Θ’ απαγορεύσουν τη… νύστα

Το βιολογικό ρολόι του ανθρώπου, αυτό που οι επιστήμονες αποκαλούν κιρκάδιο
ρυθμό, αποτελείται από περίπου 20 χιλιάδες εγκεφαλικά κύτταρα, τα οποία είναι
γνωστά ως υπερχιασματικός πυρήνας. Ορισμένοι ειδικοί έχουν αποκωδικοποιήσει
τον τρόπο λειτουργίας του ρολογιού και προσπαθούν να φτιάξουν φάρμακα τα οποία
θα επιτρέπουν στους εργαζομένους να μένουν άυπνοι τα βράδια για να μπορούν να
δουλεύουν με καθαρό μυαλό σαν να ήταν ημέρα.

Οι σημερινές κοινωνίες ζουν και παράγουν σε 24ωρη βάση, χωρίς αυτό να σημαίνει
ότι και τα μέλη της νιώθουν ιδιαίτερη ευχαρίστηση. Εργάτες σε
αυτοκινητοβιομηχανίες, γιατροί, χειρουργοί, πιλότοι, νυχτοφύλακες, ναυτικοί,
ψαράδες και μια σειρά από άλλους επαγγελματίες εργάζονται τη νύχτα με τεταμένη
την προσοχή τους, πηγαίνοντας κόντρα στη φυσική ανάγκη για σωματική ξεκούραση.

Ανίχνευση του μηχανισμού. H κατάσταση αυτή αποτέλεσε το έναυσμα για
ορισμένους επιστήμονες να κοιτάξουν βαθύτερα στον ανθρώπινο εγκέφαλο και να
ανιχνεύσουν τον μηχανισμό λειτουργίας του βιολογικού ρολογιού που κάνει όλα τα
πλάσματα στη Γη να δραστηριοποιούνται με την ανατολή του ηλίου και να…
κατεβάζουν ρολά το ηλιοβασίλεμα.

Σύμφωνα με το περιοδικό «Newsweek», o απώτερος σκοπός τους είναι να
τελειοποιήσουν διάφορες τεχνικές ή να παράξουν φάρμακα ώστε να ξεγελάσουν τη
φύση και να κάνουν τους εργαζομένους να δουλεύουν στις 4 το πρωί με την ίδια
διαύγεια σαν να ήταν 12 το μεσημέρι. Το στρατηγικό ρολόι του οργανισμού μας
είναι λοιπόν ο υπερχιασματικός πυρήνας και η διαδικασία αποκωδικοποίησης του
ανθρώπινου γονιδιώματος, που ξεκίνησε πριν από λίγα χρόνια, έδωσε την ευκαιρία
σε κάποιους επιστήμονες να προσδιορίσουν τα γονίδια μέσα σε αυτόν – είναι
τουλάχιστον 5, ενώ στη φρουτόμυγα είναι ένα -, τα οποία ελέγχουν τον κύκλο
ύπνου του σώματος.

Τα γονίδια αυτά κατασκευάζουν πρωτεΐνες, οι οποίες με τη σειρά τους ρυθμίζουν
τη δημιουργία και την απελευθέρωση ορμονών που επιφέρουν την υπνηλία και την
επαγρύπνηση. Πέρυσι, επιστήμονες με επικεφαλής τον Ράσελ Φόστερ, ο οποίος
είναι μοριακός νευροεπιστήμονας στο Imperial College του Λονδίνου, βρήκαν στο
ανθρώπινο μάτι κάποια κύτταρα που δεν επιτελούν καμία λειτουργία σχετική με
την όραση. H δουλειά τους είναι να ανιχνεύουν το φυσικό φως και να ειδοποιούν
τον εγκέφαλο να ξεκινά τη διαδικασία ύπνωσης ή αφύπνισης του οργανισμού,
ανάλογα με το πόσο φωτεινά ή σκοτεινά είναι στο περιβάλλον.

Τα κύτταρα αυτά, σύμφωνα με τους ειδικούς, ενεργοποιούνται μόνο με το φυσικό
φως και όχι με τον τυπικό τεχνητό φωτισμό που επικρατεί σε γραφεία, εργοστάσια
ή άλλους εργασιακούς χώρους. Οι ίδιοι υποστηρίζουν ότι ακόμη και στην
περίπτωση ενός συννεφιασμένου απογεύματος, το εξωτερικό περιβάλλον είναι από
500 έως 1.000 φορές φωτεινότερο απ’ ό,τι ένας εργασιακός χώρος.

Το τεχνητό ηλιακό φως τούς κρατά ξύπνιους

Ερευνητές πιστεύουν πως αν αντικαταστήσουν τους τυπικούς λαμπτήρες εργοστασίων με άλλα προηγμένα φωτιστικά συστήματα που θα μιμούνται τις ακτίνες του ηλίου, τότε οι εργαζόμενοι θα αισθάνονται καλύτερα και θα μένουν ξάγρυπνοι καθ’ όλη τη διάρκεια της βάρδιας

ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ επιχειρούν να μιμηθούν μέσα σε εργασιακούς χώρους την
επίδραση του φωτός στο μάτι και να προσπαθήσουν να ελέγξουν με ασφαλή τρόπο
τον μηχανισμό ύπνωσης και αφύπνισης. Ερευνητές λοιπόν στο Πανεπιστήμιο Ludwing
Maximilians του Μονάχου έχουν μετατρέψει ένα εργοστάσιο της
αυτοκινητοβιομηχανίας Volkswagen σε εργαστήριο «διαχείρισης» του κιρκάδιου
ρυθμού.

Σε μία μονάδα του εργοστασίου, όπου συγκεντρώνουν τις μηχανές των αυτοκινήτων
– και η οποία αποκαλείται ορυχείο -, δεν υπάρχει καθόλου φυσικός φωτισμός και
τα ταβάνια είναι χαμηλά. Σε μια διπλανή γραμμή παραγωγής υπάρχουν λαμπτήρες
φθορισμού, που μετά βίας διαπερνούν το μισοσκόταδο. Πιο πέρα, σε μια άλλη
γραμμή, διαχέεται ζεστός και γαλήνιος φωτισμός που παράγεται από λάμπες, οι
οποίες εκπέμπουν τέσσερις φορές περισσότερο φως από ό,τι οι συμβατικοί
εργοστασιακοί λαμπτήρες. Οι λάμπες αυτές μάλιστα προσπαθούν να εξομοιώσουν
μέχρι και τον τρόπο που διαχέονται οι ακτίνες του ηλίου, ώστε το φως να
σκορπίζεται σε ακόμη μεγαλύτερη απόσταση.

Φωτισμός και υπνηλία. Αν και η έρευνα δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, τα
πρώτα αποτελέσματα είναι «ενθαρρυντικά» και δείχνουν ότι τα κύτταρα στα μάτια
«ξεγελιούνται» από το φως και στον εγκέφαλο περιορίζεται η έκκριση της ορμόνης
μελανίνης η οποία, σε μεγάλες ποσότητες, κάνει τον οργανισμό να επιζητά τον
ύπνο.

Ένας από αυτούς τους εργαζομένους, ο 25χρονος Στέφαν Μπέιτζ που τοποθετεί τους
κινητήρες δίπλα δίπλα, είπε στους ερευνητές του γερμανικού Πανεπιστημίου ότι ο
καινούργιος φωτισμός τον κρατά περισσότερο ξύπνιο, περισσότερο συγκεντρωμένο
και μπορεί να δουλεύει καθ’ όλη τη διάρκεια της βάρδιάς του χωρίς να
αισθάνεται κούραση. H δε δρ Ανγκέλικα Γκουθ, η οποία είναι υπεύθυνη για
υγειονομικά θέματα στη συγκεκριμένη εταιρεία, λέει: «Μια και στο μέλλον δεν
προβλέπεται να μειώσουμε τις βάρδιες του προσωπικού, τουλάχιστον προσπαθούμε
να βρούμε τρόπους ώστε να εξασφαλίσουμε πιο υγιεινές συνθήκες δουλειάς».

Ο ανθρώπινος οργανισμός αντιλαμβάνεται τους χρόνους του

Το βιολογικό ρολόι στους ανθρώπους διευθύνει μια σειρά από λειτουργίες, οι
οποίες ακολουθούν μια χρονική αλληλουχία. Για παράδειγμα στο χρονικό διάστημα
πριν από το πρωινό, το σώμα απελευθερώνει τα ένζυμα της πέψης ώστε το στομάχι
να είναι έτοιμο για το πρώτο γεύμα της μέρας. H θερμοκρασία του σώματος και η
πίεση του αίματος ανεβαίνουν ώστε να αντιμετωπιστούν οι απαιτήσεις της ημέρας
που ξεκινά. (Αυτό ίσως εξηγεί και για ποιο λόγο τα περισσότερα περιστατικά
καρδιακής προσβολής συμβαίνουν το πρωί). Τα κύτταρα αναπαράγονται σε
προκαθορισμένα χρονικά διαστήματα. Τα επίπεδα αρκετών ορμονών αυξάνονται και
μειώνονται, ακολουθώντας συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα. Ακόμα και η χορήγηση
φαρμάκων φαίνεται ότι έχει ευεργετικότερη επίδραση στον οργανισμό, ανάλογα με
την ώρα που λαμβάνονται. Ο ογκολόγος Γουίλιαμ Χρουσέφσκι από το Ιατρικό Κέντρο
V.Α. στην Κολούμπια της Νότιας Καρολίνας ανακάλυψε ότι αλλάζοντας την ώρα
χορήγησης δύο χημειοθεπευτικών φαρμάκων σε γυναίκες που έπασχαν από καρκίνο
των ωοθηκών παρατεινόταν το ποσοστό επιβίωσης των ασθενών από 11% σε μία
πενταετία στο 44%.

Εξαιτίας όλων αυτών, πολλοί ειδικοί συμφωνούν ότι η επέμβαση στον μηχανισμό
του ανθρώπινου βιολογικού ρολογιού θα πρέπει να γίνει με αργά και προσεκτικά
βήματα.

Επιμέλεια: Στέφανος Κρίκκης, Εύη Ελευθεριάδου