Hγεμόνας της προπαγάνδας

Ο Ναπολέων, που σήμερα κλείνουν 200 χρόνια από τη στέψη του ως αυτοκράτορα,
άφησε στις επερχόμενες γενιές ένα αμφισβητήσιμο όπλο: τη μαζική προπαγάνδα.
Σύμφωνα με ιστορικούς, είναι ο πρώτος ηγεμόνας που τη χρησιμοποίησε σε μεγάλη
κλίμακα.

Ο πίνακας. H στέψη του Ναπολέοντα όπως την είδε ο ζωγράφος Ζακ-Λουί Νταβίντ

Ακόμη και η ίδια η τελετή της στέψης, στις 2 Δεκεμβρίου 1804, «πειράχτηκε» για
τις ανάγκες της ναπολεόντειας προπαγάνδας, στον γιγάντιο πίνακα που ζωγράφισε
ο Ζακ-Λουί Νταβίντ. H μητέρα του στρατηλάτη, Λετίσια, είχε σνομπάρει την
τελετή για να δείξει έτσι ακόμη πιο πολύ τα ψυχρά αισθήματα που έτρεφε
απέναντι στη νύφη της Ιωσηφίνα. Όμως, ο Νταβίντ, ο ζωγράφος και βουλευτής της
Επανάστασης, αυτός που ανέλαβε το 1793 να διαλύσει και να επανιδρύσει την
Ακαδημία των Καλών Τεχνών της Γαλλικής Δημοκρατίας, ο στενός φίλος του
Ροβεσπιέρου, δεν μπόρεσε να αντισταθεί στην επιθυμία του αυτοκράτορα. Κατά
διαταγήν του, την «ανακάλεσε» στον πίνακά του, πρόσχαρη και γαλήνια.

H Ιστορία

Ο Ζοζέφ Φουσέ, υπουργός Αστυνομίας, που έχει δώσει το «παρών» στην Παναγία των
Παρισίων, απουσιάζει από τον πίνακα, αντίθετα με τον υπουργό Εξωτερικών
Ταλεϋράνδο. «Τα πράγματα δεν έγιναν έτσι, αλλά θα μείνουν πάντα έτσι», θα πει
γι’ αυτή την ιστορική παραχάραξη ο ιστορικός Φρεντερίκ Μασόν.

Κάτι παρόμοιο συνέβη αργότερα και με τη σταλινική προπαγάνδα στις επίσημες
σοβιετικές φωτογραφίες, όταν το αόρατο χέρι του λογοκριτή έσβηνε από αυτές
τους «συντρόφους» που έπεφταν θύματα των σταλινικών εκκαθαρίσεων.

Όσο για τον μαθητή του Νταβίντ, τον Αντουάν-Ζαν Γκρος, «ξαναγράφει» την
ιστορία του ποταμού Αρκόλ, βάζοντας τον Βοναπάρτη να τον διασχίζει πρώτος με
τον στρατό του στον φημισμένο ζωγραφικό πίνακα. Όμως, εκείνος που διέσχισε
πράγματι πρώτος το γεφύρι του ποταμού ήταν ένας άλλος στρατηγός, ο Οζερό, που
σχεδόν τον ξέχασε η Ιστορία.

Ο μύθος

«Οι συγγραφείς και οι ζωγράφοι που είχε στο πλευρό του ο Ναπολέων ίσως δεν
ήταν οι καλύτεροι, ήταν όμως σίγουρα οι πιο αποτελεσματικοί», λέει η Αριάν
Τζέινς-Σαραζέν, διευθύντρια του Ιστορικού Μουσείου της Γαλλίας και υπεύθυνη
μιας έκθεσης με τίτλο: «Ο Ναπολέων από την προπαγάνδα στον μύθο».

Ο ίδιος ο στρατηλάτης θα αποκαλύψει την κρυφή σχέση του με την προπαγάνδα –
στρατηγική επικοινωνίας, θα τη λέγαμε σήμερα – μόνο λίγο μετά την πτώση του,
το 1816: «H φαντασία και η γνώμη των μαζών υπήρξαν πάντα τα μέσα της δράσης
μου».

Ναπολέων Βοναπάρτης

(1769 – 1821)

* Ένας από τους μεγαλύτερους στρατιωτικούς ηγέτες της Ιστορίας, ο
Ναπολέων Βοναπάρτης, ο «μικρός δεκανέας», γεννήθηκε στην Κορσική. Στη Γαλλία
ακολούθησε τη στρατιωτική καριέρα και διακρίθηκε εξαιρετικά νωρίς, για να
στεφθεί το 1804 αυτοκράτορας των Γάλλων και να οικοδομήσει έπειτα από τη
Συνθήκη του Τίλσιτ (1807) τη Μεγάλη Αυτοκρατορία.

* Η λαχτάρα του να αποκτήσει ένα παιδί ήταν τόσο μεγάλη, που το 1809 ο
Ναπολέων ακύρωσε τον άτεκνο γάμο του με την Ιωσηφίνα ντε Μπωαρναί και
παντρεύτηκε τη Μαρία – Λουίζα των Αψβούργων και της Λωραίνης, με την οποία
απέκτησε το 1811 τον πολυπόθητο απόγονο, τον Ναπολέοντα Β’.

* Η ήττα του από τους Βρετανούς του Γουέλινγκτον και τους Πρώσους του
Μπλύχερ στα νότια του Βατερλώ, στις 18 Ιουνίου του 1815, έθεσε απότομα
τέλος στις «100 ημέρες» της κυριαρχίας του Ναπολέοντος στο Παρίσι: παραιτήθηκε
και εξορίστηκε στην Αγία Ελένη, όπου και πέθανε στις 5 Μαΐου του 1821. Από
τότε, το «Βατερλώ» έχει γίνει συνώνυμο της πανωλεθρίας.