PITΣAPNT POPTI O Όργουελ ονειρεύτηκε την Aμερική

«Φοβάμαι περισσότερο τις επιπτώσεις στη συνταγματική δημοκρατία μιας
οργουελικής κατάστασης διαρκούς πολέμου παρά τις ανθρώπινες απώλειες
μελλοντικών τρομοκρατικών επιθέσεων». Ένας από τους επιφανέστερους εν ζωή
φιλοσόφους, ένας πολίτης του κόσμου αλλά και των ΗΠΑ ειδικότερα, ο Ρίτσαρντ
Ρόρτι, παρουσιάζει μια άλλη διάσταση της επανεκλογής του Τζορτζ Μπους.

Ο Ρίτσαρντ Ρόρτι εξακολουθεί να φοβάται τον Αμερικανό υπουργό Δικαιοσύνης περισσότερο από ό,τι τον Οσάμα μπιν Λάντεν. Ίσως διότι «βλέπει» σε αυτόν έναν Μεγάλο Αδελφό…

«Φλογερός αντικομμουνιστής και συνάμα καλός αριστερός». Έτσι περιγράφει εαυτόν
ο 73χρονος αυτός δάσκαλος. Τα τελευταία χρόνια, είναι καθηγητής Φιλοσοφίας στο
Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ. Έχει περάσει ωστόσο από τα σημαντικότερα
ακαδημαϊκά ιδρύματα των ΗΠΑ: Πανεπιστήμιο του Σικάγου, Γέιλ, Πρίνστον…
Δέχθηκε αμέσως, με εντυπωσιακή σεμνότητα, να μας παραχωρήσει μια συνέντευξη.
Πρώτη ερώτηση, η προφανής: Πώς εξέλαβε το αποτέλεσμα των αμερικανικών
προεδρικών εκλογών;

«Απογοητεύτηκα πολύ. Ήλπιζα πως οι ψηφοφόροι θα αντιμετώπιζαν πλέον με
δυσπιστία τον πρόεδρο Μπους. Μεγάλο μέρος της χώρας, ωστόσο, αρνήθηκε να
πιστέψει ότι οι στρατιώτες μας πεθαίνουν στο Ιράκ για το τίποτα. Ένιωσαν πως,
καταψηφίζοντας τον πρόεδρο, θα πρόδιδαν τρόπο τινά αυτούς τους ανθρώπους».

Μέχρι ποιου σημείου θεωρείτε υπεύθυνα τα μέσα ενημέρωσης;

Διαδραμάτισαν αναμφισβήτητα σημαντικό ρόλο. Όμως η ευθύνη για την επιρροή που
ασκούν στους πολίτες βαρύνει τους ίδιους τους πολίτες.

Κύριε Ρόρτι, οι ΗΠΑ μοιάζουν σήμερα περισσότερο διχασμένες από ποτέ. Ποιες
πιστεύετε ότι θα είναι οι συνέπειες για την κοινωνία τους – και για τον κόσμο;

Κοιτάξτε, δυσκολεύομαι να καταλάβω την άνοδο του ευαγγελικού
φονταμενταλιστικού χριστιανισμού στις ΗΠΑ τις τελευταίες δεκαετίες. Είναι ένα
κίνημα το οποίο ίσως εξακολουθήσει να διογκώνεται. Αν συμβεί αυτό, τότε η
κοσμικότητα που κυριάρχησε σταδιακά στις ΗΠΑ στη διάρκεια του 20ού αιώνα θα
αντικατασταθεί από κάτι τελείως διαφορετικό. Είναι όμως εξίσου δύσκολο να
προβλέψει κανείς τις επιπτώσεις αυτής της αντικατάστασης όσο και να καταλάβει
γιατί η θρησκεία, και η δυσπιστία έναντι του διαφωτισμού, επανήλθε στις ΗΠΑ
και όχι στην Ευρώπη. Πώς να προκαταλάβει κανείς τη συμπεριφορά ανθρώπων που
πιστεύουν ότι η Αποκάλυψη είναι κοντά, που χρησιμοποιούν το βιβλίο της
Αποκάλυψης ως οδηγό πολιτικής δράσης;

Σε μια εποχή όπου όλοι, σχεδόν, ανησυχούν για την ασφάλεια, εσείς
επικεντρώνετε την ανησυχία σας στη δημοκρατία. Μπορεί να κερδίσουμε τον πόλεμο
εναντίον της τρομοκρατίας, γράφατε τον περασμένο Απρίλιο στο «London Review of
Books», αλλά μόνο για να συνειδητοποιήσουμε πως δεν ζούμε πλέον σε μια
δημοκρατία. Πιστεύετε πως η ζοφερή αυτή προοπτική ήρθε εγγύτερα με την
επανεκλογή του Μπους;

Φοβάμαι πως ναι. Φοβάμαι πως το επόμενο τρομοκρατικό πλήγμα θα χρησιμοποιηθεί
ως άλλοθι για μια ακόμα επίθεση εναντίον των ατομικών ελευθεριών. Μια
κυβέρνηση Κέρι δεν θα πραγματοποιούσε τέτοια επίθεση. Οι άνθρωποι που διοικούν
το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα τρέφουν ελάχιστο σεβασμό για τον νόμο. Μοιάζουν
αρκετά πρόθυμοι να αφήσουν την τρομοκρατία να μετατρέψει τη χώρα μου σε ένα
κράτος εθνικής ασφάλειας, το οποίο θα μπορούσε εύκολα να εξελιχθεί σε ένα
αστυνομικό κράτος.

Αυτό σημαίνει πως εξακολουθείτε να φοβάστε, όπως είπατε κάποτε, «τον
Αμερικανό υπουργό Δικαιοσύνης περισσότερο από τον Οσάμα Μπιν Λάντεν»;

Ακριβώς.

Θυμάμαι μια φράση στο βιβλίο σας «Συνέπειες του Πραγματισμού»: «Υπάρχει
κάτι μέσα σου που το προδίδεις». Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αυτό ακριβώς κάνει
η Αμερική την τελευταία τετραετία; Και αν ναι, σε ποιον εναπόκειται να της το
επισημάνει;

H Αμερική είναι μια χώρα πολύ διαφορετικών παραδόσεων. Μία από αυτές είναι ο
φονταμενταλιστικός ευαγγελικός χριστιανισμός. Μια άλλη, ο κοσμικός ανθρωπισμός
που επικρατεί στα Πανεπιστήμια. Ούτε η μία ούτε η άλλη κοσμοθεωρία είναι
αποκλειστική συνιστώσα της Αμερικής, άρα καμιάς η νίκη δεν θα συνιστούσε
προδοσία της. Εγώ φυσικά ελπίζω να νικήσουν οι κοσμικοί ανθρωπιστές. Αν
χάσουν, θα είναι σαν να προδίδεται η παράδοση του Τζέφερσον και του Γουίτμαν.
Όχι όμως σαν να απεμπολείται η ψυχή της χώρας. Οι χώρες δεν έχουν ψυχή. Ο
Χίτλερ δεν ήταν λιγότερο ή περισσότερο πιστός στην ψυχή της Γερμανίας από ό,τι
ο Ράτεναου. Οι χώρες είναι απλώς οι σκηνές επάνω στις οποίες διεξάγονται
ιδεολογικές μάχες.

H ΕΥΡΩΠΗ

Ζήτημα εμπιστοσύνης

‘ Και η Ευρώπη, κύριε Ρόρτι; Υπάρχει ελπίδα να πάψουν οι ηγέτες της να
πέφτουν στην παγίδα τού να συμπεριφέρονται, όπως εύστοχα έχετε πει, «σαν
σχολιαρόπαιδα που παραβγαίνουν για την εύνοια της δασκάλας»;

Θα χρειαζόταν μεγάλο θάρρος, αυτοπειθαρχία και προθυμία να εμπιστευτούν
αλλήλους για να καταφέρουν οι Ευρωπαίοι ηγέτες να ορθώσουν το ανάστημά τους
στις προσπάθειες της Ουάσιγκτον να διαιρεί και να βασιλεύει. Θα σας πω όμως
κάτι: όταν, το 1776, οι δεκατρείς αμερικανικές αποικίες έβαλαν στην άκρη τις
διαφορές τους και σχημάτισαν ενιαίο μέτωπο εναντίον του βρετανικού στέμματος,
η βρετανική κυβέρνηση δεν μπορούσε να το πιστέψει. Έχουν λοιπόν συμβεί και πιο
αναπάντεχα πράγματα… ‘

ΠΟΙΟΣ EINAI

Αντικομμουνιστής και συνάμα αριστερός

Ο Ρίτσαρντ Ρόρτι γεννήθηκε στις 4 Οκτωβρίου του 1931 στη Νέα Υόρκη. Μεγάλωσε,
όπως λέει ο ίδιος στο έργο του «Αριστερή Σκέψη στην Αμερική του 20ού αιώνα»
(Εκδόσεις Πόλις, 2002), «στους κόλπους της αντικομμουνιστικής μεταρρυθμιστικής
Αριστεράς στα μέσα του αιώνα». Τα βιώματα εκείνα τον επηρεάζουν μέχρι και
σήμερα. Έχει συγγράψει περισσότερα από δέκα βιβλία και εκατοντάδες μελέτες.
Στη χώρα μας κυκλοφορούν δύο ακόμα βιβλία του, «H φιλοσοφία και ο καθρέφτης
της φύσης» (Εκδ. Κριτική, 2001) και «Τυχαιότητα, ειρωνεία, αλληλεγγύη» (Εκδ.
Αλεξάνδρεια, 2002).

IPAK – M. ΑΝΑΤΟΛΗ

Οι πληγές θα μείνουν ανοιχτές

Έχοντας απέναντί μας (έστω και εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά) έναν από τους
σημαντικότερους εκπροσώπους του νεοπραγματισμού, δεν θα μπορούσαμε να μην του
θέσουμε και μια καθαρά πραγματιστική ερώτηση. Δύο περιοχές, δύο πληγές: Ιράκ
και Μέση Ανατολή. Ποιοι είναι οι φόβοι και ποιες οι ελπίδες του;

Σε ό,τι αφορά το Ιράκ, ο Ρίτσαρντ Ρόρτι θεωρεί πως υπάρχει «μια ελάχιστη
πιθανότητα» να αναγνωρίσουν «όλοι», σουνίτες, σιίτες και Κούρδοι, τη
νομιμότητα μιας εκλεγμένης κυβέρνησης. Κατά την άποψή του, ωστόσο, «πιθανότερο
είναι το χάος. Αν οι εκλογές αποδειχθούν η φάρσα που προβλέπεται, και αν η
εκλεγμένη κυβέρνηση αποδειχθεί ανίκανη να ελέγξει τους δρόμους, τότε δεν θα
υπάρχουν πολλά που να μπορεί να κάνει η κυβέρνηση Μπους πέρα από το να πει
πολλά ψέματα αποσύροντας παράλληλα, ήσυχα ήσυχα, τα αμερικανικά στρατεύματα».

Απαισιοδοξία. Και για τη Μέση Ανατολή; Ο Αμερικανός φιλόσοφος ακολουθεί
την ίδια διαδικασία για να καταλήξει σε ένα ανάλογα απαισιόδοξο (ή
πραγματιστικό) συμπέρασμα: «Υπάρχει μια ελάχιστη πιθανότητα να καταφέρει ένας
νέος Παλαιστίνιος ηγέτης να αποσπάσει από το Ισραήλ τη συμφωνία που προσέφερε
ο Μπαράκ στο Καμπ Ντέιβιντ. Αν συμβεί αυτό, και αν ο ηγέτης αυτός μπορέσει να
πείσει τους σπόνσορες των επιθέσεων αυτοκτονίας να σταματήσουν τις επιθέσεις
τους, τότε μπορεί να υπάρξει μια βιώσιμη λύση δύο κρατών. Πιθανότερο ωστόσο
μού φαίνεται να συνεχίσει το Ισραήλ τις επόμενες δεκαετίες να δέχεται
χειροβομβίδες και πυραύλους από την άλλη πλευρά του νεόκτιστου τείχους του –
και να μην καταφέρουν ποτέ οι Παλαιστίνιοι χάρη στον ισραηλινό στρατό να
διαγάγουν μια φυσιολογική ζωή».