Zουμ σε ταπεινούς και καταφρονεμένους

H ζωή και το προκλητικό συγγραφικό έργο του Ηλία Πετρόπουλου καταγράφονται στο βραβευμένο ντοκιμαντέρ της Καλλιόπης Λεγάκη, με αναφορές σε πρόσωπα και γεγονότα μιας ολόκληρης εποχής – πριν από τον εξευρωπαϊσμό, την «ενηλικίωση» της Ελλάδας… Ένα ντοκιμαντέρ που τελειώνει με τη ρίψη της στάχτης του συγγραφέα σε υπόνομο – όπως το είχε ζητήσει ο ίδιος στη διαθήκη του!

«Παρουσιάζω τον κόσμο μ’ ένα διαφορετικό βλέμμα από ό,τι μας έμαθαν στο
σχολείο ή τον στρατό. Πιστεύω πως ο καθένας έχει δικαίωμα να βλέπει την
κοινωνία με το δικό του βλέμμα. Προσωπικά, με ενδιαφέρει περισσότερο ο
διάβολος, παρά ο Θεός», λέει ο ίδιος ο Ηλίας Πετρόπουλος στη ροή της αφήγησης
του ντοκιμαντέρ, που γίνεται σε πρώτο πρόσωπο, γιατί στηρίζεται σε δικά του
γραπτά ή είναι δικά του λόγια.

Ο φακός της Καλλιόπης Λεγάκη τον συναντάει στο γραφείο του, στο Παρίσι,
όπου έζησε αυτοεξόριστος τα τελευταία τριάντα χρόνια, όταν «απογοητευμένος από
την πολιτική της πατρίδας του και κουρασμένος από τις αλλεπάλληλες καταδιώξεις
και φυλακίσεις, αποφάσισε να εγκαταλείψει την Ελλάδα»…

«Ήταν πνεύμα ανήσυχο και ερευνητικό ο Ηλίας Πετρόπουλος, πολέμιος των
ακαδημαϊκών και του κατεστημένου», εξηγεί η Καλλιόπη Λεγάκη που συναναστράφηκε
μαζί του για δύο χρόνια, φτιάχνοντας το πορτρέτο του. «Δύο χρόνια που
σημαδεύτηκαν από γυρίσματα δύσκολα στην Ελλάδα, στη Γαλλία, στην
Κωνσταντινούπολη και στο Βερολίνο, από ατελείωτες ώρες στο μοντάζ και κυρίως
μεγάλη αγάπη και αγωνία από όλους τους συντελεστές της ταινίας», θυμάται η
σκηνοθέτις.

«H πρώτη μέρα της γνωριμίας μας ήταν καθοριστική, καθώς με υποδέχτηκε ως
αυστηρός κύριος με γραβάτα και κουστούμι, στο γραφείο του, στο Παρίσι, και
ανάμεσα σε σωρούς χαρτιών και βιβλίων κάπνιζε ακατάπαυστα και μου έκανε
αλλεπάλληλες ερωτήσεις για τη λογοτεχνία, την πολιτική, τη ζωγραφική, τη
φωτογραφία, τον κινηματογράφο.

Όταν ο τρελόγερος τελείωσε την ανάκριση, χαμογέλασε πονηρά κάτω από τις
μουστάκες του και έπιασε να ξεφυλλίζει ένα άλμπουμ με οικογενειακές
φωτογραφίες και να μου μιλάει για τα παιδικά του χρόνια στη Θεσσαλονίκη».

Τότε, η Καλλιόπη Λεγάκη έβγαλε την κάμερα και «δειλά δειλά άρχισα να τον
κινηματογραφώ, χωρίς να αντιδράσει και με μια καταπληκτική μαεστρία και δύναμη
συνέχισε να μου εξιστορεί γεγονότα και περιστατικά που σημάδεψαν τη ζωή του
και ταυτόχρονα καθόρισαν την ιστορία της νεώτερης Ελλάδας».

Και μέσα από τις συνεντεύξεις του, ώς την τελευταία – μερικούς μήνες
μετά πέθανε από καρκίνο, τον Σεπτέμβριο του 2003 – ο Πετρόπουλος μάς ταξιδεύει
σε άγνωστα τοπία της παράδοσης και της ελληνικότητάς μας και μας γνωρίζει με
όλους αυτούς τους ανθρώπους του κοινωνικού υπογείου που κυριάρχησαν στα βιβλία
του. Και ο κόσμος του συγγραφέα περνάει στην ταινία, μέσα από τα πρόσωπα που
μιλούν γι’ αυτόν, πρόσωπα του «κοινωνικού υπογείου», τα οποία ο ίδιος αγάπησε
και σεβάστηκε.

«Το μπουρδέλο», «Τα καλιαρντά», «H ιστορία της καπότας», «Το εγχειρίδιον του
καλού κλέφτη», το «Ρεμπέτικο τραγούδι», «Το άγιο χασισάκι» και όλοι οι ήρωες
των έργων του διατρέχουν τον κορμό του ντοκιμαντέρ. Και οι μαρτυρίες τους για
τη ζωή τους και για τη σχέση τους με τον συγγραφέα διασταυρώνονται με τις
προσωπικές εξομολογήσεις του Πετρόπουλου…

Ώς τους υπονόμους…

H κάμερα του ντοκιμαντέρ τον ακολουθεί ώς τη στερνή στιγμή του… Εκεί, στο
κρεματόριο του Παρισιού, όπου οι στάχτες του – σύμφωνα με τη διαθήκη του –
ρίχτηκαν στον υπόνομο, στο έσχατο ταξίδι του σε τόπους βρώμικους και
σκοτεινούς. «Και τότε, κατάλαβα ότι το ντοκιμαντέρ για να καταφέρει να
ξανασυναντήσει τον Πετρόπουλο και για να μπορέσουν οι θεατές, μέσα από την
ταινία, να εξερευνήσουν αυτή την πολύπλοκη προσωπικότητα, θα έπρεπε τελικά να
ακολουθήσουμε τους ίδιους – με αυτόν – υπόγειους και σκοτεινούς κόσμους»,
καταλήγει η Καλλιόπη Λεγάκη.

INFO

Προβολή του ντοκιμαντέρ «Ηλίας Πετρόπουλος – Ένας κόσμος υπόγειος», απόψε στις
19.30, στο Cotsen Hall της Γενναδείου Βιβλιοθήκης, Σουηδίας 61 (είσοδος από
Αναπήρων Πολέμου).