστορικά υπέρ των ανδρών
μάνατζερ δεν έχουν ακόμη ανατραπεί. Παρ’ όλ’ αυτά η εμπειρία των τελευταίων
ετών δείχνει ότι η γυναίκα βελτιώνει όλο και περισσότερο τη θέση της στην
Ελλάδα, που ακολουθεί τα βήματα άλλων ανεπτυγμένων χωρών και στον τομέα αυτόν.

Καλύτερη απόδοση

H παγκόσμια αυτή τάση ενισχύεται και από στοιχεία ερευνών που εμφανίζουν τη
γυναίκα ιδιαίτερα αποδοτική στο μάνατζμεντ των εταιρειών. Οι επιχειρήσεις στις
οποίες η γυναικεία συμμετοχή στα ανώτατα διοικητικά κλιμάκια είναι σημαντική
έχουν απόδοση ιδίων κεφαλαίων 17,7%, ενώ σε αυτές όπου η αντίστοιχη συμμετοχή
είναι μικρή η απόδοση πέφτει στο 13,1%, συμπεραίνει πρόσφατη έρευνα του
αμερικανικού ερευνητικού οργανισμού Catalyst.

Κερδίζουν έδαφος

H Μπριγκίτα Παπασταύρου, πρόεδρος και διευθύνουσα σύμβουλος της Αγροτουριστικής A.E., πιστεύει ότι οι γυναίκες-μάνατζερ δεν υστερούν σε τίποτε έναντι των ανδρών συναδέλφων τους

Αυτό φαίνεται να το έχουν καταλάβει και οι ελληνικές επιχειρήσεις, οι οποίες
τα τελευταία χρόνια έχουν ανοίξει τις πόρτες των ανώτατων διοικητικών οργάνων
τους και σε γυναίκες μάνατζερ. Για κάποιες από αυτές οι θέσεις που κατέχουν
σήμερα είναι η φυσική εξέλιξη της επιτυχημένης καριέρας τους. Για κάποιες
άλλες ο δρόμος ήταν διαφορετικός. Βρέθηκαν να είναι πρόεδροι και διευθύνουσες
σύμβουλοι με κληρονομικό δικαίωμα αλλά στη συνέχεια απέδειξαν ότι είναι σε
θέση όχι μόνο να ασκήσουν με επιτυχία τα διευθυντικά τους καθήκοντα αλλά και –
σε πολλές περιπτώσεις – να μετατρέψουν μια μικρή οικογενειακή επιχείρηση σε
πρωταγωνιστή της αγοράς στην οποία δραστηριοποιείται. Σε κάθε περίπτωση – και
άσχετα από την προέλευσή τους – οι Ελληνίδες τα τελευταία χρόνια κερδίζουν
συνεχώς έδαφος στην αγορά ανώτατων στελεχών.

Δύσκολα στην αρχή

H Βενετία Κουσία, γενική διευθύντρια της Manpower, υποστηρίζει ότι όταν η γυναίκα-μάνατζερ καταξιωθεί στην αγορά, το φύλο δεν παίζει κανέναν ρόλο

Τα «απαγορευτικά» που ορθώνονται λόγω φύλου στην επαγγελματική καριέρα μιας
γυναίκας ισχύουν μόνο στα πρώτα της στάδια, υποστηρίζει η κ. Βενετία Κουσία,
γενική διευθύντρια ελληνικής θυγατρικής του πολυεθνικού ομίλου επιλογής
προσωπικού για επιχειρήσεις Manpower, και συμπληρώνει: «Όταν η γυναίκα
μάνατζερ καταξιωθεί στην αγορά, το φύλο δεν παίζει πλέον κανέναν ρόλο». Σε
κάθε περίπτωση, τονίζει, «όταν μια γυναίκα είναι δυναμική από τα πρώτα της
επαγγελματικά βήματα, τίποτε δεν μπορεί να την εμποδίσει στην πορεία της προς
την κορυφή».

Για την κ. Μπριγκίτα Παπασταύρου, πρόεδρο και διευθύνουσα σύμβουλο της
Αγροτουριστικής A.E., «οι γυναίκες μάνατζερ μόνο πλεονεκτήματα έχουν και,
φυσικά, δεν υστερούν σε τίποτε έναντι των ανδρών συναδέλφων τους».

Τα τελευταία χρόνια φαίνεται ότι και στην Ελλάδα οι γυναίκες μάνατζερ αρχίζουν
να κερδίζουν την εμπιστοσύνη των ελληνικών αλλά και των πολυεθνικών
επιχειρήσεων. Εκτός από τα λεγόμενα τυπικά προσόντα – όπως είναι οι σπουδές –
που τις χαρακτηρίζουν στον ίδιο βαθμό με τους άνδρες συναδέλφους τους, οι
γυναίκες μάνατζερ διαθέτουν επιπλέον «ένα ιδιαίτερα ανεπτυγμένο ένστικτο, που
τις βοηθάει σημαντικά στην υλοποίηση των στόχων που θέτουν», υποστηρίζει η κ.
Χριστίνα Σακελλαρίδη, πρόεδρος του Οργανισμού Εξαγωγικών Πιστώσεων και της
εισηγμένης στο XAA επενδυτικής εταιρείας Interinvest.

Οι γυναίκες του ΣΕΒ

Ο ανδροκρατούμενος, πριν από μερικά χρόνια, Σύνδεσμος Ελληνικών Βιομηχανιών
άρχισε και αυτός να αποκτά σιγά σιγά «άρωμα γυναίκας», με τη συμμετοχή δύο
μάνατζερ-επιχειρηματιών στο 21μελές διοικητικό του συμβούλιο.

Πρόκειται για την κ. Δήμητρα Μητρογιαννοπούλου, της εταιρείας πλαστικών Αργώ,
και την κ. Βαρβάρα Στράτου-Βερνίκου, ανώτατο διοικητικό στέλεχος του ομίλου
της Notos Com με βασική ευθύνη τη διεύθυνση των πολυκαταστημάτων της
εταιρείας. Πάντως στο πολυμελές διοικητικό συμβούλιο του ΣΕΒ, στο οποίο
συμμετέχουν ανώτατα στελέχη ελληνικών επιχειρήσεων, η συμμετοχή των γυναικών
είναι, ακόμη σήμερα, αποκαρδιωτική.

Κληρονόμησαν την επιχείρηση και τη γιγάντωσαν

H Μίνα Φειδά-Νταή, πρόεδρος του Δ.Σ. της Δ. I. Φειδάς A.E., κληρονόμησε μια μικρή βιοτεχνία υποδημάτων και τη μετέτρεψε σε μεγάλη εξαγωγική βιομηχανία – Πρόεδρος και διευθύνουσα σύμβουλος της ΜΕΒΓΑΛ, η Μαρία Χατζάκου-Παπαδοπούλου ανέδειξε την εταιρεία στην τρίτη μεγαλύτερη ελληνική βιομηχανία γαλακτοκομικών – H Βασιλική Φωκά, διευθύνουσα σύμβουλος του ομίλου Φωκά, μανατζάρει μια επιχείρηση με ετήσιο τζίρο 60 εκατ. ευρώ και 1.000 εργαζομένους

Μια σειρά γυναικών επικεφαλής μεγάλων εταιρειών αν και αναδείχθηκαν στις
θέσεις που κατέχουν με κληρονομικό δικαίωμα, στη συνέχεια «έδωσαν εξετάσεις»
και οι περισσότερες από αυτές πήραν καλούς… βαθμούς, καθώς κατάφεραν να
μεγαλώσουν την «πατρική κληρονομιά».

«Σιδηρά κυρία»

Από τις πρώτες γυναίκες μάνατζερ που έκαναν την εμφάνισή τους στην ελληνική
αγορά είναι η κ. Καίτη Κυριακοπούλου. H αποκαλούμενη και «σιδηρά κυρία» των
μεταλλείων έχει διατελέσει επί σειρά ετών πρόεδρος και διευθύνουσα σύμβουλος
της μεγαλύτερης μεταλλευτικής εταιρείας της χώρας, της S & Β (πρώην
Αργυρομεταλλευμάτων και Βαρυτίνης).

H εγγονή

H εταιρεία Δ. I. Φειδάς είναι σήμερα η μεγαλύτερη ελληνική βιομηχανία
υποδημάτων με εξαγωγικές δραστηριότητες στη Ρωσία, στις ΗΠΑ, στην Ευρωπαϊκή
Ένωση και στα Βαλκάνια. H εταιρεία δεν ήταν τίποτε περισσότερο από μια μικρή
βιοτεχνία στου Ψυρή, ώσπου την ανέλαβε η εγγονή του ιδρυτή της, η κ. Μίνα
Φειδά-Νταή. Σήμερα η εταιρεία διαθέτει δύο μεγάλες βιομηχανικές μονάδες και
είναι γνωστή στην αγορά με τα εμπορικά σήματα Boxer.

Επικεφαλής της τρίτης σε μέγεθος ελληνικής γαλακτοβιομηχανίας, της ΜΕΒΓΑΛ, η
κ. Μαρία Χατζάκου-Παπαδοπούλου πέρασε από σχεδόν όλα τα τμήματα της
βιομηχανίας προτού αναρριχηθεί – το 2001 – στις θέσεις της προέδρου και
διευθύνουσας συμβούλου της εταιρείας. Με την κ. Χατζάκου στο τιμόνι της, η
ΜΕΒΓΑΛ κατάφερε να διεισδύσει και να αποκτήσει σημαντικά μερίδια στη δύσκολη
αγορά της Αθήνας.

Κόντρα στο ρεύμα

Το επίτευγμα της κ. Αναστασίας Βαρβαρέσου, που είναι διευθύνουσα σύμβουλος
στην κλωστοϋφαντουργία Βαρβαρέσου, ήταν να προσαρμόσει την εταιρεία στις
ανάγκες των καιρών: Με την παραγωγή νημάτων μόδας, η εταιρεία κατάφερε – σε
καιρούς χαλεπούς για τον κλάδο – να πραγματοποιεί σήμερα σημαντικές εξαγωγές,
οι οποίες αντιστοιχούν στο 60% της συνολικής της παραγωγής. H κ. Βασιλική
Φωκά, με την ιδιότητα της διευθύνουσας συμβούλου του ομίλου Φωκά, μανατζάρει
μια επιχείρηση με έξι μεγάλα πολυκαταστήματα και 11 μικρότερα, με περίπου
1.000 εργαζομένους.

Σε ξένες αγορές

H κ. Αλεξάνδρα Πίττα-Χαζάπη είναι από τους βασικούς μετόχους και διευθύνουσα
σύμβουλος της μελισσοκομικής εταιρείας «Αττική». Ανάμεσα στα επιτεύγματά της
είναι και η διείσδυση της «Αττική» σε ξένες αγορές, όπως της E.E., της Μέσης
Ανατολής, των ΗΠΑ, της Ιαπωνίας και του Καναδά.

Μάνατζερ «με το σπαθί τους»

H Νίκη Τζαβέλλα, αντιπρόεδρος του ομίλου της Ιντρακόμ, διαπρέπει στη δύσκολη δουλειά των διεθνών σχέσεων του πολυεθνικού ελληνικού ομίλου

H κ. Λίτσα Παναγιωτοπούλου είναι ίσως η πρώτη Ελληνίδα που κατάφερε να
κερδίσει την εμπιστοσύνη μιας μεγάλης πολυεθνικής εταιρείας όπως η Oracle, η
οποία έχει σημαντική παρουσία στην παγκόσμια αγορά πληροφορικής. Ιδρύτρια της
ελληνικής θυγατρικής και πάνω από 15 χρόνια διευθύνουσα σύμβουλός της,
διετέλεσε παράλληλα περιφερειακή διευθύντρια της Oracle για την Κύπρο και την
Αδριατική. Σήμερα έχει αποχωρήσει από την αμερικανικών συμφερόντων πολυεθνική
αλλά εξακολουθεί να προσφέρει τις υπηρεσίες της στην ελληνική αγορά μάνατζερ
από τη θέση της προέδρου της Ελληνικής Εταιρείας Διοίκησης Επιχειρήσεων.

Στην Ιντρακόμ

Περίοπτη θέση στη λίστα των Ελληνίδων μάνατζερ που βρίσκονται στην κορυφή της
πυραμίδας μεγάλων επιχειρήσεων κατέχει και η κ. Νίκη Τζαβέλλα, η οποία είναι
από το 2000 αντιπρόεδρος της Ιντρακόμ, του μεγαλύτερου ελληνικού ομίλου που
παράγει προϊόντα και υπηρεσίες νέας τεχνολογίας. H κ. Τζαβέλλα είναι
επιφορτισμένη με τον τομέα των διεθνών σχέσεων του Ομίλου.

Στην Πειραιώς

H κ. Βασιλική Κάμπελλ είναι σήμερα πρόεδρος μιας από τις μεγαλύτερες
χρηματιστηριακές εταιρείες της χώρας και παράλληλα στέλεχος του ομίλου της
Τράπεζας Πειραιώς. Με εφόδια τις σπουδές της σε αμερικανικά πανεπιστήμια αλλά
και την τραπεζική τεχνογνωσία που απέκτησε στην ίδια χώρα, ήρθε στην Ελλάδα
και ανέλαβε σχεδόν αμέσως διευθυντικές θέσεις σε τράπεζες.

Στη Λαϊκή Τράπεζα

Από τον Απρίλιο του 2002 η κ. Ρένα Ρουβιθά-Πάνου είναι διευθύνουσα σύμβουλος
του κυπριακών συμφερόντων ομίλου της Λαϊκής Τράπεζας (Ελλάς). Με σπουδές στο
London School of Economics, η κ. Πάνου μανατζάρει μια τράπεζα με 45
καταστήματα και έξι θυγατρικές εταιρείες, 830 άτομα προσωπικό και σύνολο
χορηγήσεων και καταθέσεων 1,9 δισ. ευρώ και 2 δισ. ευρώ, αντίστοιχα.

Στην Ιπποτούρ

Με οικονομικές και ναυτιλιακές σπουδές στο Λονδίνο, η κ. Αλεξάνδρα
Τερζή-Χανδρή εργάστηκε αρχικά σε ναυτιλιακές εταιρείες στη βρετανική
πρωτεύουσα. Ωστόσο η μεγάλη της αγάπη δεν ήταν τα πλοία αλλά τα άλογα. Ύστερα
από περίπου 20 χρόνια επαγγελματικής ενασχόλησης με θέματα που έχουν σχέση με
τον ιππόδρομο, αναλαμβάνει πρόεδρος και διευθύνουσα σύμβουλος της εταιρείας
Ιπποτούρ που δραστηριοποιείται στην παραγωγή καθαρόαιμων αλόγων.

Οι γυναίκες φέρνουν κέρδη!

Όπως πίσω από κάθε επιτυχημένο άνδρα κρύβεται συχνά μια έξυπνη γυναίκα, έτσι
και πίσω από μια κερδοφόρα και επιτυχημένη εταιρεία βρίσκονται πολλές γυναίκες
σε θέσεις ανώτατων στελεχών. Αυτό τουλάχιστον είναι το συμπέρασμα του
αμερικανικού ερευνητικού οργανισμού Catalyst. H συγκεκριμένη έρευνα στηρίχθηκε
στην εξέταση του δείκτη απόδοσης ιδίων κεφαλαίων και των αποδόσεων που
προσέφεραν οι μετοχές 353 αμερικανικών πολυεθνικών εταιρειών κατά τη χρονική
περίοδο 1996 – 2000, σε σχέση με τον αριθμό των γυναικών που βρίσκονται στο
top management των εταιρειών του δείγματος.

Ενώ λοιπόν όλες οι εταιρείες του δείγματος είχαν μέση απόδοση ιδίων κεφαλαίων
15,7%, οι επιχειρήσεις με τον υψηλότερο αριθμό γυναικών σε ανώτατες
διοικητικές θέσεις παρουσίασαν απόδοση ιδίων κεφαλαίων 17,7%, ενώ αυτές με τη
μικρότερη «θηλυκή» παρουσία στη διοίκηση προσέφεραν μόλις 13,1%. Αλλά και οι
αποδόσεις των μετοχών ήταν μεγαλύτερες στις εταιρείες με δυνατό «άρωμα γυναίκας».