Πώς σώθηκε το πιάνο της εξέγερσης

Ποιος ξέρει ότι το περίφημο πιάνο του Πολυτεχνείου που συνόδεψε δεκάδες
αυτοσχέδιες συναυλίες τις ημέρες της κατάληψης του ’73 παραλίγο να καταστραφεί
από ορισμένους φοιτητές; Ποιος θυμάται τον ρόλο της Ένωσης Κρητών Φοιτητών
στην εξέγερση του Πολυτεχνείου;

Σημαντικός ήταν ο ρόλος της Ένωσης Κρητών φοιτητών στην εξέγερση του Πολυτεχνείου. Στο βιβλίο «Οι Κρητικοί στον αντιδικτατορικό αγώνα» περιλαμβάνονται ανέκδοτες μαρτυρίες που κατέθεσαν οι Κρητικοί αντιστασιακοί. Στην ένθετη φωτογραφία, δεξιά, ο μετέπειτα υπουργός οικονομίας N. Χριστοδουλάκης ενώ χειρίζεται τον πομπό του Πολυτεχνείου (Αρχείο Ελπ. Χριστοδουλάκη)

Τι έγινε με τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο όταν περνούσε από το Πολυτεχνείο;
Επιχείρησε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής να μεταδοθεί μήνυμά του από τον
ραδιοφωνικό σταθμό της Κατάληψης; Ποιος από τους πρωταγωνιστές της εξέγερσης
έχει αποτιμήσει πόσο επηρέασε η εξέγερση του Νοεμβρίου την προσωπική ζωή
χιλιάδων φοιτητών;

Απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά, αλλά και σε πολλά άλλα που αφορούν στη χούντα
και στον αντιδικτατορικό αγώνα, μπορεί κανείς να βρει στο βιβλίο – κυκλοφορεί
από τις Εκδόσεις A. A. Λιβάνη – με τίτλο «Οι Κρητικοί στον αντιδικτατορικό
αγώνα», από το οποίο «TA NEA» προδημοσιεύουν χαρακτηριστικά αποσπάσματα. (Στο
βιβλίο περιλαμβάνονται ανέκδοτες μαρτυρίες που κατέθεσαν οι Κρητικοί
αντιστασιακοί Αγγελική Στρατάκη, Γ. Πρασιανάκης, N. Απανωμεριτάκης, Φ.
Ιωαννίδης, Σ. Βαλυράκης, Λ. Βερυβάκης, Μαρία Δαμανάκη, Ο. Δαφέρμος, Π. Κλάδος,
M. Σταυρακάκης, N. Χριστοδουλάκης).

«Το πρώτο βράδυ – θυμάται ο Νίκος Χριστοδουλάκης, μέλος της συντονιστικής
επιτροπής της κατάληψης και μετά πολλά χρόνια υπουργός Οικονομίας – μερικοί
πιο εξτρέμ από εμάς θέλανε να μετατρέψουν το Πολυτεχνείο πολύ γρήγορα σε μία
εξέγερση εναντίον του αστικού συστήματος γενικά. Και ένας από τους πρώτους
στόχους που είχαν βρει ήταν το πιάνο, το οποίο ένας ήθελε να το καταστρέψει,
επειδή συμβόλιζε την αστική κουλτούρα.

“Πότε θα κάνει ξαστεριά”

»Αυτό αποφεύχθηκε όταν το βγάλαμε έξω, στο αίθριο της Αρχιτεκτονικής, και μετά
άρχισε να παίζει διάφορα τραγούδια, μεταξύ των οποίων και το “Πότε θα κάνει
ξαστεριά”, και έτσι συμφιλιωθήκαμε με αυτή την πολύ επαναστατική διάθεση.

»H δεύτερη προσπάθεια – συνεχίζει – ήταν όταν μερικοί θέλανε να βάλουν φωτιά
στη βιβλιοθήκη, για να καταστρέψουν την κατεστημένη γνώση και να μπορέσει μετά
η συνείδηση των ανθρώπων να διαμορφωθεί με νέα δεδομένα και στοιχεία. Και αυτό
το αποτρέψαμε με το απλούστατο επιχείρημα ότι αν κάψεις τα βιβλία τα οποία
δανείζονται οι φοιτητές του Πολυτεχνείου θα τους υποχρεώσει μετά η χούντα να
τα αγοράζουν, οπότε θα επιβαρυνθούν ακόμα περισσότερο, και έτσι θα στραφείς
κυρίως εναντίον των φτωχών, και έτσι το γλιτώσαμε κι αυτό.

»Το τρίτο – θυμάται πάντα ο Νίκος Χριστοδουλάκης – αφορά στον ραδιοφωνικό
σταθμό του Πολυτεχνείου. Ήταν μία προσπάθεια που ξεκίνησε από νωρίς την
Τετάρτη, δεν είχε τη δυνατότητα να εκπέμπει πέρα από τον περίβολο, άρα δεν
είχε καμία χρησιμότητα… Έγινε μετά ο σταθμός με την εμβέλεια που είχε,
κυρίως στην Αθήνα. Παρακινούμενοι από τη λειτουργία του σταθμού, μία ομάδα
ερασιτεχνών ραδιοφωνατζήδων της εποχής εκείνης ήρθε από το Φάληρο και μας
έφερε και συναρμολόγησε έναν σταθμό, ο οποίος θα είχε πανελλαδική εμβέλεια.
Δυστυχώς αυτή η προετοιμασία τέλειωσε στις τρεις το βράδυ. Στις δυόμισι είχαν
ήδη φτάσει τα τανκς και κατά συνέπεια δεν είχε πια καμία πολιτική
χρησιμότητα…».

Ο Νίκος Χριστοδουλάκης μιλώντας για την εξέγερση του ’73 κάνει μία διαπίστωση.
«H χούντα», λέει, «έπεσε από το Πολυτεχνείο. Αυτό το πιστεύω απόλυτα και δεν
νομίζω ότι η χούντα έπεσε από την Κύπρο. Προφανώς, η τραγωδία της Κύπρου έκανε
την πτώση της αυτονόητη και άμεση. Και χωρίς όμως την τραγωδία της Κύπρου
πιστεύω ότι η χούντα του Ιωαννίδη δεν είχε περιθώρια περαιτέρω ύπαρξης και
ήταν θέμα μηνών το πότε θα έπεφτε».

Οι «αστοί πολιτικοί»

Και αναφερόμενους στους «αστούς πολιτικούς» δίνει την παρακάτω μαρτυρία: «Το
βράδυ της Τετάρτης ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος περνώντας απ’ έξω από το
Πολυτεχνείο αναζητεί επαφή. Οι εκδηλώσεις εναντίον του είναι πολύ επιθετικές,
παρά το καλό όνομα το οποίο είχε στον αντιδικτατορικό κίνημα. Κανείς δεν είχε
τη διάθεση να συζητήσει το παραμικρό μαζί του, αυτό δεν ήταν ένα προσωπικό
θέμα, αλλά ήταν πολιτικό, γιατί από την αρχή το Πολυτεχνείο καμία σχέση δεν
είχε, ούτε θα μπορούσε να έχει, με τις προδικτατορικές δυνάμεις… Ανάλογη
προσπάθεια του Γιάγκου Πεσμαζόγλου πέφτει επίσης στο κενό. Ο Καραμανλής ως πιο
οξυδερκής επιχειρεί την Παρασκευή να απευθύνει μέσω του ραδιοφωνικού σταθμού
μήνυμα συμπαράστασης στον ελληνικό λαό. Απορρίπτεται χωρίς καμία άλλη
συζήτηση».

MAPIA ΔΑΜΑΝΑΚΗ

«Πρωτακούσαμε την έννοια “δικτατορία του προλεταριάτου” στην Παγκρήτια
Ένωση»

Μαρία Δαμανάκη: Εκείνη η προσπάθεια που κάναμε εκείνη την εποχή ήταν συλλογική, και δεν είχε, θα έλεγα, τα πολλά και ηρωικά στοιχεία που σήμερα της αποδίδονται. Εκτός από αυτά είχε και χαρά, είχε και γέλιο, είχε και δημιουργία, είχε και ζωή, είχε και ζωντάνια

ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ του Πολυτεχνείου καθοριστικό ρόλο δεν έπαιξαν μόνον οι
δυνάμεις της Αριστεράς, αλλά και οι τοπικοί σύλλογοι (κυρίως των Κρητών
φοιτητών), που ήταν φυτώριο «παραγωγής» αντιστασιακών.

«Εμείς», θυμάται η βουλευτής Μαρία Δαμανάκη, εκφωνήτρια του Πολυτεχνείου το
’73, «πρωτακούσαμε την έννοια “δικτατορία του προλεταριάτου”, “δημοκρατία –
δικτατορία” στην Παγκρήτια Ένωση. Θυμάμαι ότι εκεί ακούστηκε για πρώτη φορά ο
όρος “κιτρινιάρηδες”… Προφανώς δεν εννοούσαμε τους ανθρώπους με κίτρινο
χρώμα, εννοούσαμε τους ΜΑΟϊκούς της εποχής, που πρέπει να σημειώσω ότι ανάμεσα
στους Κρήτες είχαν μία σοβαρή δραστηριότητα και σοβαρή επίδραση.

H πρώτη λοιπόν λειτουργία ήταν η πολιτικοϊδεολογική. Και η δεύτερη ήταν η
προσέγγιση με την Αθήνα από παιδιά που δεν είχαν τα φόντα από το σπίτι τους ή
την οικονομική και κοινωνική κατάσταση να εγκλιματισθούν σ’ αυτό το
περιβάλλον…».

H Μαρία Δαμανάκη θυμάται από τα χρόνια του αντιδικτατορικού αγώνα «τους
Κρητικούς αντιστασιακούς Τίτο Γαλενιανό, Αγάπη Χαλκιαδάκη, Στέλιο Ορφανό,
Νάντια Βαλαβάνη, Ιωάννα Καρυστιάνη, Αντώνη Ψαρομηλιγκάκη, Παναγιώτη Κανελλάκη
και Γιάννη Σταθά». Και δίνει μία άλλη διάσταση για τη συμμετοχή της νεολαίας
και τους βαθύτερους λόγους που τον υπαγόρευσαν στην εξέγερση του Πολυτεχνείου.
«Αισθάνομαι υποχρέωση να πω», λέει η Μαρία Δαμανάκη, «ότι εκείνη η προσπάθεια
που κάναμε εκείνη την εποχή ήταν συλλογική και δεν είχε, θα έλεγα, τα πολλά
και ηρωικά στοιχεία που σήμερα τής αποδίδονται.

Πάντως, εκτός από αυτά, είχε και χαρά, είχε και γέλιο, είχε και δημιουργία,
είχε και ζωή, είχε και ζωντάνια και έδινε σ’ εμάς πραγματική καταξίωση,
προσωπική καταξίωση με τη συμμετοχή μας. Το λέω αυτό γιατί εκ των υστέρων με
πολύ μεγάλη σοβαρότητα, και καμία φορά με σοβαροφάνεια, παρουσιάζονται τα
γεγονότα της εποχής. Δεν θα μετείχαμε σ’ αυτήν την προσπάθεια αν δεν
χαιρόμασταν οι ίδιοι, αν δεν διεκδικούσαμε μέσα από αυτή την προσπάθεια, τη
χαρά και την προσωπική μας ισορροπία. Κι εγώ τουλάχιστον αισθάνομαι πολύ
τυχερή, αισθάνομαι ευγνωμοσύνη για το γεγονός ότι έζησα εκείνες τις εποχές».