H δήλωση Aνδρέα τις μέρες της φωτιάς

«Το κλίμα μέσα από το Πολυτεχνείο που έβραζε μού το μετέφερε ο Θανάσης
Τσούρας. Αγωνιστικότητα, πάθος κατά της χούντας… Αλλά τα παιδιά που το είχαν
καταλάβει ήταν στεναχωρημένα. Ούτε ένας σημαντικός πολιτικός δεν είχε κάνει
δήλωση συμπαράστασης στον αγώνα τους!».

Ανδρέας Παπανδρέου – Αντώνης Λιβάνης. Ο δεύτερος είχε στενή επαφή με τον μετέπειτα πρωθυπουργό όσο ο Ανδρέας Παπανδρέου, αρχηγός τότε του ΠΑΚ, ήταν καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο

Ο Αντώνης Λιβάνης, στενός συνεργάτης του Ανδρέα Παπανδρέου, πρώην υπουργός
Επικρατείας, θυμάται το ’73. Θυμάται τις μέρες του Νοέμβρη, μετά το μνημόσυνο,
στις 3 του μηνός, του Γεωργίου Παπανδρέου. Όταν η Αθήνα, αλλά και άλλες
πόλεις, κυρίως η Πάτρα και τα Γιάννενα, αλλά και η Θεσσαλονίκη ζούσαν τη
μεγαλύτερη εξέγερση κατά της δικτατορίας.

«Με τον Ανδρέα Παπανδρέου, τον αρχηγό του ΠΑΚ, που τότε ήταν καθηγητής στο
Πανεπιστήμιο του Τορόντο στον Καναδά είχα συνεχή επαφή», λέει στα «NEA» ο κ.
Λιβάνης. «Ζούσε εκεί με την οικογένειά του και μαζί τους ήταν η Αγγέλα Κοκκόλα
και ο Γιώργος Κατσιφάρας. Ο Ανδρέας γνώριζε τι υπάρχει σε κάθε γωνιά της
Ελλάδας, τον ενημέρωνα εγώ, αλλά και άλλοι, σε μια εποχή που η οργάνωσή μας
ήταν ενάντια στην προσπάθεια τής δήθεν φιλελευθεροποίησης του καθεστώτος του
δικτάτορα Παπαδόπουλου μέσω της λεγόμενης μαρκεζινοποίησης.

Πάντως, ήταν φανερό. Δεν αρκούσε η απόφαση για το Πολυτεχνείο της “Παναρμόνια”
(ανάμεσά τους ο Κώστας Λαλιώτης, ο Θανάσης Τσούρας, ο Νίκος Μιχαλόπουλος), της
αντιστασιακής οργάνωσης στον νεολαιίστικο χώρο που είχε ιδρύσει το ΠΑΚ. Δεν
αρκούσε που είχε αποφασίσει να παίξει πρωταγωνιστικό ρόλο στην κατάληψη του
Πολυτεχνείου. Οι αγωνιστές περίμεναν δήλωση του Ανδρέα Παπανδρέου, ασφαλώς και
άλλων πολιτικών.

«Θα μου τη διάβαζε»

Δεν υποσχέθηκα τότε στον Θανάση τίποτα. Αλλά αμέσως επικοινώνησα με τον
Ανδρέα, ο οποίος μου είπε ότι ήταν έτοιμος να κάνει δήλωση και θα μου τη
διάβαζε».

Την εποχή εκείνη ο Αντώνης Λιβάνης είχε μεν επιστρέψει από την εξορία, αλλά
«είχε αποσυρθεί από την κυκλοφορία», ώστε να μπορεί να δρα για το ΠΑΚ, χωρίς
όμως να καταφέρει το καθεστώς να τον συλλάβει.

Το σπίτι του τότε ήταν στα Εξάρχεια, στη Λάμπρου Κατσώνη 47, και προς «τα έξω»
ασχολιόταν – μαζί με τον Γιάννη Χαραλαμπόπουλο και τον Γιάννη Καψή – με τον
εκδοτικό οίκο «Νέα Σύνορα» που είχαν ιδρύσει, κυκλοφορώντας διάφορα βιβλία που
επέτρεπε την εποχή του ’73 η χούντα, σε εκείνο το μικρό χρονικό διάστημα τής
δήθεν φιλελευθεροποίησης.

«Κανένας συμβιβασμός»

H «γραμμή» του Ανδρέα Παπανδρέου ήταν σκληρή. «Κανένας συμβιβασμός με τη
χούντα, τον Παπαδόπουλο και τον Μαρκεζίνη, καθώς και τον τέως βασιλιά», είχε
διαμηνύσει με κασέτα (με τη φωνή του) που μετέφερε ύστερα από πολλές
συνωμοτικές ενέργειες στον Γιάννη Χαραλαμπόπουλο (αρχηγό του ΠΑΚ εσωτερικού)
στην περιοχή της Γλυφάδας ο Ανδρέας Φιλίππου, στέλεχος του ΠΑΚ και πολλά
χρόνια αργότερα αντιπρύτανης του Πανεπιστήμιου Πατρών, υπουργός Παιδείας και
βουλευτής στην Κύπρο (σ.σ. η κασέτα μεταφέρθηκε αρχικώς ύστερα από
περιπέτειες, από τη μητέρα του Ελληνοκύπριου Ανδρέα Φιλίππου, την κυρία Μαρία,
και τον αδελφό του Γιώργο, οι οποίοι νόμιζαν αρχικώς ότι περιείχε μουσική
Θεοδωράκη, ενώ περιελάμβανε τις οδηγίες του Ανδρέα).

Το σχέδιο με τον Γιώργο Ρωμαίο

«Με τη βοήθεια του Γ. Ρωμαίου, δημοσιογράφου τότε στο «BHMA», η φωνή του Ανδρέα Παπανδρέου για τα παιδιά του Πολυτεχνείου έφθασε παντού», λέει ο Αντ. Λιβάνης

OTAN H δήλωση του Ανδρέα Παπανδρέου για την εξέγερση του Πολυτεχνείου
ήταν έτοιμη, ο Αντώνης Λιβάνης είχε μπροστά του το δίλημμα, πώς αυτή θα γίνει
γνωστή σ’ όλο τον ελληνικό λαό.

«Σκέφθηκα τον Γιώργο Ρωμαίο στο “BHMA”. Ήταν πολύ καλός δημοσιογράφος,
αγωνιστής, αντιστασιακός, είχε σχέση προσωπική με τον Ανδρέα… Βρήκα ένα
τηλέφωνο που δεν είχε… χτυπηθεί από τη χούντα, από το μαγαζί της γυναίκας
του Αντώνη Στρατή, της Βάσως Μαγεράκη, στην οδό Αιόλου, και τον ενημέρωσα. Του
είπα ότι το καλύτερο θα ήταν να βρει κι αυτός μία άλλη σίγουρη συσκευή που να
μην παρακολουθείται και να μιλήσει απευθείας με τον Ανδρέα Παπανδρέου στο
Τορόντο, απ’ όπου ο αρχηγός του ΠΑΚ και μετέπειτα ιδρυτής και πρόεδρος του
ΠΑΣΟΚ να του υπαγορεύσει το κείμενο.

Ο Ρωμαίος – και σωστά το σκέφθηκε – πήρε κι άλλες δηλώσεις Ελλήνων πολιτικών.
Το Πολυτεχνείο ήταν μία μεγάλη υπόθεση. Και έπρεπε να το στηρίξουν όσο γινόταν
περισσότεροι. Ο ίδιος ως δημοσιογράφος είχε μεγάλη εμπειρία και ήξερε και τις
σκέψεις του Παπανδρέου σε βάθος…».

Οι ώρες έτρεχαν και το Πολυτεχνείο έβραζε. H «Παναρμόνια» είχε σταθεί μαζί με
άλλες οργανώσεις στην πρωτοπορία της κατάληψης, ύστερα και από τις αποφάσεις
που είχαν ληφθεί σε συζητήσεις του Αντώνη Λιβάνη, του Κώστα Λαλιώτη, του
Θανάση Τσούρα κ.ά.

«Ήμουν έτοιμος»

«Μάλιστα, επειδή ήξερα τι θα γίνει – είχα μάλιστα ενημερώσει και τον Ανδρέα
πως η χούντα είναι ικανή να χύσει και αίμα φοιτητών προκειμένου να
εξουδετερώσει το Πολυτεχνείο – φίλησα και τη γυναίκα μου την Κατερίνα. Ήμουν
έτοιμος αν με συνελάμβαναν… Αν και η Κατερίνα ήταν πιο έτοιμη απ’ όλους.
Είχε σταθεί με θάρρος και στην ΕΣΑ και στην Μπουμπουλίνας όταν την είχαν
πιάσει.

«Επτασφράγιστο μυστικό»

Πάντως, το σχέδιο με τον Γιώργο Ρωμαίο, ο οποίος κράτησε ως επτασφράγιστο
μυστικό όλη την επιχείρηση που προηγήθηκε, πέτυχε. Και η φωνή του Ανδρέα
Παπανδρέου για τα παιδιά του Πολυτεχνείου έφθασε με το “BHMA” παντού».

Άλλωστε, οι θέσεις του αρχηγού – τότε – του ΠΑΚ όπως αργότερα ακούσθηκαν και
από τη Ρώμη ήταν ξεκάθαρες: «Το στρατοκρατικό καθεστώς της χούντας που
επιβλήθηκε με το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου του ’67 δεν είναι παρά μια
ιδιαίτερα στυγνή μορφή αποικιοποίησης της Ελλάδας. Το Πολυτεχνείο αποτελεί
κορυφαία και αποφασιστική καμπή στον απελευθερωτικό αγώνα του ελληνικού λαού.
Περνάει η πατρίδα μας την πιο κρίσιμη καμπή της σύγχρονης ιστορίας της. Γιατί
ο λαός με τα γυμνά στήθη του αντιμετωπίζει τα τανκς των ΗΠΑ, του ΝΑΤΟ και των
πρακτόρων τους. Το εύθραυστο, το επιφανειακό καθεστώς της ωμής βίας θα
τελειώσει. Ο λαός μίλησε. H κατοχή καταρρέει και η δημοκρατία θα νικήσει».