«Mάντεψε ποιος θα ‘ρθει να φάμε!»

Πέρασα δέκα οκτώ χρόνια συναντώντας και παίρνοντας συνεντεύξεις από άνδρες
και γυναίκες με την ετικέτα «τρομοκράτες». Δεν ήταν εύκολο. Υπήρχε κάθε φορά
μια διαφορετική όσο και παρόμοια τελετή μύησης, εξοικείωσης. Με έχουν ταΐσει
κάθε λογής αντάρτες…

Όλα ξεκίνησαν το 1980, στη διάρκεια μιας αυγουστιάτικης επίσκεψής μου στη
Βόρεια Ιρλανδία. Μια μέρα, σκοτώθηκαν σε ενέδρα 18 Βρετανοί στρατιώτες. Μέχρι
τότε γνώριζα τον IRA μόνο από τις περιγραφές στις βρετανικές εφημερίδες. Ήταν
τρομοκράτες, μοχθηροί και βάναυσοι άνθρωποι, άξιοι καταφρόνιας και μόνο. Το
βράδυ της ίδιας ημέρας, στην παμπ της μικρής πόλης είδα άνδρες και γυναίκες,
νέους, γέρους και παιδιά να πίνουν στην υγειά του. Από το βράδυ εκείνο
αφιέρωσα τη ζωή μου στην εξερεύνηση της λέξης «τρομοκράτης». Εδώ και 18 χρόνια
καλύπτω για λογαριασμό του BBC Ασία και Μέση Ανατολή. Έχω γυρίσει περισσότερα
από 30 ντοκιμαντέρ. Δεν ήταν εύκολο. Έπρεπε να μπαίνω στον κόσμο των ανθρώπων
αυτών, τουλάχιστον όσο για να καταλάβω τα κίνητρά τους. Έπρεπε κι αυτοί να
αποδεχθούν την «εισβολή» μου. «Σημείο μηδέν», το φαγητό.

TO ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΓΕΥΜΑ

Κουσκούς με τους ισλαμιστές αντάρτες στην Αλγερία

«Αντάρτικο» κουσκούς. Οι ισλαμιστές της Αλγερίας πήραν την πρώτη θέση στη λίστα της «τρομοκρατικής» γαστρονομίας

Σεπτέμβριος 1994. «Γεια χαρά, είμαστε τρομοκράτες». Με αυτή τη φράση,
συνοδευόμενη από χαχανητά, μου συστήθηκε ο Ουσάμα, επικεφαλής μιας ομάδας
ισλαμιστών ανταρτών. Αφού περάσαμε το πρωινό περιοδεύοντας στις
«απελευθερωμένες» περιοχές με ένα κλεμμένο Land Cruiser, σταμάτησε έξω από ένα
μεγάλο, πλινθόκτιστο σπίτι και ανακοίνωσε: «Φαγητό». Συνδαιτυμόνες
αποδείχθηκαν μέλη τόσο του Ισλαμικού Στρατού Σωτηρίας όσο και της πιο
σκληροπυρηνικής GIA. Πήραν όλοι την πρώτη θέση στη λίστα της «τρομοκρατικής»
γαστρονομίας. Ίσως να αποτελούσε κληροδότημα της γαλλικής αποικιοκρατίας. Ίσως
επίσης να ήταν η υπερηφάνεια που διακρίνει τους Αλγερινούς στο εθνικό τους
πιάτο, το κουσκούς. Πρώτα ήρθε το σνακ: λεπτό ψωμί, γιαούρτι και μέλι. Έπειτα
το κουσκούς: αχνισμένο σιμιγδάλι αρωματισμένο με κανέλα και μπόλικο βούτυρο.
Στο πλάι, αρνί βραστό με καρότα, τομάτα και αρακά, καρυκευμένο με κολίανδρο. Ο
Ουσάμα καμάρωνε για το κουσκούς των ανταρτών. Το σιμιγδάλι είχε την τέλεια
υφή, έλεγε, αρκετά ζουμερό ώστε να κολλάει στο πιρούνι και αρκετά στεγνό ώστε
να ξεχωρίζει στο πιάτο. «Μπον απετί!», ευχήθηκε καθώς συζητούσαμε, μεταξύ
άλλων, τι σημαίνει να κόβεις τον λαιμό των ξένων…

TO XEIPOTEPO ΓΕΥΜΑ

Κοτόπουλο και άμμος με τους Αφγανούς μουτζαχεντίν

Ένα ποτηράκι τσάι. Οι Αφγανοί μουτζαχεντίν δεν φημίζονται για το… εκλεκτό τους γούστο στο φαγητό

Ιούλιος 1990. Ιδιαίτερη περίπτωση. Οι Αφγανοί μουτζαχεντίν θεωρούσαν το
φαγητό (όπως και τις τουαλέτες) απλές λειτουργίες, που συχνά στριμώχνονταν
μεταξύ προσευχών και μαχών. Βρισκόμουν με μια ομάδα στη διάρκεια της επίθεσης
στο Τζαλαλαμπάντ και απόλαυσα ένα γεύμα το οποίο ένας συνάδελφος περιέγραψε
αργότερα ως «πανδαισία σκόνης». Ένας μαχητής άπλωσε στο έδαφος ένα μάλλινο
κομμάτι ύφασμα. Ένας άλλος τράβηξε μέσα από ένα σακίδιο το Κοράνι και άρχισε
να απαγγέλλει: «Στο όνομα του Αλλάχ…». Ούτε μαχαιροπίρουνα ούτε
χαρτοπετσέτες. Μόνο κοτόπουλο και ρύζι, και ένα απαλό αεράκι που είχε καλύψει
τα πάντα με σκόνη και άμμο. Οι άνδρες είχαν αρχίσει να χαίρονται την παρέα μας
και, μόλις συνειδητοποίησαν πως πεινούσαμε, άρχισαν να μας πετούν φτερούγες
κοτόπουλου δίχως να τους νοιάζει που έπεφταν οι περισσότερες στο έδαφος. Καμιά
δωδεκαριά χρόνια αργότερα βρέθηκα μαζί με τη Βόρεια Συμμαχία, έναν στρατιωτικό
«συνεταιρισμό» που περιελάμβανε και απομεινάρια παλιών μουτζαχεντίν. Ανακάλυψα
πως οι γενειοφόροι αυτοί άνδρες, χωμένοι επί δεκαετίες στα χαρακώματα, δεν
είχαν μάθει τίποτα περί φαγητού. «Ίσως αρνί, ποιος ξέρει;…»: έτσι περιέγραψε
ο Αφγανός μεταφραστής μου ένα γεύμα μας.

H ΧΡΥΣΗ ΜΕΤΡΙΟΤΗΤΑ

Αραβικοί μεζέδες με τη λιβανική Χεζμπολάχ

Φεβρουάριος 1993. Το τραπέζι με το πλαστικό τραπεζομάντιλο είχε ύψος
λιγότερο από 60 εκατοστά. Περίπου 12 «τρομοκράτες» κάθονταν γονατιστοί γύρω
του. Άνδρες με γενειάδες έφεραν διάφορους μεζέδες, ανάμεσά τους μπόλικο ταχίνι
και «μπαμπα-γκανούτζ», πολτό από μελιτζάνες αρωματισμένο με λεμόνι και
μαϊντανό. Τρωγόταν με λεπτή πίτα καψαλισμένη τόπους τόπους. Οι μεζέδες ήταν
νόστιμοι, αλλά η ατμόσφαιρα βαριά. Ένας μουλάς πέρασε σχεδόν μία ώρα κάνοντάς
μου κήρυγμα για τα αποικιακά έκτροπα της Βρετανίας στη Μέση Ανατολή. Κάποια
στιγμή, διέκοψα τον μονόλογό του ανακοινώνοντας πως είμαι Ουαλός. Λίγο
διπλωματικά, λίγο παιχνιδιάρικα, του είπα πως η Ουαλία είναι αποικία της
Αγγλίας εδώ και σχεδόν 500 χρόνια, πολύ περισσότερο από όσο διαρκεί η κατοχή
αραβικών εδαφών από τους Ισραηλινούς ή όποιους άλλους. Ο μουλάς σιώπησε για
λίγο και με ρώτησε: «Αντίσταση έχετε;». Του απάντησα πως ορισμένοι εθνικιστές
Ουαλοί είχαν κάψει εξοχικά που ανήκαν σε οικογένειες Άγγλων. Ο μουλάς φάνηκε
ευχαριστημένος, αλλά υπαινίχθηκε πως αυτό δεν ήταν επαρκές. «Μήπως χρειάζεστε
στρατιωτική βοήθεια;» με ρώτησε τελικά.

Ο Φιλ Ρις είναι συγγραφέας του βιβλίου «Συντρώγοντας με τρομοκράτες:
Συναντήσεις με τους πλέον καταζητούμενους μαχητές του κόσμου» («Dining with
Terrorists: Meetings with the Word’s Most Wanted Militants», εκδ. Macmillan)