Δρόμοι

Οι απεργοί…

… παραμένουν ανένδοτοι στα αιτήματά τους. Το ίδιο ανένδοτος είναι και ο
εργοδότης. Μπροστά στο αδιέξοδο, κλείνει το εργοστάσιο. Όλοι βγαίνουν χαμένοι.
Τι έφταιξε; H νέα επιστήμη της νευροοικονομίας υποστηρίζει πως η εξήγηση
βρίσκεται στο μυαλό των διαπραγματευτών. Όχι στον προμετωπιαίο φλοιό, όπου οι
άνθρωποι ζυγίζουν τα υπέρ και τα κατά προτού πάρουν μια απόφαση, αλλά πολύ πιο
βαθιά, εκεί που αναβλύζουν οι δυνατές συγκινήσεις. Εγκεφαλογραφήματα έδειξαν
πως, όταν οι άνθρωποι νιώθουν αδικημένοι, σε μια μικρή περιοχή του εγκεφάλου
που ονομάζεται νησίδιο Ρέιλ ανάβει «φωτάκι», προκαλώντας αρνητικά αισθήματα
που υπερνικούν τις λογικές διεργασίες του προμετωπιαίου φλοιού. Αυτές οι
αρχέγονες λειτουργίες είναι τόσο ισχυρές, που δεν είναι να απορεί κανείς που
το οικονομικό πάρε-δώσε των ανθρώπων πηγαίνει πολλές φορές κατά διαβόλου.

Οι οικονομολόγοι…

… μέχρι τώρα παρατηρούσαν τους ανθρώπους απ’ έξω. Όμως, η νευροοικονομία,
όπως την ονόμασαν, βλέπει τους ανθρώπους όπως είναι πραγματικά και όχι σαν
απλούς αριθμούς σε ένα μαθηματικό μοντέλο. Αυτή η νέα θεωρία φαίνεται να
ταιριάζει καλύτερα στην πραγματικότητα. Μια από τις πιο σημαντικές
διαπιστώσεις της είναι η λεγόμενη «χρονική ασυνέπεια». Όταν οι άνθρωποι
αποφασίζουν για το κοντινό μέλλον, φαίνονται λογικοί όπως ακριβώς τους
παρουσιάζουν τα οικονομικά βιβλία. Όταν όμως έχουν μπροστά τους το δίλημμα αν
θα πρέπει να καταναλώσουν κάτι σήμερα ή να το φυλάξουν για αύριο, γίνονται
παρορμητικοί σαν χιμπαντζήδες. Αυτό τουλάχιστον διαπίστωσαν σε έρευνά τους που
δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Science» ο οικονομολόγος του
Πανεπιστημίου Χάρβαρντ Ντέιβιντ Λέιμπσον, οι νευρολόγοι του Πανεπιστημίου
Πρίνστον Σάμιουελ Μακλιούρ και Τζόναθαν Κόεν και ο οικονομολόγος του
Πανεπιστήμιου Κάρνεγκι-Μέλον Τζορτζ Λέβενσταϊν. Για τις αποφάσεις που αφορούν
το μακρινό μέλλον, το πάνω χέρι έχει ο προμετωπιαίος φλοιός. Όμως για το αν θα
αγοράσουμε άλλη μια σοκολάτα εδώ και τώρα, το μεταιχμιακό σύστημα του
εγκεφάλου είναι εκείνο που απαιτεί άμεση ικανοποίηση.

Βασικό αξίωμα…

… της παραδοσιακής οικονομικής επιστήμης είναι πως για να γίνουν οι άνθρωποι
ευτυχισμένοι, πρέπει απλώς να τους δίνεις ολοένα και περισσότερα από αυτά που
τους αρέσουν. Όμως, η νευροοικονομία δείχνει πως αυτό δεν αληθεύει. Οι
ραβδώσεις του εγκεφάλου γρήγορα συνηθίζουν στα ερεθίσματα και ζητούν και άλλα
καινούργια. Οι άνθρωποι παγιδεύονται σε ένα μαγγανοπήγαδο, όπου μόνο
απροσδόκητες χαρές μπορούν να τους κάνουν ευτυχισμένους. Αυτό εξηγεί γιατί οι
άνθρωποι στις πλούσιες χώρες δεν νιώθουν πιο ευτυχισμένοι, μολονότι ζουν πολύ
καλύτερα από τους άλλους.

Το πρόβλημα…

… με αυτή τη νέα επιστήμη της νευοροοικονομίας είναι πως δεν ξέρει τι να
κάνει με τα συμπεράσματά της. Ακόμη και εκείνοι που την πιστεύουν, δεν ξέρουν
πού μπορούν να φτάσουν με αυτήν. Πρέπει η οικονομική πολιτική να ικανοποιεί
τον προμετωπιαίο φλοιό που κοιτάζει πάντα μακριά; Ή μήπως είναι προτιμότερο να
υποκύπτουν πού και πού στις απαιτήσεις του μεταιχμιακού συστήματος; H απάντηση
σε αυτό το δίλημμα ανεβάζει και κατεβάζει κυβερνήσεις.