Εκλογές-«φάρσα» στο Iράν

Περίπου 47 εκατομμύρια άνθρωποι καλούνται σήμερα στις κάλπες προκειμένου να
επιλέξουν τον νέο τους πρόεδρο. Το Παρατηρητήριο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα
(καθώς και ο Τζορτζ Μπους) έχουν χαρακτηρίσει όλη τη διαδικασία «φάρσα».

Αυτό όμως δεν σημαίνει πως στερείται σημασίας – κάθε άλλο. Τέσσερις ερωτήσεις
για τις ιρανικές προεδρικές εκλογές ζητούν απαντήσεις.

1. Γιατί οι εκλογές έχουν χαρακτηρισθεί φάρσα;

Το Παρατηρητήριο για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (HRW) θεωρεί πως δεν είναι
δημοκρατικές για τον απλό λόγο πως οι τελικοί υποψήφιοι επελέγησαν από μη
αιρετό, δωδεκαμελές Σώμα σκληροπυρηνικών ιερωμένων. Για τις σημερινές εκλογές
αρχικά είχαν θέσει υποψηφιότητα 1.014 Ιρανοί – συμπεριλαμβανομένων 89
γυναικών. Από αυτούς, το Συμβούλιο των Φρουρών έδωσε το ΟΚ μόνο σε έξι. Όλοι
είναι άνδρες, οι πέντε συντηρητικοί. Κατόπιν παρεμβάσεως του ανώτατου ηγέτη,
του αγιατολάχ Χαμενεΐ, προστέθηκαν στη λίστα δύο μεταρρυθμιστές, ένας από
αυτούς είναι ο Μοσταφά Μόιν. Τελευταία στιγμή, ένας σκληροπυρηνικός που
υπολειπόταν στις δημοσκοπήσεις, ο Μοχσέν Ρετζάι, αποσύρθηκε ώστε να μην
κατακερματιστεί η συντηρητική ψήφος… Επιχειρηματολογία ανάλογη με εκείνη του
HRW χρησιμοποίησε χθες και ο Αμερικανός πρόεδρος. Αυτός. όμως, έχει τη δική
του ατζέντα.

2. Σε κάθε περίπτωση, εμείς γιατί πρέπει να ασχοληθούμε;

Διότι είναι το τέλος μιας εποχής – της εποχής του Μοχαμάντ Χαταμί, που εξελέγη
θριαμβευτικά δύο φορές, το 1997 και το 2001, αλλά απογοήτευσε μιας και οι
περισσότερες μεταρρυθμιστικές προσπάθειές του προσέκρουσαν στους
σκληροπυρηνικούς ιερωμένους. Διότι, παρότι οι εκλογές δεν μπορούν να
χαρακτηρισθούν δημοκρατικές, οι ψηφοφόροι (όσοι Ιρανοί έχουν συμπληρώσει το
15ο έτος της ηλικίας τους) μπορούν να επιλέξουν ανάμεσα σε επτά υποψηφίους.
Και τέλος, διότι αυτό που άρχισε ως «κούρσα ενός ανδρός», συγκεκριμένα του
πρώην προέδρου Ραφσανζανί, εξελίσσεται σε θρίλερ.

3 . Δεν μπορούμε δηλαδή να εικάσουμε ποιος θα είναι ο νικητής;

Εκείνο που μπορούμε να εικάσουμε, είναι πως για πρώτη φορά από την Ισλαμική
Επανάσταση του 1979 θα υπάρξει και δεύτερος γύρος, αφού κανένας υποψήφιος δεν
φαίνεται να συγκεντρώνει σήμερα το 50% των ψήφων συν μία. Ο Ραφσανζανί
εξακολουθεί να προηγείται, αλλά η δημοτικότητά του έχει μειωθεί –
κάποιοι λένε πως επαναπαύθηκε και δεν περιόδευσε αρκετά στη χώρα. Αντιθέτως, ο
Μόιν «ανέβηκε» τελευταία. Αν υπάρξει δεύτερος γύρος, ρυθμιστικό ρόλο
αναμένεται να διαδραματίσει ο σκληροπυρηνικός λαϊκιστής Μπακέρ Καλιμπάφ.
Μεγάλη σημασία, πάντως, θα έχει το ποσοστό της συμμετοχής. Οι μεταρρυθμιστές
ελπίζουν να είναι υψηλό. Ωστόσο, η απογοήτευση του λαού (και μάλιστα της
πλειονότητάς του, των νέων, που είχαν στηρίξει μαζικά τον Χαταμί) απειλεί να
μεταφρασθεί σε μεγάλη αποχή.

4. Έστω ότι εκλέγεται ο περισσότερο φιλελεύθερος. Θα μπορέσει να κάνει τις
υποσχέσεις του πράξη;

Θεωρητικά, στο Ιράν ο πρόεδρος έχει τη μεγαλύτερη ισχύ μετά τον ανώτατο ηγέτη.
Πρακτικά, οι εξουσίες του κατακρεουργούνται από διάφορα μη αιρετά Σώματα, που
ελέγχονται από σκληροπυρηνικούς ιερωμένους: ο Χαταμί είχε παραπονεθεί πως ήταν
ελάχιστα πιο ισχυρός από έναν απλό πολίτη. Σε αυτές τις εκλογές και οι πιο
συντηρητικοί υποψήφιοι οικειοποιήθηκαν τη ρητορική της μεταρρύθμισης – το
επέβαλε ο ρόλος-κλειδί που θα παίξουν οι νέοι, αλλά και οι γυναίκες, οι οποίες
παραμένουν νομικά πολίτες δεύτερης κατηγορίας. Ακόμα και αυτοί που πιστεύουν
όσα υπόσχονται, πάντως, θα δυσκολευθούν να μην ακολουθήσουν τον Χαταμί στον
δρόμο της απογοήτευσης.

Τον τελευταίο λόγο έχει ο αγιατολάχ

5. Δεν θα αλλάξει λοιπόν τίποτα στην ιρανική πολιτική – εσωτερική και
εξωτερική;

Ο απερχόμενος Μοχαμάντ Χαταμί. Εξελέγη θριαμβευτικά δύο φορές – το 1997 και το 2001 – αλλά απογοήτευσε, μιας και οι περισσότερες μεταρρυθμιστικές προσπάθειές του προσέκρουσαν στους σκληροπυρηνικούς ιερωμένους

Ας εξετάσουμε πρώτα τα «εξωτερικά»: Οι ΗΠΑ κατηγορούν το Ιράν ότι χρησιμοποιεί
το πυρηνικό του πρόγραμμα ως «βιτρίνα» για την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων, ότι
υποθάλπει την ιρακινή «αντίσταση», ότι στηρίζει τη λιβανική Χεζμπολάχ καθώς
και τις παλαιστινιακές εξτρεμιστικές οργανώσεις. H Ευρώπη προσπαθεί να παίξει
τον διπλωμάτη μεσολαβητή. Οι περισσότεροι υποψήφιοι δηλώνουν πως δεν θα
υπάρξουν σημαντικές αλλαγές όσον αφορά την προσέγγιση του Ιράν στην «πυρηνική»
του διαμάχη με τη Δύση. Όλοι, όμως, τάσσονται υπέρ της επανάληψης των σχέσεων
με τις ΗΠΑ – αρκεί να κάνουν αυτές το πρώτο βήμα. Πάντως, την τελευταία λέξη
σε όλα την έχει ο αγιατολάχ Χαμενεΐ. Ας εξετάσουμε και τα εσωτερικά: όσον
αφορά την οικονομία, λίγες συγκεκριμένες ιδέες για τον εκσυγχρονισμό και τη
βελτίωσή της έχουν ακουστεί. Όσον αφορά τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι αναλυτές
επισημαίνουν πως οι σημερινές εκλογές δεν έχουν και μεγάλη σημασία, κάνοντας
λόγο για μία «επανάσταση εντός της επανάστασης» που ήδη συντελείται ανεπίσημα
στη χώρα: οι νέοι διεκδικούν, οι γυναίκες το ίδιο, και δεν πρόκειται να
ανεχθούν καμία οπισθοχώρηση στον δρόμο της μεταρρύθμισης που, έστω και με
σκαμπανεβάσματα, ακολουθεί το Ιράν τα τελευταία χρόνια.