ANOIXTO MBA H Mίκρο και η Mακρο-Θεωρία

H οικονομική επιστήμη έχει δύο βασικούς πυλώνες: τη μικροοικονομική θεωρία και
τη μακροοικονομική θεωρία. Οι δύο αυτές θεωρίες, αν και αποτελούν ξεχωριστά
μαθήματα στα Οικονομικά, είναι στενά συνδεδεμένες και αλληλοσυμπληρώνονται.
Για να μπορέσει, λοιπόν, κάποιος να κατανοήσει τις δυνάμεις που διέπουν το
σύνολο των οικονομικών σχέσεων και αλληλεπιδράσεων είναι απαραίτητη η μελέτη
και των δύο αυτών τομέων. Τι είναι, όμως, η μικροοικονομία και τι η
μακροοικονομία;

H ΜΙΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

H μικροοικονομική θεωρία, όπως μαρτυρά και το όνομά της, μελετά τις «μικρές»
οικονομικές μονάδες που απαρτίζουν μια οικονομία, δηλαδή, τους καταναλωτές και
τους παραγωγούς. Στόχος της είναι να εξηγήσει τη συμπεριφορά αυτών των
μεμονωμένων οικονομικών μονάδων, να αναλύσει δηλαδή με ποιο τρόπο αφενός οι
καταναλωτές παίρνουν τις αποφάσεις τους για το πώς θα δαπανήσουν το δεδομένο
εισόδημά τους και αφετέρου οι παραγωγοί οργανώνουν την παραγωγή τους, ώστε να
επιτύχουν το βέλτιστο γι’ αυτούς (σε όρους κέρδους, βεβαίως) αποτέλεσμα.

H ΜΑΚΡΟΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ

Από την άλλη, η μακροοικονομική θεωρία εξετάζει το σύνολο της οικονομίας και
μελετά τις αιτίες, αλλά και τους τρόπους επίλυσης των προβλημάτων που
παρουσιάζονται. Τέτοιου είδους προβλήματα είναι, λίγο-πολύ, γνωστά σε όλους
μας από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, αλλά και από την καθημερινότητά μας. H
ανεργία και ο πληθωρισμός είναι δύο λέξεις που ακούμε καθημερινά και αποτελούν
κύριο αντικείμενο της μακροοικονομικής. Το τρίτο βασικό μέλημα της
μακροοικονομικής είναι η ανάπτυξη μιας οικονομίας.

Από την ανωτέρω απλή και σύντομη περιγραφή καθίσταται σαφές με ποιο τρόπο
συνδέονται οι δύο αυτές κατευθύνσεις: η μακροοικονομία, δηλαδή το σύνολο, δεν
είναι τίποτε άλλο από την άθροιση των μεμονωμένων οικονομικών δράσεων. Γι’
αυτό, άλλωστε, γίνεται πολύς λόγος τελευταία για τη «μικροοικονομική
θεμελίωση» της «μακροοικονομικής θεωρίας».

ΤΡΕΙΣ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ

Το Γράφημα 1 παριστά τους τρεις βασικούς φορείς που απαρτίζουν μία οικονομία:
τους ιθύνοντες της οικονομικής πολιτικής, δηλαδή την κυβέρνηση, και τους δύο
βασικούς «παίκτες» της οικονομίας: τους καταναλωτές και τους παραγωγούς. H
απόφαση του ενός φορέα έχει άμεσο αντίκτυπο στις αποφάσεις των άλλων, οι
οποίοι ρυθμίζουν εκ νέου τη συμπεριφορά τους βάσει των νέων δεδομένων, τα
οποία και πάλι επιδρούν στις συμπεριφορές των υπόλοιπων και η αλληλεπίδραση
συνεχίζεται, έως ότου βρεθεί η «χρυσή τομή» ή – όπως λέγεται στα οικονομικά –
η «ισορροπία».

Προσοχή, όμως: H κυβέρνηση δεν αποτελεί αντικείμενο μελέτης της
μικροοικονομικής, διότι οι δύο βασικοί «παίκτες» είναι οι καταναλωτές και οι
παραγωγοί. Το κράτος υπεισέρχεται στην ανάλυση ως ο «ρυθμιστής» της
οικονομίας, προκειμένου να επιτυγχάνεται «συμφωνία» μεταξύ των δύο, κάτι που
δεν εξασφαλίζει πάντα η μεταξύ τους αλληλεπίδραση.

H EYHMEPIA ΤΟΥ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗ

Δύο είναι τα βασικά προβλήματα με τα οποία καταπιάνεται η μικροοικονομία: η
μεγιστοποίηση της ευημερίας του καταναλωτή και η μεγιστοποίηση των κερδών του
παραγωγού.

Συγκεκριμένα, σχετικά με το πρώτο ζήτημα η ευημερία (ή η χρησιμότητα, όπως
συνηθίζεται να αποκαλείται και να διδάσκεται στα συγγράμματα) είναι η
ικανοποίηση που αποκομίζει κάποιος από την κατανάλωση αγαθών. Ασφαλώς, δεν θα
υπήρχε πρόβλημα, αν ο καταναλωτής είχε στη διάθεσή του απεριόριστους πόρους
(χρήματα), ώστε να καταναλώνει όσο εκείνος επιθυμεί. Με δεδομένο, όμως, ότι
κάθε άνθρωπος διαθέτει ένα συγκεκριμένο «βαλάντιο» προς διάθεση, το πρόβλημα
είναι να βρεθεί ο καλύτερος τρόπος δαπάνης του «βαλαντίου» αυτού, προκειμένου
ο καταναλωτής να επιτύχει τη μεγαλύτερη δυνατή ικανοποίησή του.

Για να αποτυπώσουμε το εν λόγω πρόβλημα, ας υποθέσουμε ότι σε μια οικονομία
υπάρχουν μόνο δύο προϊόντα: είδη ένδυσης (Y) και τρόφιμα (X). H βέλτιστη
χρησιμότητα του καταναλωτή είναι εκείνος ο συνδυασμός των δύο παραπάνω αγαθών
(με βάση το εισόδημα που εισπράττει) που του αποφέρει τη μεγαλύτερη
ικανοποίηση από κάθε άλλο συνδυασμό αγαθών (βλ. Γράφημα 2).

H «ΚΑΜΠΥΛΗ ΑΔΙΑΦΟΡΙΑΣ»

Οι καμπύλες U1 και U2 είναι δύο τυχαίες «καμπύλες αδιαφορίας» του καταναλωτή.
Ως «καμπύλη αδιαφορίας» ορίζεται το σύνολο των συνδυασμών μεταξύ δύο αγαθών με
τους οποίους ο καταναλωτής αποκομίζει την ίδια ωφέλεια / χρησιμότητα. Κάθε
καμπύλη που βρίσκεται υψηλότερα από μία άλλη (όπως εδώ η U2 βρίσκεται πάνω από
την U1) δείχνει μεγαλύτερη χρησιμότητα. Με βάση, λοιπόν, το εισόδημά του ο
καταναλωτής προσπαθεί να φτάσει στην υψηλότερη δυνατή καμπύλη αδιαφορίας. H
ωφέλεια / χρησιμότητα δεν είναι δυνατό να μετρηθεί έτσι, ώστε να μπορούμε να
ισχυριστούμε ότι η U1 είναι (για παράδειγμα) 5 και η U2 10. Το μόνο που
μπορούμε να ξέρουμε, είναι ότι η U2 είναι προτιμότερη από τη U1, επειδή δίνει
μεγαλύτερη ικανοποίηση στον καταναλωτή.

Γίνεται σαφές, λοιπόν, ότι σπουδαίο ρόλο παίζει ο υποκειμενικός παράγοντας,
δηλαδή οι «προτιμήσεις» του εκάστοτε καταναλωτή. Κάποιος μπορεί να
ενδιαφέρεται κυρίως για τη διατροφή του και να διαθέτει για ένδυση μόνον ό,τι
περισσεύει, ενώ κάποιος άλλος μπορεί να ενδιαφέρεται πρωτίστως για την
εμφάνισή του και να τρέφεται μόνο με τα απολύτως απαραίτητα. Για να
αντιπαρέλθει αυτό το πρόβλημα της υποκειμενικότητας, η μικροοικονομική
εξετάζει τον «αντιπροσωπευτικό» καταναλωτή, δηλαδή εκείνον τον τύπο καταναλωτή
που είναι πιο σύνηθες να συναντήσει κανείς.

Ο ΕΙΣΟΔΗΜΑΤΙΚΟΣ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΟΣ

Το ευθύγραμμο τμήμα AB παριστάνει τον «εισοδηματικό περιορισμό» του
καταναλωτή: με δεδομένο το εισόδημα, ο καταναλωτής μπορεί να το διαθέσει
ολόκληρο για την αγορά προϊόντων ένδυσης (οπότε, σε αυτή την περίπτωση δύναται
να αγοράσει ποσότητα A), να το διαθέσει ολόκληρο για την αγορά τροφίμων
(επομένως, να αγοράσει ποσότητα B) ή να επιλέξει έναν συνδυασμό των δύο
προϊόντων, πάνω στο ευθύγραμμο τμήμα AB. Μπορεί, βεβαίως, να επιλέξει
οποιοδήποτε συνδυασμό στο κομμάτι κάτω από το AB (για παράδειγμα, στο σημείο
Γ), αλλά γίνεται αντιληπτό ότι μια τέτοια επιλογή δεν είναι λογική, εφόσον οι
εισοδηματικές του δυνατότητές του επιτρέπουν αγορά μεγαλύτερων ποσοτήτων. Με
βάση την παραπάνω ανάλυση – και εφόσον οι προτιμήσεις του καταναλωτή δίνονται
από τις «καμπύλες αδιαφορίας» του U1, U2 κ.ο.κ. – το καλύτερο που έχει να
επιλέξει ο καταναλωτής είναι το σημείο που η «καμπύλη αδιαφορίας» του
εφάπτεται στον «εισοδηματικό του περιορισμό», δηλαδή το σημείο Δ.

«Το πρόβλημα του παραγωγού»

Ο καταναλωτής είναι σε θέση να καταναλώνει αγαθά, επειδή υπάρχει κάποιος που
παράγει αυτά τα αγαθά. Άρα το δεύτερο μεγάλο ζήτημα που εξετάζει η
μικροοικονομική είναι «το πρόβλημα του παραγωγού», δηλαδή το πώς ο παραγωγός
αποφασίζει για την παραγωγή του.

Εδώ τα πράγματα είναι πιο πολύπλοκα, διότι οι αποφάσεις του παραγωγού
συνδέονται άμεσα με τη μορφή της αγοράς στην οποία λειτουργεί. Άρα είναι
χρήσιμο να γίνεται κάθε φορά κατανοητή η διάκριση των αγορών.

Tips

H μακρο…

…οικονομία, δηλαδή, το σύνολο, δεν είναι τίποτε άλλο από το άθροισμα των
μεμονωμένων οικονομικών δράσεων που μελετά η μικροοικονομία