Θύμα τρομοκρατίας ο… ελβετικός σουγιάς

Ο κλασικός ελβετικός σουγιάς φημίζεται ότι καθιστά τον κάτοχό του έτοιμο
για κάθε ενδεχόμενο. Υπήρχε όμως κάτι για το οποίο δεν ήταν έτοιμοι οι
κατασκευαστές του – η 11η Σεπτεμβρίου.

Ο Καρλ Έλσενερ, ο ιδιοκτήτης της Victorinox, φρίττει στην ιδέα να μεταφέρει την παραγωγή στην Κίνα, όπως έχουν κάνει άλλοι

Υπήρξε ο πιστός σύντροφος γενεών ταξιδευτών, εξερευνητών, κατασκηνωτών,
στρατιωτών, προσκόπων και εκδρομέων της Κυριακής. Χρησίμευσε για να
επισκευαστεί το διαστημικό λεωφορείο, για να απελευθερωθούν παιδιά παγιδευμένα
σε αυτοκίνητο βυθισμένο στο νερό. Ένας Γερμανός γιατρός τον χρησιμοποίησε στη
Σρι Λάνκα για να ακρωτηριάσει το πόδι ενός θύματος του τσουνάμι. Εκτίθεται στο
Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης και τρεις πρόεδροι των ΗΠΑ (Τζόνσον,
Ρίγκαν και Μπους ο πρεσβύτερος) είχαν αποκτήσει από έναν κατά παραγγελία.

Συμβολο. Από την Ελβετία, όπου γεννήθηκε το 1884 και της οποίας
κατέληξε να γίνει σύμβολο, δίπλα στο ρολόι με κούκο, ο Swiss Army knife, ο
σουγιάς πολλαπλών χρήσεων που είχε αρχικά κατασκευαστεί για τον ειρηνικό
ελβετικό στρατό, έφτασε να κατακτήσει τον κόσμο. Ένα εργαλείο τσέπης, μικρό
και βολικό, ικανό να σε βγάλει από μια δύσκολη θέση, καλό για να κόψεις ένα
σχοινί, να λιμάρεις, να ανοίξεις ένα μπουκάλι, να βιδώσεις μια βίδα, να
πριονίσεις ένα ξύλο – και για αναρίθμητες άλλες χρήσεις, ανάλογα με τον αριθμό
των λεπίδων που διαθέτει.

Έμοιαζε προορισμένος για την αιώνια επιτυχία, ένα απ’ αυτά τα εργαλεία που
αντιστέκονται στις προκλήσεις της προόδου και της τεχνολογίας – ή και τις
υιοθετούν, αφού στις τελευταίες εκδοχές του διαθέτει και θύρα USB, που σου
επιτρέπει να συνδέεις τον σουγιά σου με… τον υπολογιστή σου.

Μια μέρα όμως, η Ιστορία έβαλε το χεράκι της. Ήταν η 11η Σεπτεμβρίου 2001.
Εκείνο το πρωί, ο Καρλ Έλσενερ, δισέγγονος του Καρλ Έλσενερ που στα τέλη του
19ου αιώνα επινόησε τον ελβετικό σουγιά, παρακολούθησε με φρίκη από την
τηλεόραση την επίθεση των τρομοκρατών με τα αεροπλάνα στους Δίδυμους Πύργους
του Μανχάταν. Πολύ αργότερα μόνο συνειδητοποίησε πως η χειρότερη τρομοκρατική
επίθεση όλων των εποχών, ανάμεσα στις αναρίθμητες συνέπειές της, θα έπληττε
σοβαρά και την Victorinox, την οικογενειακή εταιρεία στην οποία ο ιδρυτής της
και πρόγονός του είχε δώσει το όνομα της μητέρας του, της Βικτωρίας.

Ελβετικός σουγιάς: ένα εργαλείο τσέπης, μικρό και βολικό, ικανό να σε βγάλει από μια δύσκολη θέση, καλό για να κόψεις ένα σχοινί, να λιμάρεις, να ανοίξεις ένα μπουκάλι, να βιδώσεις μια βίδα, να πριονίσεις ένα ξύλο – και για αναρίθμητες άλλες χρήσεις, ανάλογα με τον αριθμό των λεπίδων που διαθέτει

«Απόλυτη καταστροφή». «Για μας ήταν μια απόλυτη καταστροφή», λέει τώρα
στον Λιουκ Χάρντινγκ της βρετανικής «Γκάρντιαν», που τον επισκέφτηκε στο
εργοστάσιο της Victorinox, στο μικροσκοπικό χωριό Ίμπαχ, στο καντόνι του
Σβιτς. Μαζί με τα ψαλίδια νυχιών και τα ξυράφια, ο σουγιάς του ελβετικού
στρατού απαγορεύτηκε στα καταστήματα αφορολογήτων ειδών των αεροδρομίων, στα
οποία ήταν ανέκαθεν παρών, καθώς και μέσα στα αεροπλάνα, όπου παλιότερα
περιλαμβανόταν στα είδη που ήταν διαθέσιμα προς πώληση στη διάρκεια της
πτήσης. Σχεδόν αμέσως, οι πωλήσεις μειώθηκαν κατά 40%. Τριάμισι χρόνια
αργότερα, τον περασμένο Απρίλιο, η μοναδική ανταγωνίστρια ελβετική εταιρεία
που έχει την άδεια να κατασκευάζει τον σουγιά, η Wenger, κήρυξε χρεοκοπία. H
Victorinox την εξαγόρασε, αλλά έτσι επιβάρυνε ακόμη περισσότερο τον δικό της
προϋπολογισμό.

Μαϊμούδες. Στο μεταξύ, σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η εταιρεία δέχθηκε
άλλο ένα πλήγμα από την παγκοσμιοποίηση. H Δύση κατακλύσθηκε από χιλιάδες
«ελβετικούς σουγιάδες» ίδιους σε εμφάνιση με τους αυθεντικούς, κόκκινους, και
με τον μικρό ελβετικό σταυρό, αλλά κατασκευασμένους παράνομα στην Κίνα, με
πολύ χαμηλότερο κόστος και τιμή πώλησης. Ωστόσο οι Έλσενερ εξακολουθούν να
παράγουν 34.000 ελβετικούς σουγιάδες την ημέρα, σημάδι πως, παρά την
τρομοκρατία και την παγκοσμιοποίηση, υπάρχει ακόμη μια αγορά για το προϊόν.
Και προσπαθούν να διατηρήσουν την παράδοση της εταιρείας.

Τα τελευταία 75 χρόνια, η Victorinox δεν έχει απολύσει εργαζόμενο. Οι 900
εργαζόμενοί της έχουν γενναιόδωρους μισθούς και χαλαρούς ρυθμούς – κάθε πρωί,
για παράδειγμα, κάνουν γυμναστικές ασκήσεις επί μισή ώρα, που περιλαμβάνεται
στο ωράριο εργασίας τους. Άλλωστε ο Καρλ Έλσενερ, που κυκλοφορεί με ένα παλιό
Peugeot («οι γονείς μου μού έμαθαν τη σεμνότητα, δεν έχω ανάγκη μια Ferrari»,
εξηγεί), φρίττει στην ιδέα να μεταφέρει την παραγωγή στην Καντώνα, όπως έχουν
κάνει άλλοι: «Αν κατασκευάζεται στην Κίνα», παρατηρεί χωρίς ειρωνεία, «ο
σουγιάς του ελβετικού στρατού δεν θα είναι πια, πώς να το πω, πολύ ελβετικός».