Kύμα-φονιάς στον… αφρό της θάλασσας

Όταν ο κόσμος ακούει για φυσικούς κινδύνους, το μυαλό του πάει συνήθως
στους σεισμούς, τις πλημμύρες, τη βαρυχειμωνιά. Όμως υπάρχει ένα ακόμη φυσικό
φαινόμενο που τουλάχιστον στις ΗΠΑ αφαιρεί (κατά μέσον όρο) περισσότερες ζωές.
Εμφανίζεται στη θάλασσα και ονομάζεται ρεύμα επιστροφής. Έχει τόση δύναμη ώστε
μόνο στην απέναντι πλευρά του Ατλαντικού παρασύρει σε πνιγμό περίπου 100
κολυμβητές κάθε χρόνο.

Οι ναυαγοσώστες έχουν συχνά δύσκολο έργο να επιτελέσουν στις αμερικανικές
παραλίες. Υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο σώζουν από τα κύματα τουλάχιστον 70.000
ανθρώπους. Το 80% από αυτούς πέφτουν στη δίνη τέτοιων ρευμάτων και γλιτώνουν
στο παραπέντε. H αλήθεια είναι ότι ένας μεγάλος αριθμός κολυμβητών δεν έχει
ακούσει γι’ αυτό το φαινόμενο. Είναι γεγονός πως αν δεν καταγράφονταν τόσοι
θάνατοι, το καμπανάκι δεν θα χτυπούσε για τους ειδικούς επιστήμονες που
ασχολούνται με τη μετεωρολογία και την παράκτια γεωλογία. Μόλις τα τελευταία
χρόνια άρχισαν να πειραματίζονται στα εργαστήριά τους για να κατανοήσουν τους
μηχανισμούς γέννησης αυτού του φαινομένου και να προσπαθήσουν έτσι να μειώσουν
τις απώλειες σε ανθρώπινες ζωές.

Σημειώνεται ότι τα ρεύματα επιστροφής δεν έχουν σχέση με τα παλιρροϊκά
ρεύματα, αφού η δημιουργία τους εξαρτάται τόσο από τη μορφολογία του πυθμένα
όσο και από το ύψος των κυμάτων που κατευθύνονται στην ακτή.

Τέσσερα ρεύματα επιστροφής έχουν δημιουργηθεί σε αυτήν την παραλία των ΗΠΑ, την ώρα που ο κόσμος κολυμπά αμέριμνος. Μόνο στη Φλώριδα, από το 1989 μέχρι το 2004, πνίγηκαν από ρεύματα 289 άνθρωποι. Τα ρεύματα επιστροφής προκαλούν περισσότερους θανάτους απ’ ό,τι οι επιθέσεις καρχαριών

Διαφορετικά – επιφανειακά. Τα ρεύματα επιστροφής δεν δημιουργούνται
μόνο στις αμερικανικές θάλασσες. Έχουν παρατηρηθεί σε αμέτρητες ακτές που
βρέχονται από τον Ατλαντικό και από τον Ειρηνικό Ωκεανό. Έχουν παρατηρηθεί και
στη Ευρώπη, στις ακτές της Γερμανίας. Ο μηχανισμός δημιουργίας τους διαφέρει
από εκείνον των παλιρροϊκών κυμάτων. Επίσης δεν παρουσιάζονται κάτω από την
επιφάνεια της θάλασσας. Είναι ορατά στην επιφάνειά της και συνήθως δεν έχουν
μεγάλο πλάτος. Μοιάζουν με μια λεπτή ζώνη αφρισμένου νερού. Αν κάποιος
άνθρωπος βρεθεί στο πέρασμά τους, τον παρασύρουν στην επιφάνεια και όχι στον
βυθό.

Για να σχηματιστούν απαιτείται η «συνεργασία» τριών παραγόντων: του ανέμου,
των κυμάτων και της μορφολογίας της παραλίας. H συνδυασμένη δράση τους
αναγκάζει το νερό να φθάσει και να σκεπάσει μέρος της παραλίας, με αποτέλεσμα
τη στιγμή που επιστρέφει στη θάλασσα να συγκεντρώνεται σε μια σχετικά στενή
λωρίδα υδάτινου όγκου η οποία κινείται γρήγορα και παρασέρνει μαζί της
ποσότητες άμμου, φυκιών αλλά και κολυμβητές. Σε μια τέτοια περίπτωση, οι
κολυμβητές θα πρέπει να κρατήσουν το κεφάλι τους έξω από το νερό και να
προσπαθήσουν να κινηθούν κάθετα στο ρεύμα και παράλληλα προς την ακτή. Όταν
καταλάβουν ότι ξέφυγαν από αυτό, τότε μπορούν να κολυμπήσουν άφοβα προς την
παραλία. Όμως δυστυχώς αρκετοί άνθρωποι κάνουν το ακριβώς αντίθετο. Κολυμπούν
κόντρα στο ρεύμα, εξαντλούνται και πνίγονται. H ταχύτητα των ρευμάτων μπορεί
να ξεπεράσει τα δύο μέτρα ανά δευτερόλεπτο. «Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι για να
ξεφύγει κάποιος από το ρεύμα θα πρέπει να μπορεί να κολυμπά με ταχύτητα δύο
μιλίων την ώρα. Δεν είναι τόσο εύκολο», τονίζει στην εφημερίδα «The New York
Times» ο Έντουαρντ Θόρτον από τη Ναυτική Σχολή Μεταπτυχιακών Σπουδών στο
Μόντερεϊ της Καλιφόρνιας.

Πειράματα με δύτες. Όταν ο Θόρτον και οι συνεργάτες του προσπαθούσαν να
εγκαταστήσουν όργανα για να συλλέξουν δεδομένα από ρεύματα στην παραλία Μπλακς
στο Σαν Ντιέγκο, στηρίζονταν στη βοήθεια ριψοκίνδυνων δυτών τούς οποίους
έδεναν με σκοινί. Οι δύτες τοποθετούσαν σωλήνες στον βυθό και έπρεπε τη στιγμή
που εμφανιζόταν το ρεύμα να ξαναβουτήξουν για να τοποθετήσουν ειδικούς
αισθητήρες.

Όμως η «συμπεριφορά» αυτών των ρευμάτων είναι απρόβλεπτη και το περιβάλλον
δημιουργίας τους δεν μπορεί να προσομοιωθεί με ακρίβεια στους ηλεκτρονικούς
υπολογιστές, ούτε και να γίνει αναπαράσταση στις τεχνητές δεξαμενές των
εργαστηρίων. Όταν για παράδειγμα ο Ρομπ Χόλμαν από το πολιτειακό Πανεπιστήμιο
του Όρεγκον χρησιμοποίησε με τους συνεργάτες του βιντεοκάμερες και
ηλεκτρονικούς υπολογιστές για να αναλύσουν τις κινήσεις του νερού σε μια
παραλία της Αυστραλίας, τα ρεύματα επιστροφής ακολουθούσαν τους δικούς τους
κανόνες και δεν επέτρεπαν στους ειδικούς να προχωρήσουν σε μια εμπεριστατωμένη
πρόβλεψη για την εμφάνισή τους. Τα ρεύματα επιστροφής σχηματίζονται σε
ανοικτές παραλίες. Σε κάποιες τοποθεσίες εκδηλώνονται μόνιμα, γύρω από υφάλους
ή προβλήτες. Έχει διαπιστωθεί ακόμη ότι τα ρεύματα αυτά μπορεί να εμφανίζονται
για αρκετές ημέρες ή και μήνες σε μια συγκεκριμένη περιοχή και στη συνέχεια να
«μεταναστεύουν» κατά μήκος της ακτογραμμής.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου