Kαπέλο στο… καπέλο για δεκάδες είδη διατροφής

Δύο φορές μέσα σε τρεις μήνες, από τις 9 Φεβρουαρίου έως τις 9 Μαΐου 2005,
έβαλαν καπέλο στις τιμές στα ίδια προϊόντα τους μεγάλες επιχειρήσεις ειδών
διατροφής. Πρόκειται για ανατιμήσεις που έγιναν πριν, αλλά και μετά την
εφαρμογή του νέου, αυξημένου ΦΠΑ. Πολλές επιχειρήσεις, μάλιστα,
εκμεταλλευόμενες αυτές τις μεταβολές, βρήκαν την ευκαιρία και για
στρογγυλοποιήσεις τιμών (προς τα πάνω). Το συνολικό ποσοστό αύξησης των τιμών,
στο διάστημα του τριμήνου, έφθασε ακόμη και το 10,5% σε ορισμένα προϊόντα.

Ευκαιρία ο νέος ΦΠΑ

Τον δρόμο για τις διπλές ανατιμήσεις άνοιξε η αύξηση των συντελεστών του ΦΠΑ
που επέβαλε η κυβέρνηση από 1ης Απριλίου, όπως προκύπτει από τα στοιχεία για
τις διαδοχικές ανατιμήσεις που παρουσιάζει η «ΟΙΚΟ-ΝΟΜΙΑ». H αύξηση των
συντελεστών του ΦΠΑ, από 18% σε 19%, αποτέλεσε για μεγάλες επιχειρήσεις πρώτης
τάξεως ευκαιρία να «διορθώσουν» κατά το δοκούν τις τιμές των προϊόντων τους,
με το πρόσχημα της προσαρμογής τους στους νέους συντελεστές, αλλά και να
προχωρήσουν, αμέσως μετά, με διαφορά λίγων εβδομάδων, σε νέες ανατιμήσεις ή
στρογγυλοποιήσεις τιμών.

Την ίδια ώρα ένας νέος γύρος ανατιμήσεων βρίσκεται προ των πυλών, όπως
προκύπτει από τις αυξήσεις που παρουσίασαν τον Μάρτιο οι χονδρικές τιμές
πώλησης στην αγορά προϊόντων βιομηχανίας, ενώ στις πλάτες των καταναλωτών
εκτιμάται ότι θα φορτωθούν, αργά ή γρήγορα, και τα πρόστιμα που αναμένεται να
επιβάλει την προσεχή εβδομάδα η Επιτροπή Ανταγωνισμού στα σούπερ μάρκετ για
εναρμονισμένες πρακτικές σε θέματα τιμών.

H πρώτη δόση

Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει η «ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ», σε οκτώ κατηγορίες ειδών
(ελαιόλαδα, βρεφικές τροφές, χυμοί, ζυμαρικά, γάλατα και γιαούρτια, αναψυκτικά
και σοκολατοειδή), από τις 9 Φεβρουαρίου έως τις 9 Μαΐου οι τιμές στα ράφια
άλλαξαν δύο φορές. H πρώτη δόση αυξήσεων έγινε στο διάστημα έως τις 4 Απριλίου
2005, που καλύπτει την ενσωμάτωση στις τιμές των νέων, αυξημένων κατά 1%,
συντελεστών ΦΠΑ. Ωστόσο, στην περίπτωση αυτή, λιανέμποροι και βιομήχανοι, είτε
στρογγυλοποίησαν τις τιμές τους βάζοντας… κάτι παραπάνω από την αύξηση του
φόρου είτε «πέρασαν» μαζί με την αύξηση του ΦΠΑ και τις ανατιμήσεις που είχαν
προαναγγείλει οι βιομηχανίες από τις 15 Μαρτίου.

Έτσι, η πρώτη δόση αυξήσεων επηρέασε τις τιμές 25 προϊόντων – από τα 30 που
παρουσιάζονται στον κατάλογο – έως και κατά 9,62%. Στα υπόλοιπα προϊόντα
παρατηρούνται μειώσεις τιμών, στις οποίες προχώρησαν οι βιομηχανίες κυρίως για
λόγους ανταγωνισμού. Όμως και στις περιπτώσεις αυτές, οι αυξήσεις που
επακολούθησαν – στη δεύτερη φάση των ανατιμήσεων (μετά τις 4 Απριλίου) –
υπερκάλυψαν την αρχική μείωση της τιμής.

H δεύτερη δόση

H δεύτερη δόση αυξήσεων ήρθε αμέσως μετά το Πάσχα, επηρεάζοντας τις τιμές και
των 30 προϊόντων της λίστας. Ενδεικτικό είναι ότι στα προϊόντα των οποίων η
τιμή είχε μειωθεί στο διάστημα από τις 2 Φεβρουαρίου έως τις 4 Απριλίου,
ακολούθησαν ανατιμήσεις που έφθασαν έως και 10,97%. Στα ελαιόλαδα και τα
μακαρόνια, για παράδειγμα, ενώ στο διάστημα από 9 Φεβρουαρίου – 4 Απριλίου
2005 οι τιμές παρουσίαζαν μειώσεις από 4,32% έως 8,82%, μέσα σε έναν μήνα
αυξήθηκαν από 5,5% έως 10,97%, υπερκαλύπτοντας τις μειώσεις του προηγούμενου
διαστήματος.

Σε δεκάδες άλλα προϊόντα διατροφής που είχαν ανατιμηθεί έως τις 4 Απριλίου,
ακολούθησαν, είτε νέες μεγάλες αυξήσεις είτε στρογγυλοποιήσεις τιμών. Για
παράδειγμα, στις παιδικές κρέμες επιβλήθηκε ανατίμηση 3,11% στο διάστημα από 9
Φεβρουαρίου έως 4 Απριλίου και ακολούθησε νέα αύξηση κατά 7,17%! Σε άλλη
περίπτωση (φρέσκου γάλακτος), σε πρώτη φάση έγινε ανατίμηση 2,94%, για να
ακολουθήσει νέα αύξηση της τιμής (κατά 1,43%). Στις σοκολάτες την αρχική
αύξηση (κατά 6,33%) διαδέχθηκε άλλη, της τάξης του 1,19%.

Ελεύθερη οικονομία ναι, αλλά όχι ανεξέλεγκτη

Μιχάλης Τσιφάκης Πρόεδρος της Ένωσης Καταναλωτών Ελλάδας

Σε ποσοτική και ποιοτική μείωση των δαπανών των καταναλωτών έχουν οδηγήσει οι
αλλεπάλληλες ανατιμήσεις σε προϊόντα και υπηρεσίες. Αυξήσεις τιμών σε βασικά
είδη διατροφής, καύσιμα, ασφάλιστρα, τιμολόγια, ΔΕΚΟ, διόδια και – τώρα –
δίδακτρα, γίνονται βρόγχος για εκατοντάδες χιλιάδες νοικοκυριά. Χαρακτηριστικό
είναι ότι σε αρκετές κατηγορίες βασικών ειδών διατροφής, το τελευταίο εξάμηνο
έχουν γίνει ανατιμήσεις δυο και τρεις φορές. H τελευταία, μάλιστα, αφορούσε
την προσαρμογή των επιχειρήσεων στους νέους συντελεστές ΦΠΑ, ένα «δώρο» της
κυβέρνησης στους καταναλωτές, με το οποίο ταυτόχρονα έστρωσε το χαλί για
στρογγυλοποιήσεις από ορισμένους επιτήδειους.

Ναι, ζούμε σε καθεστώς ελεύθερης οικονομίας. Όμως, ακόμα και στην ελεύθερη
οικονομία υπάρχουν κανόνες για την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς, την εφαρμογή
των οποίων οι αρμόδιοι οφείλουν να διασφαλίζουν. Ο κοστολογικός έλεγχος των
προϊόντων – από τη βιομηχανία μέχρι τα ράφια των σούπερ μάρκετ και από το
χωράφι μέχρι τον πάγκο της λαϊκής αγοράς, όπου καθημερινά συναντούμε φαινόμενα
αισχροκέρδειας – θα ανάγκαζε τους επιχειρηματίες να προσγειώσουν τις τιμές των
προϊόντων, που τους τελευταίους μήνες έχουν απογειωθεί. Μέχρι, όμως, οι
αρμόδιοι να κάνουν πράξη τα μέτρα για την προστασία των καταναλωτών, 2.500.000
Έλληνες θα συνεχίζουν το «άτυπο μποϊκοτάζ» βασικών ειδών διατροφής, καθώς ζουν
κάτω από το όριο της φτώχειας.