Δρόμοι

Μια μέρα…

… στα μέσα του δεκάτου εβδόμου αιώνα, κόπηκε το τελευταίο δέντρο στο Νησί
του Πάσχα. Ένα νησί που χαιρόταν κάποτε την ευλογία του πυκνού δάσους, με κάθε
λογής δέντρα, ανάμεσά τους και τα μεγαλύτερα φοινικόδεντρα που σκίασαν ποτέ
τον άνθρωπο, έγινε ένα απέραντο χέρσο ηφαιστειακό χωράφι. Το χώμα άρχισε να
διαβρώνεται και οι ψαράδες του νησιού δεν μπορούσαν πια να βγουν για ψάρεμα,
επειδή δεν είχαν απομείνει δέντρα για να φτιάξουν τα μονόξυλά τους. Χωρίς
δέντρα για να φτιάχνουν ξύλινους μοχλούς, οι κάτοικοι δεν μπορούσαν πια να
στήνουν τα πανύψηλα μεγαλιθικά αγάλματά τους, που έπαιζαν σημαντικό ρόλο στη
ζωή του νησιού. Μαζί με αυτά τα σύμβολα, γρήγορα κατέρρευσαν και οι αξίες της
κοινωνίας τους. Το νησί βυθίστηκε σε εμφύλιο πόλεμο. Οι αντίπαλες φυλές
γκρέμιζαν τα αγάλματα. Οι νικητές έτρωγαν τους ηττημένους.

Οι Ευρωπαίοι…

… εξερευνητές, όταν πάτησαν το πόδι τους εκεί τον δέκατο όγδοο αιώνα, οι
κάτοικοι του Νησιού του Πάσχα είχαν πια αποδεκατιστεί. Ο πληθυσμός είχε
μειωθεί κατά 70% και όσοι είχαν επιζήσει ήταν (με τα λόγια του καπετάν Κουκ)
«μικροκαμωμένοι, αχαμνοί, φοβισμένοι και αξιοθρήνητοι». Οι εξερευνητές έσπαγαν
το κεφάλι τους: πώς ένας τόσο υποσιτισμένος λαός, που ζούσε σε έναν τόσο
άδεντρο και άγονο βράχο, μπόρεσε να ορθώσει αυτά τα μεγαλιθικά μνημεία; Ο Έριχ
φον Ντένικεν προτίμησε την εύκολη απάντηση: το έκαναν άνθρωποι που ήρθαν από
το Διάστημα. Στο βιβλίο του «Κατάρρευση», ο Τζάρεντ Ντάιαμοντ πηγαίνει πια
βαθιά. Όταν κατοικήθηκε για πρώτη φορά το Νησί του Πάσχα, υπήρχαν μπόλικα δάση
και γόνιμο έδαφος που μπορούσε να συντηρήσει μέχρι και 15.000 ανθρώπους. Όμως,
με τα χρόνια, η αύξηση του πληθυσμού και μερικές απερίσκεπτες επιλογές των
κατοίκων οδήγησαν στην αποψίλωση των δασών, στη διάβρωση του εδάφους και στην
αργή αλλά αναπόφευκτη εξάντληση των φυσικών πόρων του νησιού. Έτσι καταρρέουν
οι κοινωνίες, λέει ο Ντάιαμοντ.

Άραγε τι…

… περνούσε από τον νου εκείνου του ανθρώπου που έκοβε το τελευταία δέντρο
του νησιού του Πάσχα; Πίστευε μήπως πως η τελευταία θυσία στους θεούς θα
αντάμειβε το νησί σαν από θαύμα με ένα νέο δάσος; Ίσως όμως εκείνο το δέντρο
να ήταν γέρικο και αρρωστιάρικο. Ίσως τα τελευταία φιντανάκια του να ήταν
στέρφα.

Αλλά τέτοιες…

… ερωτήσεις και απορίες τις έχουμε και εμείς σήμερα, χωρίς να παίρνουμε
απάντηση. Άραγε τι περνάει από τον νου των σημερινών βιομηχανικών ψαράδων, που
αποδεκατίζουν τα κοπάδια της Μεσογείου; Τι περνάει από τον νου των
πετρελαιάδων, που το κόστος για να καθαριστούν οι βρωμιές που αφήνουν στο
περιβάλλον είναι μεγαλύτερο από τη συνολική αξία του πετρελαίου που αντλούν;
Τι περνάει από τον νου του απλού ανθρώπου, που πιστεύει πως από τη στιγμή που
θα πετάξει τα σκουπίδια του από το παράθυρο, αυτά παύουν πια να υπάρχουν;