TPITH AΠOΨH Tο αντιφατικό έτος 2004

Αν δραπετεύσουμε λίγο από τον απογοητευτικό μικρόκοσμο της ελληνικής πολιτικής
ζωής, θα καταλήξουμε παράδοξα στο εξής συμπέρασμα: Το φοβερό έτος 2004 μας
επιτρέπει ενδεχόμενα να νιώσουμε αυτό που έλεγε ο Γάλλος φιλόσοφος Εμανιέλ
Μουνιέ. Μας επιτρέπει, δηλαδή, να νιώσουμε μια «τραγική αισιοδοξία».
Γιατί; Γιατί αυτός ο χρόνος άρχισε με μία ανθρώπινη καταστροφή και
τερματίζεται με δύο θετικά γεγονότα.

Έτσι, μπορούμε να έχουμε μια αισιοδοξία που έγκειται στο ότι πραγματοποιούμε
σε αυτόν τον πλανήτη κάποιες μικρές (ή σημαντικότερες) αλλαγές, που
αποδεικνύουν ότι η ανθρώπινη ιστορία δεν κάνει μόνο κύκλους (όπως πίστευε
παλιότερα ο Πολύβιος), αλλά ότι προχωράει μπροστά προς το
άγνωστο μέλλον.

Ποιο είναι όμως το ηθικό δράμα που θα μπορούσε να κάνει καταρχήν το 2004 ένα
«άθλιο έτος» (annus miserabilis); Είναι το κολαστήριο του Αμπού Γράιμπ στο
Ιράκ, όπου οι μικροαστοί Αμερικανοί βασάνιζαν κτηνωδώς τους Ιρακινούς
αιχμαλώτους (για να σηματοδοτήσουν με αυτόν τον ακατανόητο τρόπο την κυοφορία
μιας «καινούργιας εποχής» μετά την πτώση του Σαντάμ Χουσεΐν).

Σήμερα, βέβαια, μπορούμε να ισχυρισθούμε με βεβαιότητα ότι τα ηλεκτροσόκ και
οι σεξουαλικές ταπεινώσεις δεν γίνονταν απλώς από κάποιους κατώτερους
αξιωματικούς, όπως είχε υποστηρίξει στην αρχή η απαράδεκτη κυβέρνηση του
προέδρου Μπους. Γιατί;

Γιατί μετά τα πρόσφατα ανατριχιαστικά ντοκουμέντα που δημοσιοποίησε την
προηγούμενη εβδομάδα το FBI, όλοι γνωρίζουμε πλέον ότι οι ίδιες απάνθρωπες
πράξεις γίνονταν και σε ολόκληρο το Αφγανιστάν (όπου δολοφονήθηκαν
διαπιστωμένα 7 άτομα, «Ν. Υ. Times», 20/12/2004).

Επομένως, για τους Αμερικανούς τα βασανιστήρια ήταν προφανώς ένα φοβερό μέσο
για να πλασάρουν σημειολογικά την εξής βάρβαρη αντίληψη: ότι οι μουσουλμάνοι
συνιστούν δυστυχώς ένα ενδιάμεσο σκαλοπάτι ανάμεσα στο ζώο και τον άνθρωπο. Ή
ότι εκφράζουν «το επίπεδο μηδέν της ανθρωπότητας», όπως έλεγε παλιότερα και ο
Χέγκελ ( Ζίζεκ, Μίλησε κανείς για τον ολοκληρωτισμό;).

Όμως, με αυτόν τον αδικαιολόγητο τρόπο η έξαλλη κυβέρνηση του προέδρου Μπους
έδειξε αδιάντροπα σε ολόκληρο τον κόσμο και το εξής πράγμα: Πώς, δηλαδή,
αντιλαμβάνεται το καινούργιο μοντέλο της δημοκρατίας που θέλει να εμφυτεύσει
σε αυτήν την «καθυστερημένη» περιοχή.

Βέβαια, η παραπάνω πολιτισμική καταβαράθρωση της ανθρωπότητας αντισταθμίσθηκε
από δύο θετικές εξελίξεις. Καταρχήν, ο γενναίος δικαστής της Χιλής S. Guzman
αποφάσισε οριστικά ότι ο αιμοσταγής δικτάτορας Αουγκούστο Πινοσέτ μπορεί
επιτέλους να λογοδοτήσει για την άγρια δολοφονία του πρώην υπουργού των
Εξωτερικών (επί Αλιέντε) Ορλάντο Λατελιέ. Ο τελευταίος, όπως είναι γνωστό,
δολοφονήθηκε στο κέντρο της Ουάσιγκτον το 1976 από τους μπράβους του Πινοσέτ
στο πλαίσιο της βρώμικης επιχείρησης «Κόνδωρ» (« Los Angeles
Times», 18/12/2004).

Έτσι, ο προκείμενος δικαστής έστειλε ένα ισχυρό μήνυμα υπερεθνικής δικαιοσύνης
σε ολόκληρο τον πλανήτη, που έλεγε με λίγα λόγια το εξής πράγμα: Δηλαδή, ότι
δεν θα πρέπει να επιτρέψουμε στο μέλλον σε κανέναν Πινοσέτ και σε κανέναν Πολ
Ποτ να αισθάνεται ασφαλής από την επέμβαση της παγκόσμιας δικαιοσύνης,
κρυμμένος πίσω από τις πύλες του παλατιού της (εθνικής) κυριαρχίας.

Όμως, την ίδια αισιόδοξη προοπτική μάς χάρισε (πριν από λίγο καιρό) και η
Ανώτατη Δικαστική Αρχή της Αγγλίας. Γιατί; Γιατί οι δικαστές της αποφάσισαν
ότι οι απαράδεκτες και ατέλειωτες «προφυλακίσεις», που επιτρέπει ο
αντιτρομοκρατικός νόμος του 2001, είναι ασύμβατες με τις θεμελιώδεις πολιτικές
αξίες της Μεγάλης Βρετανίας («The Observer», 16/12/2004).

Μάλιστα, ο Λόρδος Χόφμαν συμβούλευσε το αγγλικό Κοινοβούλιο να τροποποιήσει
άμεσα αυτόν τον κατάπτυστο νόμο, γιατί η διατήρησή του θα σήμαινε ουσιαστικά
ότι παραδόσεις του έθνους τούτου έχουν καταλυθεί και «ότι οι τρομοκράτες έχουν
νικήσει».

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; Το έτος 2004 κλείνει με έναν ελπιδοφόρο
τρόπο για τα ανθρώπινα δικαιώματα (και για όλους τους ανθρώπους εκείνους που
μάχονται και αντιστέκονται παγκόσμια ενάντια σε κάθε καταπιεστική εξουσία).
«Σηκωθείτε και αντισταθείτε», όπως έλεγε και ο δολοφονημένος Χιλιανός
τραγουδιστής Victor Jara!

Ο Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής στο ΑΠΘ.