«Nαι» στην Tουρκία χωρίς δεσμεύσεις

Στο ράφι μπαίνει η υποχρέωση της Τουρκίας να επιλύσει μέσω του Δικαστηρίου
της Χάγης τις διαφορές της με την Ελλάδα, ενώ δεν ζητείται από την Άγκυρα να
αναγνωρίσει την Κυπριακή Δημοκρατία προτού αρχίσει τις διαπραγματεύσεις για
την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση!

Ο Ταγίπ Ερντογάν έχει απειλήσει στο παρελθόν ότι δεν θα δεχθεί περιορισμούς στην ελεύθερη διακίνηση Τούρκων πολιτών στην E.E., αλλά χθες το υπουργείο Εξωτερικών της χώρας του απέφυγε να σχολιάσει το κείμενο που δόθηκε στη δημοσιότητα

Οι δύο αυτές αρνητικές, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, συνέπειες προκύπτουν
από το προσχέδιο συμπερασμάτων που διένειμε η ολλανδική προεδρία εν όψει της
συνόδου κορυφής της 17ης Δεκεμβρίου. Παράλληλα, το κείμενο αφήνει ανοικτό το
ενδεχόμενο να μην οδηγήσουν σε πλήρη ένταξη της Τουρκίας οι διαπραγματεύσεις,
που όμως θα κρατήσουν τουλάχιστον μέχρι το 2014.

Το σχέδιο συμπερασμάτων δεν περιλαμβάνει καμιά αναφορά στις αποφάσεις του
Ελσίνκι και στην υποχρέωση της Τουρκίας να προσφύγει στο Διεθνές Δικαστήριο
της Χάγης εάν δεν επιλύσει τις διαφορές της με την Ελλάδα. Στο κείμενο
προβλέπεται ακόμη ότι για να σταματήσουν οι διαπραγματεύσεις της Άγκυρας με
την Ένωση δεν θα αρκεί το βέτο μιας μόνο χώρας, αλλά θα απαιτείται το ένα
τρίτο των κρατών – μελών.

Ελλάδα, Κύπρος και Τουρκία αντέδρασαν συγκρατημένα στη δημοσιοποίηση του
κειμένου συμπερασμάτων της συνόδου κορυφής της 17ης Δεκεμβρίου, επικαλούμενες
σε γενικές γραμμές το γεγονός ότι η διαπραγμάτευση συνεχίζεται. Ωστόσο, μέχρι
σήμερα, από τη στιγμή που η προεδρία παραδίδει κείμενο οι αλλαγές που γίνονται
δεν είναι εντυπωσιακές, όπως έλεγαν κοινοτικές πηγές.

«Δεν είναι ικανοποιητικό»

Ο εκπρόσωπος του ελληνικού υπουργείου Εξωτερικών Γιώργος Κουμουτσάκος, σε
γραπτή του δήλωση, παραδέχεται εμμέσως πλην σαφώς ότι το κείμενο δεν είναι
ικανοποιητικό, δεδομένου, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, ότι «ουσιαστικά, η
διαπραγμάτευση του κειμένου τώρα μόλις αρχίζει – επομένως κάθε σχολιασμός τώρα
θα ήταν και πρόωρος και πιθανότατα αντιπαραγωγικός». Προσθέτει ακόμη πως η
Ελλάδα «θα συνεχίσει, έως και την 17η Δεκεμβρίου, τις προσπάθειες και
ενέργειές της για την τελική διαμόρφωση του κειμένου».

H αναφορά του προσχεδίου στα ελληνοτουρκικά συνοψίζεται σε τρεισήμισι αράδες,
που αναφέρουν ότι «το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλωσορίζει τη δέσμευση της Τουρκίας
για καλές γειτονικές σχέσεις και την ετοιμότητά της να συνεχίσει να εργάζεται
με τα κράτη – μέλη στην κατεύθυνση της επίλυσης των εκκρεμουσών συνοριακών
διαφορών, σύμφωνα με την αρχή της ειρηνικής διευθέτησης των διαφορών κατά τη
Χάρτα των Ηνωμένων Εθνών».

Χωρίς χρονοδιάγραμμα

Από τη διατύπωση αυτή παραλείπεται κάθε αναφορά στις αποφάσεις προηγουμένων
Ευρωπαϊκών Συμβουλίων και, κυρίως, αυτές του Ελσίνκι του 1999, που όριζαν ότι
η Άγκυρα οφείλει να καταφύγει στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης εάν δεν έχει
επιλύσει τις διαφορές της έως τον Δεκέμβριο του 2004. Επιπλέον, δεν
προσδιορίζεται χρονικός ορίζοντας για την επίλυση των διαφορών, ούτε
προβλέπονται κυρώσεις στην περίπτωση που η Τουρκία επιδείξει μη φιλικές
διαθέσεις έναντι κράτους – μέλους (όπως παραβιάσεις και παραβάσεις, διεκδίκηση
«γκρίζων ζωνών» και απειλή χρήσης βίας, από την οποία εξάλλου η Άγκυρα δεν
έχει ακόμη παραιτηθεί: το Κοινοβούλιό της έχει αποφασίσει ότι αποτελεί αιτία
πολέμου (casus belli) η επέκταση των χωρικών υδάτων της Ελλάδας στα 12 μίλια,
όπως της παρέχει το δικαίωμα το νέο Δίκαιο της Θάλασσας).

H Ελλάδα, όπως και κάθε άλλη χώρα, εφόσον υιοθετηθούν τα συμπεράσματα αυτά,
παύει να έχει το δικαίωμα διακοπής των διαπραγματεύσεων εάν στην πορεία
διαπιστωθεί ότι η Τουρκία δεν συμπεριφέρεται όπως επιτάσσουν οι ευρωπαϊκές
αρχές, το δίκαιο και ο σεβασμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αντί του βέτο, θα
απαιτείται πλέον η εισήγηση της Κομισιόν ή του ενός τρίτου των χωρών – μελών.

Στενεύουν τα περιθώρια

Από τα παραπάνω είναι σαφές ότι εάν το κείμενο δεν τροποποιηθεί στις ημέρες
που απομένουν μέχρι τη σύνοδο κορυφής, η Τουρκία θα διαπραγματεύεται με την
Ένωση ενώ παράλληλα θα μπορεί να συνεχίζει την επιθετικότητά της έναντι της
Ελλάδας χωρίς η Αθήνα να μπορεί να αντιδράσει. Το μόνο μέσο ευρωπαϊκής πίεσης
που θα διαθέτει η ελληνική κυβέρνηση θα είναι στις επιμέρους διαπραγματεύσεις
των κεφαλαίων να εμποδίζει την ολοκλήρωση κάποιου (π.χ. της γεωργίας, της
δικαιοσύνης κ.λπ.).

Πάντως, το υπουργείο Εξωτερικών αφήνει να εννοηθεί ότι θα επιδιώξει
θετικότερες διατυπώσεις, γι’ αυτό και επισημαίνεται το επικείμενο ταξίδι του
Πέτρου Μολυβιάτη στο Λονδίνο, στη Ρώμη, στη Βιέννη και στο Βερολίνο. Παρόλα
αυτά, είναι γνωστές οι επιφυλάξεις της κυβέρνησης Καραμανλή τόσο για το
Δικαστήριο της Χάγης ως μέσον επίλυσης διαφορών όσο και για το σαφές
χρονοδιάγραμμα, καθώς πιστεύει ότι η πάροδος των ετών λειτουργεί υπέρ του
εξευρωπαϊσμού της Τουρκίας και, άρα, δημιουργεί προσφορότερες συνθήκες για την
επίτευξη ελληνοτουρκικής συμφωνίας.

ΣΥΓΚΡΑΤΗΜΕΝΗ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ ΤΗΣ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ

«Πλάγια» αναγνώριση, χωρίς χρονικό όριο

TO ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ των συμπερασμάτων για την ενταξιακή προοπτική της Τουρκίας
προβλέπει την ντε φάκτο αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας από την Άγκυρα,
αλλά δεν προβλέπει την τυπική αναγνώριση. Επίσης, ακόμη κι αυτή η «πλάγια»
αναγνώριση, δεν τοποθετείται χρονικά, μολονότι είναι λίγο δύσκολο να φανταστεί
κανείς ότι θα διεξάγονται διαπραγματεύσεις και ένα κράτος – μέλος δεν θα
αναγνωρίζεται από τη χώρα που τελεί υπό καθεστώς διαπραγματεύσεων! H διατύπωση
που επέλεξε η ολλανδική προεδρία είναι: «Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλωσορίζει
την απόφαση της Τουρκίας να υπογράψει το πρωτόκολλο αναφορικά με την υιοθέτηση
της Συμφωνίας της Άγκυρας, λαμβάνοντας υπόψη την ένταξη των νέων κρατών –
μελών». Πάντως, η Λευκωσία αντέδρασε συγκρατημένα στην ανακοίνωση του
προσχεδίου, γεγονός που αποκλείει τουλάχιστον την άσκηση βέτο εκ μέρους του κ.
Παπαδόπουλου.

ΣΤΙΣ ΧΩΡΕΣ – ΜΕΛΗ

Μπλόκο στην ελεύθερη διακίνηση Τούρκων

ΜΟΝΙΜΟΥΣ περιορισμούς στην ελεύθερη διακίνηση των Τούρκων πολιτών στις
χώρες – μέλη μπορεί να θέσει η Ένωση βάσει του προσχεδίου συμπερασμάτων εάν
και όταν η Τουρκία γίνει μέλος. Πρόκειται για ένα από τα ζητήματα που καίνε
την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, κυρίως σε χώρες όπως η Γαλλία, η Γερμανία, η
Αυστρία, η Δανία, η Ολλανδία, και που ενισχύουν τα ακροδεξιά κόμματα. Ο Ταγίπ
Ερντογάν έχει απειλήσει στο παρελθόν ότι δεν θα δεχθεί περιορισμούς στην
ελεύθερη διακίνηση, αλλά χθες το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών απέφυγε να
σχολιάσει το κείμενο που δόθηκε στη δημοσιότητα.

Από το προσχέδιο απουσιάζουν δύο κρίσιμα στοιχεία, που εικάζεται ότι δεν θα
λυθούν παρά μόνο αφού θα έχει ξεκινήσει η σύνοδος κορυφής: το ένα είναι η
ακριβής ημερομηνία έναρξης των διαπραγματεύσεων της Τουρκίας, καθώς οι
προτάσεις κυμαίνονται από την άνοιξη του 2005 – που επιθυμεί η Άγκυρα – έως το
πρώτο εξάμηνο του 2006, που επιθυμούν οι λεγόμενοι «τουρκοσκεπτικιστές».

Το δεύτερο σημείο που δεν διασαφηνίζεται είναι πότε και πώς θα ολοκληρωθούν οι
διαπραγματεύσεις. H μόνη σχετική αναφορά είναι ότι θα πρέπει πρώτα να έχει
ρυθμιστεί το δημοσιονομικό πλαίσιο της Ένωσης για τη μετά το 2014 περίοδο και
από αυτό συνάγεται ότι το τέλος των διαπραγματεύσεων δεν πρόκειται να είναι
νωρίτερα. Ωστόσο, δεν ορίζεται ρητά ότι στη συνέχεια η Τουρκία θα γίνει πλήρες
μέλος ούτε ότι θα έχει ειδική σχέση με την Ένωση όπως επιθυμούν αρκετές χώρες.