Aλλαγή στην Πορτογαλία

Τη νέα τους κυβέρνηση καλούνται να εκλέξουν μεθαύριο οι Πορτογάλοι. Οι
δημοσκοπήσεις προβλέπουν επικράτηση των αντιπολιτευόμενων Σοσιαλιστών.
Πραγματικοί νικητές, όμως, αναμένεται να αναδειχθούν τα πολιτικά άκρα και το
λευκό. Διότι η Πορτογαλία, η αλλοτινή καλύτερη μαθήτρια της Ευρώπης, μένει
πλέον διαρκώς μετεξεταστέα και οι πολίτες αντιδρούν.

Ζοζέ Σόκρατες. Ηγέτης του Σοσιαλιστικού Κόμματος και κατά πάσα πιθανότητα ο επόμενος πρωθυπουργός της Πορτογαλίας

Οι επόμενες κοινοβουλευτικές εκλογές είχαν προγραμματιστεί για το 2006. H
απόφαση όμως του Ζοζέ Μανουέλ Μπαρόζο να εγκαταλείψει (τον περασμένο Ιούλιο)
τον πορτογαλικό πρωθυπουργικό θώκο για την προεδρία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
άνοιξε τελικά τον δρόμο για την πρόωρη προκήρυξή τους: τέσσερις χαοτικούς
μήνες αργότερα, η κυβέρνηση των (κεντροδεξιών σε πείσμα της ονομασίας τους)
Σοσιαλδημοκρατών κατέρρεε.

Γκάφες

Ο διάδοχος του Μπαρόζο στην πρωθυπουργία, Πέδρο Σαντάνα, δεν κατάφερε να αρθεί
στο ύψος των περιστάσεων, υπέπεσε σε αλλεπάλληλες γκάφες και αναμένεται να
ηττηθεί την Κυριακή από τον Ζοζέ Σόκρατες, τον Σοσιαλιστή ηγέτη, με διαφορά
10-15 ποσοστιαίων μονάδων. Μάταια «υπονόμευσε την πολιτική ουδετερότητα της
θέσης του» (όπως τον κατηγόρησαν πολλοί) ο Μπαρόζο, παρεμβαίνοντας πρόσφατα
υπέρ των Σοσιαλδημοκρατών, συμμετέχοντας δηλαδή σε προεκλογικό τηλεοπτικό τους
σποτ.

Τίποτε από αυτά, όμως, δεν δίνει το δικαίωμα στους Σοσιαλιστές να
θριαμβολογούν. Αντιθέτως, υπάρχουν πολλοί λόγοι να προβληματίζονται. Το κλίμα
στην Πορτογαλία δεν θυμίζει καθόλου την άκρατη αισιοδοξία που επικρατούσε πριν
από μια δεκαετία, όταν είχε ανέλθει με τους Σοσιαλιστές στην εξουσία (το 1996)
ο Αντόνιο Γκουτέρες.

Όλα αναθεωρούνται

H Πορτογαλία ήταν, τότε, η χώρα «που εκμεταλλεύεται με εντυπωσιακή
αποτελεσματικότητα τους κοινοτικούς πόρους». H διοργάνωση της Expo ’98 στη
Λισαβώνα ήταν το κερασάκι στην τούρτα της ευφορίας και της αυτοπεποίθησης. Ο
«ευαίσθητος σοσιαλισμός» του Γκουτέρες φαινόταν να προσφέρει τη μαγική συνταγή
για τον εκσυγχρονισμό μιας από τις πλέον καθυστερημένες οικονομίες της
Ευρώπης. Τώρα, όλα αναθεωρούνται – ακόμα και η «χρυσή εποχή» του Γκουτέρες.
Πολλοί υποστηρίζουν πως ο τελευταίος καρπώθηκε απλώς τα αποτελέσματα της
σκληρής, αντιλαϊκής πολιτικής του προκατόχου του, του δεξιού Ανίμπαλ Καβάκο
Σίλβα, ο οποίος κυβέρνησε επί μια δεκαετία με θατσερική προσήλωση στις αρχές
της ελεύθερης αγοράς.

Ανισοκατανομή

Σήμερα, η Πορτογαλία κατέχει το ευρωπαϊκό ρεκόρ στην ανισοκατανομή του πλούτου
και τις χειρότερες επιδόσεις στην παιδεία και την πρόνοια· η ανεργία άγγιξε
πέρυσι το 6,8%, από 4% που ήταν το 2001· ο μέσος μηνιαίος μισθός είναι σύμφωνα
με το Εθνικό Ινστιτούτο Στατιστικής περίπου 650 ευρώ· οι τομείς της
υφαντουργίας και της υποδηματοποιίας, στην οποία βάσιζε άλλοτε την ανάπτυξή
της, αργοσβήνουν πλέον υπό τον ανταγωνισμό των νέων ευρωπαϊκών κρατών – μελών
και της Κίνας· το ΑΕΠ της Πορτογαλίας είναι χαμηλότερο από εκείνο αρκετών νέων
μελών, όπως της Σλοβενίας και της Κύπρου.

«Ας ξεκαθαρίσουμε ένα πράγμα: λίγες φορές στην ιστορία της έχει βρεθεί η χώρα
μας σε τόσο δεινή θέση», έγραφε πρόσφατα ο διευθυντής του περιοδικού
«Expresso» Ζοζέ Αντόνιο Σαράιβα. «Δεν υπάρχει ούτε λεπτό για χάσιμο». Πολλοί
επιρρίπτουν την ευθύνη για την όλη κατάσταση στον επιθετικό τρόπο με τον οποίο
επεχείρησε να επιβάλει τη δημοσιονομική προσαρμογή ο Μπαρόζο όταν εξελέγη το
2002 – έπειτα από την οικονομική απογραφή που υποσχέθηκε προεκλογικά και
πραγματοποίησε στη συνέχεια. Το κόστος, ωστόσο, δεν το πληρώνουν όπως φαίνεται
μόνο οι Σοσιαλδημοκράτες, θα το χρεωθεί ο δικομματισμός.

Οι εξτρεμιστές

Για πρώτη φορά από την Επανάσταση των Γαριφάλων και την εκδίωξη του Σαλαζάρ, η
πόρτα ανοίγει στους εξτρεμιστές. H απογοήτευση των ψηφοφόρων αναμένεται να
μεταφραστεί σε κέρδη για την άκρα Αριστερά και την άκρα Δεξιά. Είναι
χαρακτηριστικό ότι, δυο ημέρες πριν από τις εκλογές, μια ιστοσελίδα καλεί τους
8,8 εκατομμύρια Πορτογάλους που έχουν δικαίωμα ψήφου να ψηφίσουν λευκό ή να
απόσχουν. Ουδείς αποκλείει το ενδεχόμενο να υποχρεωθούν οι Σοσιαλιστές να
αναζητήσουν κυβερνητικούς εταίρους – το Κομμουνιστικό Κόμμα και το Αριστερό
Μπλοκ αναμένουν με ανυπομονησία τις εξελίξεις. Σε κάθε περίπτωση, η νέα
κυβέρνηση θα πρέπει να προχωρήσει σε σκληρές μεταρρυθμίσεις αν θέλει να
μετατρέψει τους αρνητικούς ρυθμούς ανάπτυξης σε θετικούς. Κι αυτό ασφαλώς δεν
θα βοηθήσει τα ποσοστά της δημοτικότητάς της.