Παππούς ηλικίας 1,77 εκατ. ετών

Το χωρίς δόντια κρανίο ενός πρώιμου προγόνου του ανθρώπου, που ανακαλύφθηκε
στον Καύκασο, πιθανόν να αποτελεί την πρώτη ένδειξη, λένε επιστήμονες, πως οι
ανθρωπίδες έδειχναν συμπόνια στους ηλικιωμένους τους και μεριμνούσαν γι’
αυτούς.

Το κρανίο. Ο «παππούς» είχε μείνει χωρίς δόντια τουλάχιστον δύο χρόνια πριν πεθάνει

Άλλοι εμπειρογνώμονες πάντως συμφωνούν πως η ανακάλυψη είναι σημαντική, αλλά
επισημαίνουν πως ίσως είναι λίγο τραβηγμένο να ερμηνευθεί το απολίθωμα ως
ενδεικτικό για τον… συναισθηματικό κόσμο των ανθρωπίδων.

Το εν λόγω κρανίο, ηλικίας 1,77 εκατομμυρίων ετών και καλά διατηρημένο,
βρέθηκε στη Γεωργία, στην περιοχή Ντμανίσι, όπου έχουν ήδη βρεθεί αρκετά
κρανία και σκελετοί που αποτελούν την παλαιότερη σαφή ένδειξη ότι πρόγονοι του
ανθρώπου ζούσαν και έξω από την Αφρική. Πιστεύεται πως ανήκει σ’ έναν Homo
Erectus, ηλικίας άνω των 40 χρόνων – γέρο για την εποχή του. Εκτός από τον
αριστερό κυνόδοντα, δεν έχει κανένα άλλο δόντι και από τα οστά των σιαγόνων
φαίνεται πως είχε μείνει χωρίς δόντια τουλάχιστον δύο χρόνια πριν πεθάνει. Πώς
όμως κατάφερε να επιβιώσει τόσο καιρό χωρίς να μπορεί να μασήσει την τροφή σε
μια κοινωνία που τρεφόταν με ωμό κρέας;

Σύμφωνα με παλαιοανθρωπολόγους, σύντροφοί του μπορεί να βοηθούσαν τον εν λόγω
«παππού» βρίσκοντας γι’ αυτόν τους πιο μαλακούς βρώσιμους καρπούς και
προσφέροντάς του διαλεχτά κομμάτια από το κυνήγι, όπως το μυαλό και το
μεδούλι, σε ποσότητες πολύ μεγαλύτερες από αυτές που του αναλογούσαν. «Φωτιά
δεν υπήρχε και είναι αδιανόητο να μπορούσε να φάει ωμό κρέας», λέει ο
καθηγητής Ριντ Φέρινγκ του Πανεπιστημίου του Βορείου Τέξας, ο οποίος
συνυπογράφει το άρθρο στην επιθεώρηση «Nature». «Έτσι πρέπει είτε να τον
φρόντιζαν είτε να είχε προνομιακή μεταχείριση ώστε να τρώει πολύ περισσότερες
μαλακές τροφές. H προσωπική γνώμη μου είναι πως οι ανθρωπίδες αυτοί ήταν από
πολλές πλευρές πολύ ανθρώπινοι». Αν ο Φέρινγκ έχει δίκιο, πρόκειται για μια
εκδήλωση συμπόνιας που απουσίαζε ώς τώρα από το αρχείο των παλαιολιθικών
απολιθωμάτων πριν από τους Νεάντερταλ, οι οποίοι εμφανίσθηκαν πριν από 60.000
χρόνια.

ΑΜΦΙΒΟΛΙΕΣ

Ίσως να επιβίωνε και χωρίς βοήθεια

«Ο ΓΕΡΟΣ είναι πράγματι ένα πολύ ενδιαφέρον είδος», δήλωσε η
παλαιοανθρωπολόγος δρ Σούζαν Άντον του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, η οποία
έχει κάνει έρευνες στο Ντμανίσι, αλλά δεν συμμετείχε στην εν λόγω έρευνα.
Σύμφωνα όμως με την ίδια, «το να προχωρήσουμε από τις σαφείς βιολογικές
ενδείξεις της απώλειας των δοντιών πριν από τον θάνατο ώς το συμπέρασμα ότι
άλλοι από την ομάδα προμήθευαν, συμπονούσαν και φρόντιζαν το άτομο με τις
ειδικές ανάγκες συνιστά μάλλον ένα άλμα». H Άντον, η οποία είναι διευθύντρια
της «Επιθεώρησης της Ανθρώπινης Εξέλιξης», ανέφερε παραδείγματα χιμπαντζήδων
χωρίς δόντια, οι οποίοι καταφέρνουν να επιβιώνουν χωρίς βοήθεια. «Άραγε ο
ανθρωπίδης αυτός έπρεπε να κάνει πράγματα ελαφρώς διαφορετικά απ’ ό,τι οι
άλλοι στην ομάδα του;» ρωτά η δρ Άντον. «Ναι. Άραγε αυτό σημαίνει πως οι άλλοι
προσέφεραν φροντίδα ή τροφή ή συμπόνια; Δεν υπάρχει τρόπος να γνωρίζουμε. Αλλά
δεν θα ήταν η πρώτη υπόθεση που θα έκανα».

Erectus ή habilis;

TO ΕΠΙΜΑΧΟ κρανίο είναι ένα από τα πολλά απολιθώματα ανθρωπίδων που
βρέθηκαν στην περίφημη τοποθεσία Ντμανίσι της Γεωργίας. Τα μικρόσωμα αυτά
άτομα – είχαν ύψος γύρω στο 1,20 μ. – έχουν προκαλέσει ζωηρή συζήτηση μεταξύ
των παλαιοανθρωπολόγων. Δεν είναι ακόμη σαφές τι ακριβώς είναι. Πολλοί ειδικοί
πιστεύουν πως πρόκειται για Homo Erectus που βγήκαν από την Αφρική και
επεκτάθηκαν στην Ασία. Αλλά οι ανθρωπίδες του Ντμανίσι δεν μοιάζουν με τον
ψηλό Homo Erectus με τον μεγάλο εγκέφαλο – είναι αντίθετα βραχύσωμοι, με μικρό
εγκέφαλο, στενό μέτωπο και πιθανώς έσερναν στο έδαφος τις ράχες των χεριών
τους καθώς προχωρούσαν, όπως οι πίθηκοι. Αυτό έχει οδηγήσει μερικούς να
πιστεύουν πως μπορεί να ήταν Homo Habilis. Αλλά οι πιθηκόμορφοι Homo Habilis
πιστεύεται πως δεν είχαν βγει από την Αφρική – έτσι η σύγχυση συνεχίζεται.